Danıştay 8. Daire E.2021/267 K.2025/4406

Hukuk Müşaviri ...

DAVANIN KONUSU

İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğünce tesis edilen ve Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 34. maddesi uyarınca şöförlük mesleğini icra edenlerin bedeni ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren bir sağlık raporu alma zorunluluğunu yerine getirmemesi halinde Karayolu Taşıma Kanununun 26. maddesi uyarınca işlem tesis edileceğine dair sürecin 30/06/2021 gününe kadar uzatılmasına ilişkin 24/12/2020 gün ve 21334 sayılı Genel Yazının iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Dava konusu işlemin sebebi Covid-19 salgını olmakla birlikte salgınla mücadelenin hukuk sınırları içinde yapılması gerektiği, 1539 sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanunu’nun 27 ve 72.maddelerinde salgın hastalıkla mücadele kapsamında yetkili makamlar ve yapılacak işlemlerin belirtildiği, yine 7244 sayılı Covid-19 Salgınının Ekonomik ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 2. maddesiyle salgın kaynaklı zorlayıcı sebep gerekçesiyle bazı belgelerin geçerlilik süresinin uzatıldığı,

birlik, kooperatif, dernek gibi çeşitli kurum ve kuruluşların genel kurul toplantılarının ertelendiği; ancak davalı idarenin Kanun’da cezai yaptırımı düzenleyen bir hükmün uygulanmasını erteleme konusunda yetkisinin bulunmadığı, kazalara bağlı can ve mal kayıplarına yönelik tedbirlerin tüm sürücü ve profesyonel şoförlerce içselleştirilmesinin ancak yapılan denetimler sayesinde gerçekleşeceği, zorunlu testi yapmayan binlerce şoförün eski alışkanlıklarına bağlı olarak kural ihlallerine devam ettiği, denetimlerin sektörün devamlılığı açısından da önemli olduğu,

İçişleri Bakanlığı’nca dava konusu karardan önce de denetime ilişkin erteleme kararlarının alındığı, psikoteknik testlerin yapılması için ülke çapında yeterince merkez, personel ve cihaz bulunduğu ileri sürülmektedir.

DAVALI İDARENİN SAVUNMASI

Sağlık Bakanlığı’nın da görüşleri alınarak psikoteknik değerlendirme raporlarının denetlenmesinin ertelenmesine ilişkin dava konusu işlemin tesis edildiği, Covid-19 salgını sürecinde şoförlerin kısıtlamalar nedeniyle ilgili merkezlere gidemedikleri, söz konusu raporların belirtilen süre içerisinde temininde sorunlar yaşanmasının önüne geçilmesi amacıyla yapılan süre uzatımı düzenlemesinin, küresel bir salgınla mücadelede atılması gerekli bir adım olarak değerlendirilmesi gerektiği, salgın sürecinin devam etmesi,

Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Fedarasyonu’nun, Ankara Umum Otomobilciler ve Şoförler Esnaf Odası’nın erteleme talebinde bulunması, davacı Derneğin Sağlık Bakanlığı’na ilettiği talepleri ve Sağlık Bakanlığı’nın konuya ilişkin değerlendirmeleri sonucu tesis edilen işlemde hukuka ve kamu yararına aykırı bir yön bulunmadığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ :...

DÜŞÜNCESİ

Dava konusu işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ

Dava, İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğünce tesis edilen ve Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 34. maddesi uyarınca şöförlük mesleğini icra edenlerin bedeni ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren bir sağlık raporu alma zorunluluğunu yerine getirmemesi halinde Karayolu Taşıma Kanununun 26. maddesi uyarınca işlem tesis edileceğine dair sürecin 30/06/2021 gününe kadar uzatılmasına ilişkin 24/12/2020 gün ve 21334 sayılı genel yazının iptali istemiyle açılmıştır.

