Danıştay 8. Daire E.2020/2113 K.2023/5533

Dava konusu istem: İstanbul ili, Şişli ilçesi sınırları dahilinde uhdesinde bulundurduğu …sicil numaralı II-a grubu işletme ruhsatlı maden sahasından dolayı 2017 yılı için davacıdan 660.130,94.-TL tutarında devlet hakkı talep edilmesine ilişkin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğünün …tarih ve …sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesince verilen …tarih ve E:…, K:…sayılı kararda; olayda, İstanbul ili, Şişli ilçesi sınırları dahilinde bulunan 73194 sicil numaralı II-a grubu işletme ruhsatlı ''Kum taşı'' maden sahasını işleten davacı şirket tarafından çıkarılan 1.322.285,94 ton madenin tüvenan (zenginleştirilmemiş-işlenmemiş) cevher satışı yapıldığı,

üretilen bu cevherin yıllık ortalama ocak başı satış birim fiyatı 3,47-TL olarak işletme faaliyet raporuyla davalı idareye bildirilmesine karşın, davalı idare tarafından, davacı şirket tarafından ocak başında satışı yapılan ürünün "Tüvenan" mı, yoksa "II-A Grubu bazalt ve kalsit dışındaki madenlerden mıcır" mı, olduğu yolunda hibçir araştırma, denetim veya saptama yapılmadan,

davacı tarafından ocak başında satışı yapılan madenin "II-A Grubu bazalt ve kalsit dışındaki madenler mıcır" olduğu kabulüyle İstanbul İlindeki II-a grubu işletme ruhsatlı maden sahaları için 2017 yılı mıcır (işlenmiş) satış fiyatları esas alınarak devlet hakkı hesaplandığı görüldüğü, davalı idarece öncelikle davacı şirket tarafından ocak başında satışı yapılan madenin "Tüvenan" mı, yoksa "II-A Grubu bazalt ve kalsit dışındaki madenler mıcır" mı, olduğu yolunda bir saptama yapılarak,

devlet hakkı hesaplamasının buna göre yapılması gerektiği, davacı tarafından "Tüvenan" olarak ocak başında satışı yapıldığı belirtilen maden için 3,47-TL/ton üzerinden devlet hakkı beyanında bulunulmuş olması nedeniyle, davalı idare tarafından davacının 2017 yılında satışını yaptığı madenin "II-A Grubu bazalt ve kalsit dışındaki madenler mıcır" olduğu ortaya konulamıyorsa, davacının beyanına göre, İstanbul ilinde tüvenan için öngörülün asgari 7,00-TL/ton üzerinden devlet hakkı hesabı yapılarak yeni bir tahakkuk yapılabileceği, davacı şirket tarafından 2017 yılında ocak başında satışı yapılan madenin "Tüvenan" mı,

yoksa "II-A Grubu bazalt ve kalsit dışındaki madenler mıcır" mı, olduğu ortaya konulmadan, satışı yapılan madenin "II-A Grubu bazalt ve kalsit dışındaki madenler mıcır" olduğu kabulüyle 11,00 TL/ton birim fiyatı üzerinden 660.130,94 TL devlet hakkı tahukkuk ettirilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, II-A grubu madenler yönünden Maden Kanununda devlet hakkına esas ocak başı satış fiyatının madenin boyutlandırılmış hali üzerinden hesap edilecek fiyat üzerinden alınmasının öngörüldüğü, bu nedenle 11,50 TL üzerinden revize edilerek fark devlet hakkının tamamlanılmasının istenildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, idarece öncelikle ocak başında satışı yapılan madenin tüvenan mı yoksa II-A grubu bazalt ve kalsit dışındaki madenlerden mıcır mı olduğunun saptanması gerektiği, satışı yapılan madenin işlenmemiş maden olduğu, ocak başı satış fiyatının 3,47 TL olarak hesaplandığı, idarece 11,50 TL/ton olarak zenginleştirilmiş cevher birim fiyatı esas alınarak fark devlet hakkı istenilmesinin hukuka aykırı olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı. İstanbul ili, Şişli ilçesi sınırları dahilinde bulunan sahada …sicil numaralı II-a grubu işletme ruhsatı ile ''Kum taşı'' çıkarmaktadır. Davacı şirket tarafından 01/01/2017-31/12/2017 tarihleri arası düzenlenenen İşletme Faaliyet Raporunda; yıllık toplam olarak 1.322.285,94 ton tüvenan cevher satışını ocak başı satış fiyatı 3,47-TL olarak olacak şekilde ödenecek devlet hakkını davalı idareye beyan etmiştir.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü tarafından. İstanbul ilindeki II-a grubu işletme ruhsatlı maden sahaları için 2017 yılı satış bilgi formunda satış fiyatlarının 11,50-TL olarak revize edilerek, 2017 yılı için 608.251,53-TL Hazine Payı, 51.879,41-TL orman payı olmak üzere toplamda 660.130,94-TL tutarında devlet hakkı tahakkuk ettirilerek …tarih ve …sayılı işlemle davacı şirketten talep edilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanununun "Devlet hakkı ve özel idare payı" başlıklı 14. maddesinde, "(Değişik: 26/5/2004 – 5177/8 md.) (Değişik birinci fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.

