Danıştay 8. Daire E.2021/2780 K.2024/1953

Dava konusu istem: 2019 yılı işletme ruhsat bedelinin tamamının süresi içinde yatırılmadığından bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 13/1. maddesi uyarınca düzenlenen ödeme emrinin iptali istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .. İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararda; davalı idare tarafından davacıya 15/05/2018 tarihinde I (a) grubu maden işletme ruhsatı, 28/05/2018 tarihinde madencilik faaliyetleri için işyeri açma ve çalışma ruhsatının verildiği, dava konusu ödeme emrine konu borcun tahakkuk ettiği dönemde geçerli bir maden işletme ruhsatı ve işyeri açma ve çalışma ruhsatının bulunduğu,

davacının iddialarının 6183 sayılı Kanun'un 58. maddesinde belirtilen "böyle bir borcu olmadığı" kapsamında da değerlendirilemeyeceği, bu durumda, uyuşmazlığa konu 2019 yılına ait ruhsat bedelinin 3213 sayılı Kanun uyarınca 2019 yılının Ocak ayının son günü mesai bitimine kadar ödenmesi gerektiği, yani özel Kanununda ödeme zamanı tespit edilmiş kamu alacağı niteliği taşıdığı, böylelikle ödeme emrinin düzenlendiği tarih itibarıyla söz konusu kamu alacağının kesinleştiği anlaşıldığından, vadesinde ödenmeyen ruhsat bedelinin tahsili amacıyla düzenlenen ödeme emrinde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, mevzuata uygun şekilde verilmeyen ruhsat nedeniyle işletme ruhsat bedelinin istenilemeyeceği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirket tarafından, Manisa ili, Kula ilçesi sınırları dahilinde bulunan ... nolu I (a) grubu kum-çakıl maden ocağı ruhsatı için her yıl Ocak ayı sonuna kadar ödenmesi gereken ruhsat bedelinin 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 13/1. maddesi uyarınca 2019 yılı Ocak ayının son gününe kadar yatırılmadığından bahisle Manisa Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı tarafından söz konusu kamu alacağının tahsili amacıyla 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun uyarınca düzenlenen 23.289,00 TL bedelli, ... tarih ve ... ana takip numaralı ödeme emrinin iptali istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun'un 37. maddesinde, "Amme alacakları hususi kanunlarında belli edilen zamanlarda ödenir. Hususi kanunlarında ödeme zamanı tesbit edilmemiş amme alacakları Maliye Vekaletince belirtilecek usule göre yapılacak tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir. Bu ödeme müddetinin son günü amme alacağının vadesi günüdür. Amme borçlusu isterse borcunu belli zamanlardan önce ödeyebilir." hükmü.

54. maddesinde, "Ödeme müddeti içinde ödenmeyen amme alacağı tahsil dairesince cebren tahsil olunur..." hükmü. 55. maddesinde, "Amme alacağını vadesinde ödemiyenlere, 15 gün içinde borçlarını ödemeleri veya mal bildiriminde bulunmaları lüzumu bir “ödeme emri” ile tebliğ olunur..." hükmü. 58. maddesinde ise; kendisine ödeme emri tebliğ olunan şahsın, böyle bir borcu olmadığı veya kısmen ödediği veya zamanaşımına uğradığı hakkında itiraz edebileceği hükmü yer almıştır.

3213 sayılı Maden Kanunu'nun 3. maddesinde; "Ruhsat Bedeli: (Ek: 4/2/2015-6592/2 md.) (Değişik:14/2/2019-7164/5 md.) Taban bedelinin, ruhsatın yürürlükte kaldığı takvim yılı sayısı, maden grubu, cinsi ve alan büyüklüklerine göre belirlenen katsayılarla çarpılarak ekli (1) ve (2) sayılı tablolarda gösterildiği şekilde hesaplanarak her yıl ocak ayının sonuna kadar; arama ruhsatlarında tamamı Genel Müdürlüğün bütçesine ve işletme ruhsatlarında ise %30’u çevre ile uyum planı çalışmalarını temin etmek üzere teminat olarak, %20’si Genel Müdürlüğün bütçesine, %50’si ise genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere Genel Müdürlüğün muhasebe birimi hesabına yatırılması gereken tutar." olarak tanımlanmıştır.

Aynı Kanunun 13. maddesinin 1. fıkrasının dava konusu fiilin gerçekleştiği tarihte yürürlükte olan halinde. "Yürürlükteki ruhsatlar için her yıl ocak ayının sonuna kadar ruhsat bedelinin tamamının yatırılması zorunludur.

İşletme ruhsat bedelinin %70’i genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere ilgili muhasebe birimi hesabına, %30’u çevre ile uyum planı çalışmalarını gerçekleştirmek üzere ruhsatı veren idarenin muhasebe birimi hesabına aktarılmak üzere Bakanlığın belirlediği bankada açılacak teminat hesabına yatırılır. I. Grup (a) bendi madenlerin ruhsat bedelleri ise, büyükşehir belediyesi dışındaki illerde il özel idaresi hesabına yatırılır.