1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 1'inci maddesinde. "Memleketin sıhhi şartlarını ıslah ve milletin sıhhatine zarar veren bütün hastalıklar veya sair muzır amillerle mücadele etmek ve müstakbel neslin sıhhatli olarak yetişmesini temin ve halkı tıbbi ve İçtimai muavenete mazhar eylemek umumi Devlet hizmetlerindendir.” hükmüne yer verilmiş. 27'nci maddesinde ise.

"Umumi hıfzıssıhha meclisleri mahallin sıhhi ahvalini daima nazarı dikkat önünde bulundurarak şehir ve kasaba ve köyler sıhhi vaziyetinin ıslahına ve mevcut mahzurların izalesine yarayan tedbirleri alırlar.

Sari ve salgın hastalıklar hakkında istihbaratı tanzim, sari ve içtimai hastalıklardan korunmak çareleri ve sıhhi hayatın faideleri hakkında halkı tenvir ve bir sari hastalık zuhurunda hastalığın izalesi için alınan tedbirlerin ifasına muavenet eylerler.” hükmüne yer verilmiştir.

08/01/2018 tarih ve 30295 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin "Şoförlerde Aranacak Nitelik ve Şartlar" başlıklı 34. maddesinin 1. fıkrasında, "Bu Yönetmelik kapsamındaki taşıtları kullanan şoförlerin;

a) İlgili mevzuatın öngördüğü mesleki yeterlilik belgesine sahip olmaları, b) Büyük otobüs kullananlarının 26 yaşından gün almış olmaları, c) 66 yaşından gün almamış olmaları, ç) Tehlikeli madde taşıyan taşıtları kullananlarının, ilgili mevzuatın öngördüğü eğitimi aldığını gösteren belgeye sahip olmaları, d) Uyuşturucu, silah, insan ve gümrük kaçakçılığı ile terör suçlarından dolayı hürriyeti bağlayıcı ceza almamış olmaları, e) Şoförlük mesleği bakımından bedeni ve psiko-teknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren bir sağlık raporunu, yetkili sağlık kuruluşlarından her beş yılda bir almaları şarttır." hükmüne, 2. fıkrasının (b) bendinde ise,

"Birinci fıkranın; ... b) (b), (c), (ç) ve/veya (e) bendine aykırı hareket edenlere Kanun'un 26. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirtilen miktarda idari para cezası uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 08/01/2018 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmesinden sonra ilgili idarelerden alınan görüş doğrultusunda denetimlerin başlatılacağı tarihin 01/09/2019 olarak belirlendiği, bu tarihten itibaren ilgili idarelerin ve esnaf odalarının talepleri doğrultusunda teknik altyapının hazır olmaması ve COVID-19 salgını sürecinin devam etmesi nedeniyle yaşanabilecek olumsuzluklar gerekçe gösterilerek bu sürecin 5 kez ertelendiği,

en son dava konusu işlemle Sağlık Bakanlığının, "e-Rapor Sistemi" veri tabanı üzerinde "Onaylanmayan Rapor ve Reddedilen Rapor" sayılarının fazla olması ve COVID-19 salgını sürecinde yaşanan güçlüklerin yanı sıra kontrollü sosyal hayat döneminde yaşanabilecek mağduriyetlerin önlenmesi yönündeki değerlendirme ile son olarak 31/12/2020 olarak belirlenen yürürlük tarihinin 30/06/2021'e ertelendiği anlaşılmaktadır.

