Danıştay 8. Daire E.2021/3186 K.2025/636

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından; mülkiyeti Antalya ili, Kumluca ilçesi, ... köy tüzel kişiliğine aitken 49 yıllığına su şişeleme fabrikası kurulmak üzere kiralanan ve 6360 sayılı Ondört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmiyedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un yürürlüğe girip köy tüzel kişiliğinin sona ermesiyle mülkiyeti davalı idareye devrolunan ... ada ... parsel sayılı taşınmaz için ... köyü tüzel kişiliği ile noter huzurunda yapılan kira sözleşmesinin geçersiz olduğuna ve taşınmazın (30) gün içerisinde boşaltılarak terk edilmesine ilişkin olarak tesis edilen Antalya Su ve Atıksu İdaresi Genel Müdürlüğü Etüt ve Plan Dairesi Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; ... isimli kişi ile Büyükalan köy tüzel kişiliği arasında yapılan kira sözleşmesinin, tarafların eşit hukuksal statüde bulunduğu her iki tarafın da aynı hak ve olanaklara sahip olduğu özel hukuk sözleşmesi niteliğinde olup.

6360 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesinden sonra tüm hak ve borçlarıyla uyuşmazlık konusu taşınmaz davalı idareye devrolunduğundan söz konusu sözleşmenin koşullarıyla bağlı olan davalı idarece adli yargı yerinde sözleşmenin feshine ilişkin dava açılmaksızın tek taraflı ve kamu gücü kullanılmak suretiyle tesis edilen sözleşmenin iptaline ilişkin dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun'un 4/3. maddesi gereğince Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki kaynak sularını kiraya verme yetkisinin İl Özel İdaresine ait olduğu, daha sonra 6360 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesiyle birlikte İl Özel İdaresi tüzel kişiliğinin ilga edildiği ve söz konusu kaynak sularının kiralama işlerinin de idarelerine devrolunduğu,

sözleşmenin imzalandığı tarihte 167 sayılı Kanun yürürlükte olduğundan Büyükalan köy tüzel kişiliğine ait uyuşmazlık konusu taşınmaz İl Özel İdaresince kiralanması gerekirken köy tüzel kişiliği tarafından kiralanmasının sözleşmeyi baştan itibaren geçersiz kıldığı, Sayıştay'ın 22/04/2019 tarih ve 1922838 sayılı raporunda da bu hususun belirtildiği ve idarelerine sözleşmenin geçersiz kılınarak kaynak suyunun ihale yoluyla kiralanması gerekliliğinin belirtildiği, tüm bu nedenlerle temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Mülkiyeti Büyükalan köy tüzel kişiliğine ait olan Antalya ili, Kumluca ilçesi, ... köyü, ... ada ... parsel sayılı taşınmazın ... isimli kişi tarafından 49 yıllığına su şişeleme fabrikası kurulmak üzere Antalya 5. Noterliğince tanzim edilen ... tarih ve ... yevmiye numaralı sözleşme ile köy tüzel kişiliğinden kiralandığı, adı geçen kişi tarafından da Antalya 7. Noterliğinin ... tarih ve ...sayılı kira devir sözleşmesi ile davacı şirkete kiralandığı, 6360 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesiyle birlikte köy tüzel kişiliğinin sona ermesiyle söz konusu taşınmazın davalı idareye devrolunduğu,

daha sonra davalı idarece taşınmaz hakkında "167 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaksızın Büyükalan köyü tüzel kişiliği ile noter huzurunda yapılan kira sözleşmesinin geçersiz olduğuna ve taşınmazın (30) otuz gün içerisinde boşaltılarak terk edilmesine" ilişkin olarak Antalya Su ve Atıksu İdaresi Genel Müdürlüğü Etüt ve Plan Dairesi Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işleminin tesis edildiği, bu işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

2560 sayılı İSKİ Kanun'unun Görev ve Yetkiler başlıklı 2. maddesinde; "a) İçme, kullanma ve endüstri suyu ihtiyaçlarının her türlü yeraltı ve yer üstü kaynaklarından sağlanması ve ihtiyaç sahiplerine dağıtılması için; kaynaklardan abonelere ulaşıncaya kadar her türlü tesisin etüt ve projesini yapmak veya yaptırmak, bu projelere göre tesisleri kurmak veya kurdurmak, kurulu olanları devralıp işletmek ve bunların bakım ve onarımını yapmak, yaptırmak ve gerekli yenilemelere girişmek, ... c) Bölge içindeki su kaynaklarının, deniz, göl, akarsu kıyılarının ve yeraltı sularının kullanılmış sularlave endüstri artıkları ile kirletilmesini,

bu kaynaklarda suların kaybına veya azalmasına yol açacak tesis kurulmasını ve bu tür faaliyetlerde bulunulmasını önlemek, bu konuda her türlü teknik, idari ve hukuki tedbiri almak, ... e) Her türlü taşınır ve taşınmaz malı satın almak, kiralamak, ekonomik değeri kalmamış araç ve gereçleri satmak, İSKİ'nin hizmetleriyle ilgili tesisleri doğrudan doğruya yahut diğer kamu veya özel kuruluşlarla ortak olarak kurmak ve işletmek, bu maksatla kurulmuş veya kurulmakta olan tesislere iştirak etmek,

f) Kuruluş amacına dönük çalışmaların gerekli kılması halinde her türlü taşınmaz malı kamulaştırmak veya üzerinde kullanmahakları tesis etmek." hükümlerine yer verilmiştir.

167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun'un "İlan Edilmiş Yeraltı Suyu İşletme Sahaları İçinde Kuyu Açılması" başlıklı 4. maddesinin 3. fıkrasında. "Kuyu açan kimse, bulunan suyun ancak kendi faydalı ihtiyaçlarına yetecek miktarını kullanmaya yetkilidir.