Ruhsat bedelinin yatırılmaması veya eksik yatırılması hâlinde 20.000 TL idari para cezası verilir ve ruhsat bedelinin üç ay içinde tamamlanması istenir. Bu süre içinde ruhsat bedelinin yatırılmaması durumunda ruhsat iptal edilir. Verilen sürede yatırılmayan ruhsat bedelinin %70’ine tekabül eden tutar 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilmek üzere ilgili tahsil dairesine bildirilir. Kaynak tuzlalarından ruhsat bedeli alınmaz.

Faaliyet sonrası sahanın çevre ile uyumlu hâle getirilmesini müteakip, çevre ile uyum bedeli iade edilir." düzenlemesi yer almaktadır.

Maden Kanununun I (a) Grubu Madenleri İle İlgili Uygulama Yönetmeliği'nin 9. maddesinin 1. fıkrasında ise "I (a) Grubu maden ruhsatı almak için, ihale sonrası gerekli bedellerin yatırılmasını veya özel mülkiyetindeki alan içinde de talebin uygun bulunmasını takiben en geç iki ay içerisinde işletme ruhsatı talep harcı, yıllık işletme ruhsat harcı ile teminatı yatırılarak, Ek Form-1’e uygun hazırlanmış taahhütnameyi ve Ek Form-2’ye uygun olarak hazırlanmış, ekindeki akarsu yatağı, deniz ve göller dışında talep edilen alanlarda uygun ölçekli hali hazır haritanın yer aldığı işletme projesinin ilgili idareye verilmesi zorunludur. Aksi takdirde, ruhsat talebi reddedilir. Bu durumda talep harcı dışında yatırılan ruhsat harç ve teminatı iade edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda aktarılan mevzuat hükümleri uyarınca, ödeme emrinin iptali istemiyle açılan davalarda; sadece 6183 sayılı Kanun'un 58. maddesi uyarınca böyle bir borcun olmadığı, kısmen ödendiği veya zamanaşımına uğradığı yolundaki iddialar ile sınırlı inceleme yapılabileceği görülmektedir.

Uyuşmazlıkta, davacı şirket tarafından I (a) grubu maden işletme ruhsatı almak için için davalı idareye başvuruda bulunulduğu, davalı idare tarafından talebin uygun görülerek davacı adına işletme ruhsatı düzenlendiği, ancak, davacı tarafından Maden Kanununun I (A) Grubu Madenleri İle İlgili Uygulama Yönetmeliği'nin 9. maddesinin 1. fıkrası uyarınca yatırılması gereken 2018 yılı ruhsat bedeli ile çevre uyum teminatının yatırılmadan ve aynı fıkra hükmü gereğince işletme projesi sunulmadan davalı idare tarafından davacı şirket adına ... numaralı I (A) grubu maden işletme ruhsatı düzenlendiğinin anlaşılması sonrasında,

bu eksikliklerin tamamlanması için ... tarih ve ... sayılı yazı ile davacı şirkete 30 gün süre verildiği, ruhsat düzenlenmesi için zorunlu olan bu eksikliklerin davacı tarafından yerine getirilmemesi gerekçesiyle davacıya idari para cezası verildiği, bilahare 27/09/2019 tarihli olur ile davacı adına düzenlenen maden işletme ruhsatının iptaline karar verildiği anlaşılmaktadır.

Maden Kanununun I (a) Grubu Madenleri İle İlgili Uygulama Yönetmeliği'ne göre, işletme ruhsatı düzenlenebilmesi için öncelikle yıllık işletme ruhsat harcı ile teminat yatırılması ve işletme projesi sunulması gerektiğinde tereddüt yoktur. Bu nedenle, söz konusu hususlar tamamlanmadan ruhsat düzenlenmesi mümkün olmadığından, Yönetmelikte ruhsat talebinin reddedileceği düzenlemesine yer verilmiştir.

Dava konusu olayda, her ne kadar davalı idare tarafından davacı adına I (a) grubu maden işletme ruhsatı düzenlenmiş ise de, söz konusu ruhsatın Yönetmelikte aranılan bedeller ödenmeden ve proje sunulmadan düzenlendiği sabittir. Söz konusu eksiklikler nedeniyle ruhsat talebinin reddedilmesi gerektiğinden, işletme ruhsatının düzenlenmiş olması ruhsatın hukuka uygun olarak düzenlenmesi sonucunu doğurmamaktadır. Usulüne uygun şekilde düzenlenmeyen ruhsata dayanılarak alınan işyeri açma ve çalışma ruhsatının da işletme ruhsatını hukuka uygun hale getirmeyeceği açıktır.

Bu haliyle, davalı idarenin kusurlu/ihmali davranışı sonucu düzenlenen işletme ruhsatı nedeniyle, ruhsata sahip olunmasından kaynaklanan yükümlülüklere davacının katlanması da beklenilemez.

Bu durumda, mevzuata aykırı şekilde düzenlenen ve sonrasında davalı idare tarafından iptaline karar verilen ruhsat için işletme ruhsat bedeli istenilmesi hukuka ve hakkaniyete aykırı olacağından, ödeme emrine karşı açılan bu davanın "böyle bir borcu olmadığı" iddiası kapsamında değerlendirilebileceği sonucuna varılmakla, dava konusu ödeme emrinde hukuka uyarlık görülmemiştir.