Bilindiği üzere Covid-19 salgını nedeniyle salgının yayılmasını önlemek amacıyla pek çok tedbir alınmıştır. Dava konusu genel yazının da bu kapsamda tesis edildiği, kamu sağlığının korunmasına yönelik bir tedbir olduğu görülmekte olup hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 07/05/2025 tarihinde, davalı idareyi temsilen Hukuk Müşaviri Av. ...'ın geldiği, davacı vekili Av. ...'in duruşmaya katılmama yönündeki mesleki mazereti kabul edilmeyerek, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Gelen tarafa usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ SÜREÇ

Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 08/01/2018 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmesinden sonra ilgili idarelerden alınan görüş doğrultusunda denetimlerin başlatılacağı tarihin 01/09/2019 olarak belirlendiği, bu tarihten itibaren ilgili idarelerin ve esnaf odalarının talepleri doğrultusunda teknik altyapının hazır olmaması ve COVID-19 salgını sürecinin devam etmesi nedeniyle yaşanabilecek olumsuzluklar gerekçe gösterilerek bu sürecin beş kez ertelendiği,

en son dava konusu işlemle Sağlık Bakanlığının, "e-Rapor Sistemi" veri tabanı üzerinde "Onaylanmayan Rapor ve Reddedilen Rapor" sayılarının fazla olması ve COVID-19 salgını sürecinde yaşanan güçlüklerin yanı sıra kontrollü sosyal hayat döneminde yaşanabilecek mağduriyetlerin önlenmesi yönündeki değerlendirme ile son olarak 31/12/2020 olarak belirlenen yürürlük tarihinin 30/06/2021'e ertelenmesi üzerine dava konusu İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğünce 24/12/2020 gün ve 21334 sayılı Genel Yazının iptali istemiyle dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın "Yönetmelikler" başlıklı 124. maddesinde;

"Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler." kuralına yer verilmiştir.

Anayasanın bu amir hükmüne göre, kamu idareleri, görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelik çıkarma yetkisine sahiptir. Kanunlar nitelikleri itibarı ile soyut hukuk normlarıdır. Yönetmelikler ise amacını, kapsamını, konusunu ve sınırlarını aşmamak üzere, kanunların somut olaylara uygulanmasını sağlamak üzere hazırlanarak yürürlüğe konulan düzenleyici işlemlerdir.

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde.

"Bu Kanunun amacı; karayolu taşımalarını ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlemek, taşımada düzeni ve güvenliği sağlamak, taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyoncuları ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği ve benzeri hizmetlerin şartlarını belirlemek, taşıma işlerinde istihdam edilenlerin niteliklerini, haklarını ve sorumluluklarını saptamak, karayolu taşımalarının, diğer taşıma sistemleri ile birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini ve mevcut imkânların daha yararlı bir şekilde kullanılmasını sağlamaktır.", 34. maddesinde.

"Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde; "a) (Değişik: 6/2/2014-6518/60 md.) Taşımacılık faaliyeti yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerde aranacak şartlar, verilecek yetki belgeleri, mesleki yeterlilik belgeleri ve taşıt kartları ile diğer belge ve hizmetlerin ücret, süre, kapsam, tür ve şekilleri, her belge türü için gerekli olan taşıt kapasiteleri, taşıtların yaşı, nitelikleri, istiap hadleri ve terminal hizmetlerinde öngörülecek hususları düzenleyen yönetmelikler Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazetede yayımlanır." hükümlerine yer verilmiştir.

08/01/2018 tarih ve 30295 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin "Amaç" başlıklı 1.maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı, karayolu taşımacılık faaliyetlerini ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlemek; taşımacılık faaliyetlerinde düzeni ve güvenliği sağlamak;

taşımacı, acente, taşıma işleri komisyonculuğu, taşıma işleri organizatörlüğü, nakliyat ambarı işletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistik işletmeciliği, (Değişik ibare:RG-15/5/2025-32901) kurye işletmeciliği, terminal işletmeciliği ve benzeri taşımacılık faaliyetleri için mali yeterlilik, mesleki yeterlilik, mesleki saygınlık ilkelerine uygun olarak pazara giriş şartları ile bu faaliyetlerde bulunanların, gönderenlerin, yolcuların, çalışanların haklarını, sorumluluklarını, yükümlülüklerini tespit etmek;

taşımacılık faaliyetlerinde istihdam edilenler ile taşımacılık faaliyetlerinde yararlanılan taşıt, araç, gereç, yapı, tesis ve benzerlerinin niteliklerini belirlemek; karayolu taşımalarının diğer taşıma sistemleriyle birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini, denetimini ve mevcut imkânların daha yararlı bir şekilde kullanılmasını sağlamaktır." hükmüne,