Bu miktarı aşan sular ile sulama, kullanma ve işlenerek veya doğal haliyle içme suyu olarak satılmak üzere çıkarılan yeraltı suları, Hazinenin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerdeki kaynak suları (mazbut vakıflara ait sular hariç), 2886 sayılı Kanun hükümlerine uyularak il özel idarelerince kiraya verilir.

Tahsil edilen kira gelirinden; yer altı veya kaynak suyunun çıktığı yer, köy sınırları içinde ise o yerdeki köy tüzel kişiliğine %15, belediye sınırları içinde ise ilgili belediyeye % 25 oranında pay verilir." düzenlemesi yer almıştır.

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanun'unun Büyükşehir ve İlçe Belediyelerinin Görev ve Sorumlulukları başlıklı 7. maddesinin (r) bendinde; "r) Su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek; derelerin ıslahını yapmak; kaynak suyu veya arıtma sonunda üretilen suları pazarlamak." hükmüne yer verilmiş olup anılan hüküm uyarınca, 6360 sayılı Kanun sonrasında kaynak sularını pazarlama görev ve yetkisi büyükşehir belediyelerine verilmiş aynı Kanun'un Geçici 2. maddesinin 3. fıkrasında.

"Bu sınırlar içinde kalan köylerin tüzel kişiliği sona ererek mahalleye dönüşür. Bu şekilde oluşan mahallelerin katılacağı ilçe veya ilk kademe belediyesi, büyükşehir belediye meclisince belirlenir. Orman köylerinin tüzel kişiliği devam eder. Ancak ormanlarla ilgili diğer kanun hükümleri saklı kalmak üzere bu köyler imar bakımından büyükşehir belediyesinin mücavir alanı sayılırlar.

Bu köylerde su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütme görev ve yetkisi ilgili büyükşehir belediyesine bağlı su ve kanalizasyon idaresine aittir." ifadeleri hüküm altına alınmıştır.

6360 sayılı Ondört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmiyedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un "Büyükşehir belediyesi kurulması ve sınırlarının belirlenmesi" başlıklı 1. maddesinin 1. fıkrasında sayılan aralarında Antalya ilinin de bulunduğu illerde, sınırları il mülki sınırları olmak üzere aynı adla büyükşehir belediyesi kurulmuş ve bu illerin il belediyeleri büyükşehir belediyesine dönüştürülmüş, 3. fıkra ile de; birinci ve ikinci fıkrada sayılan illere bağlı ilçelerin mülki sınırları içerisinde yer alan köy ve belde belediyelerinin tüzel kişiliği kaldırılmış, köyler mahalle olarak, belediyeler ise belde ismiyle tek mahalle olarak bağlı bulundukları ilçenin belediyesine katılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için öncelikle bahse konu Antalya ili, Kumluca ilçesi, ... köyü, ... ada ... sayılı parselde bulunan davaya konu su kaynağının ... tarih ve ... yevmiye numarası ile ... isimli şahsa kiralanmasına, ardından 26/10/2010 tarihinde davacı şirkete kira devir sözleşmesiyle devredilmesine ilişkin sözleşmelerde köy tüzel kişiliğinin kiralayan sıfatıyla böyle bir kira sözleşmesi yapma yetkisinin bulunup bulunmadığının ortaya koyulması gerekmektedir.

167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun'un ilgili hükümlerinde, içme suyu olarak satılmak üzere çıkarılan yer altı sularının, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine uyularak il özel idarelerince kiraya verilebileceği hususu belirtilmiş olduğundan, yeraltı ve kaynak suyunun ticari amaçla satışı için kiralama işlemlerini yapma yetki ve görevinin köy tüzel kişiliklerine ait olmadığı, bu doğrultuda yer altı suyunun ticari amaçla satışı için kiralama işlemlerinin 2886 sayılı Kanun'a göre yapılması gerektiği ve kiralama işlemini yapacak olan kurumun da il özel idareleri olduğu anlaşılmaktadır.

6360 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesiyle birlikte Antalya ili mülki sınırlarının, Antalya Büyükşehir Belediyesi sınırları haline geldiği, bu kapsamda Antalya İl Özel İdaresinin, Mahalli İdare Birlikleri’nin, Köylerin ve Belde Belediyelerinin tüzel kişiliklerinin sona erdiği,

bunların ve tüzel kişiliği sona ermemiş bulunan İlçe Belediyelerinin ve Mahalli İdare Birliklerinin içme suyu ve kanalizasyon hizmetlerine ilişkin görev yetki ve sorumluluklarının ve bunlarla ilgili her türlü taşınır ve taşınmaz, hak, alacak borç ve personelinin, kanun gereği davalı idareye devredildiği göz önüne alındığında bahse konu alanda yetkinin Antalya Su ve Atıksu İdaresi Genel Müdürlüğünde olduğu kanaatine varılmıştır.

Bu durumda yukarıda verilen mevzuat hükümlerinin somut olay ile birlikte değerlendirilmesinden davaya konu taşınmazda bulunan su kaynağının yetkili olmayan makam olan köy tüzel kişiliği tarafından 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümleri uygulanmadan kiralanmasına ilişkin işlemlerde hukuka uyarlık görülmediğinden, sözleşmenin geçersiz olduğu gerekçesiyle kiralamaya konu su kaynağının bulunduğu alanın terk edilmesine ilişkin Antalya Su ve Atıksu İdaresi Genel Müdürlüğü Etüt ve Plan Dairesi Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı dava konusu işleminin iptaline ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.