(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.; Değişik: 4/2/2015 – 6592/10 md.) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocakbaşı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ocak başı satış bedeli, ilan edilen emsal fiyattan daha düşük olamaz. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.

(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyattır.

Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md. Değişik: 4/2/2015 – 6592/10 md.) Devlet hakkı;

c) II. Grup (a) ve (c) bendi madenlerden %4 (Kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda kullanılan tüvenan hammadde dışında bu maddedeki Devlet hakkı boyutlandırılmış fiyat üzerinden alınır.) oranında alınır.

Ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatı Bakanlık tarafından denetlenir ve eksik beyanlar tamamlattırılır. İşletme izni olan maden ruhsatlarından her yıl en az ruhsat taban bedeli kadar Devlet hakkı alınır. Ancak, kaynak tuzlalarında alınacak Devlet hakkında bu şart aranmaz." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen Yasa hükümlerinden, ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatının Bakanlık tarafından denetlenebileceği ve bunun sonucunda eksik beyanda bulunulduğunun tespiti halinde bunun tamamlattırılacağı açık olduğundan, devlet hakkına ilişkin olarak ortaya çıkabilecek aksaklıkları ve tutarsızlıkları önlemek, beyanlar arasında birliği sağlayarak devlet hakkı kayıplarının önüne geçmek amacıyla davalı idarenin dayanaklarını ortaya koymak suretiyle emsal fiyat tespiti yapma konusunda yetkili olduğunda kuşku bulunmamakta olup, bu durum 04/02/2015 tarihli,

6592 sayılı Yasa ile Maden Kanunu'nun 14. maddesinde yapılan değişiklikle, "Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir." denilmek suretiyle yasal temele de kavuşturulmuştur.

Ayrıca, mevzuatta devlet hakkının, ocaktan çıkarılan tüvenan madenin ocak başındaki fiyatından alınması genel kural olarak belirlenmiş olmakla birlikte, I. Grup ve II. Grup (a) bendi madenler ile mıcır, kaba inşaat, baraj, gölet, liman, yol gibi yapılarda kullanılan her türlü yapı hammaddeleri için, devlet hakkının hesaplanmasına esas ocak başı satış fiyatının, bu madenlerin tüvenan olarak satılması sonucu oluşan fiyatı değil, bunların boyutlandırılmış ve/veya yıkanmış olarak satılması sonucu oluşan fiyat olduğu düzenlemesine yer verilmek suretiyle genel kuraldan ayrı bir düzenlemeye gidilmiştir.

Yukarıda yer verilen açıklamalardan kanun hükmü gereği davalı idarece II-A grubu madenlerin devlet hakkına esas ocak başı satış fiyatının tespitinde, madenin boyutlandırılmış ve/veya yıkanmış olarak satılması sonucu oluşan fiyatı; ocak başı satış fiyatı olarak esas alınması gerektiğinden, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu durumda ilk derece Mahkemesince verilen iptal kararına yönelik istinaf istemini reddeden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.