Aynı yönetmeliği "Tanımlar" başlıklı 4.maddesinin 1.fıkrasının (zz) bendinde, "Şoför: Bu Yönetmelik kapsamında, bir motorlu taşıtı karayolunda süren ve ilgili mesleki yeterlilik belgesine sahip olan sürücüyü," hükmüne, "Şoförlerde Aranacak Nitelik ve Şartlar" başlıklı 34. maddesinin 1. fıkrasında, "Bu Yönetmelik kapsamındaki taşıtları kullanan şoförlerin;

a) İlgili mevzuatın öngördüğü mesleki yeterlilik belgesine sahip olmaları, b) Büyük otobüs kullananlarının 26 yaşından gün almış olmaları, c) 66 yaşından gün almamış olmaları, ç) Tehlikeli madde taşıyan taşıtları kullananlarının, ilgili mevzuatın öngördüğü eğitimi aldığını gösteren belgeye sahip olmaları, d) Uyuşturucu, silah, insan ve gümrük kaçakçılığı ile terör suçlarından dolayı hürriyeti bağlayıcı ceza almamış olmaları, e) Şoförlük mesleği bakımından bedeni ve psiko-teknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren bir sağlık raporunu, yetkili sağlık kuruluşlarından her beş yılda bir almaları şarttır." hükmüne, 2. fıkrasının (b) bendinde ise,

"Birinci fıkranın; ... b) (b), (c), (ç) ve/veya (e) bendine aykırı hareket edenlere Kanun'un 26. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirtilen miktarda idari para cezası uygulanır." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdare Hukukunun temel prensiplerinden biri olan yetki ve usulde paralellik ilkesi uyarınca; yasada aksine bir düzenleme bulunmadıkça, bir işlemin tesisinde uygulanan yetki ve usul koşullarının aynı işlemin geri alınması, kaldırılması ve düzeltilmesi işlemlerinde de aynen uygulanması zorunludur. Burada, işlemin sadece tesis eden makam tarafından ortadan kaldırılması yeterli olmayıp, aynı zamanda idari işlemin yapılış usullerine de uygun olarak (usulde paralellik) işlem tesis edilmesi gerekmektedir.

Bu nedenle yürürlüğe giren bir yönetmeliğin herhangi bir maddesinin yürürlük tarihinin ertelenmesinin istenmesi halinde, bunu sağlayan düzenlemenin de aynı yetkili makam tarafından yapılması ve bu değişikliğinde Resmî Gazete’de yayımlanması zorunludur. Başka bir anlatımla yönetmeliğin herhangi bir maddesinin yürürlüğe giriş tarihinin ertelenmesine ilişkin bakanlık işlemi, yönetmeliği değiştiren yeni bir düzenleyici işlem niteliğinde olduğundan, yetkide ve usulde paralellik ilkesi gereğince erteleme işlemininde yönetmelik değişikliği ile yapılması gerekmektedir.

Uyuşmazlık konusu olayda, Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin "Şoförlerde Aranacak Nitelik ve Şartlar" başlıklı 34. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde yer alan Şoförlük mesleği bakımından bedeni ve psiko-teknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren bir sağlık raporunun alınması zorunluluğunun yürürlüğe giriş tarihinin, İçişleri Bakan Yardımcısının imzasıyla tesis edilen dava konusu Genel Yazı ile altıncı kez ertelendiği dikkate alındığında, yetki ve usulde paralellik ilkesine aykırı bir şekilde tesis edildiği görülen dava konusu Genel Yazıda hukuka uyarlık bulunmamaktadır.