Danıştay 8. Daire E.2021/4084 K.2025/6223

Dava konusu istem: Antalya ili, Kaş ilçesi sınırları dahilinde bulunan S:... sayılı II (b) grubu (mermer) işletme ruhsat sahasında yapılan denetimler sonucunda mevzuata aykırı olarak 39.191,74 ton mermerin üretilerek satıldığı halde beyan edilmediğinden bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesi gereğince 2.286.207,75 TL, yine aynı Kanun'un 10/8-e maddesi gereğince 62.743,00 TL ve 10/6. maddesi gereğince de 25.098,00 TL olmak üzere toplam 2.374.048,75 TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... gün ve ... sayılı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda.

Uyuşmazlık konusu olayda, Antalya ili, Kaş ilçesi dahilinde davacı şirket adına kayıtlı Sicil:... sayılı II (b) grubu (mermer) işletme ruhsat sahasından davacı şirket tarafından 2005-2017 yılları arasındaki dönemde, üretimi yapılarak satıldığı halde Genel Müdürlüğe beyan edilmeyen 39.191,74 ton mermer üzerinden hesaplanan (39.191,74 ton x 6224,36 TL/m3 x %4)= 351.724,27 TL tutarındaki Devlet hakkı,

105.517,28 TL tutarında ek Devlet hakkı olmak üzere toplam (351.724,27 TL + 105.517,28 TL)= 457.241,55 TL Devlet hakkının 5 (beş) katı tutarında 2.286.207,75 TL idari para cezasının uygulandığı görülmekle birlikte mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden 3213 sayılı Maden Kanunu uyarınca verilecek idari para cezaları hakkında 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümlerinin uygulanacağı, söz konusu Kanun uyarınca da soruşturma zamanaşımı süresinin nispî idarî para cezasını gerektiren kabahatlerde sekiz yıl olduğu belirlenmiş olup,

dava konusu işlemde 2005-2017 yılları arasındaki döneme ilişkin olarak S:... sayılı ruhsat sahasından üretimi yapılarak satıldığı halde beyan edilmeyen 39.191,74 ton mermer üzerinden hesaplanan toplam 457.241,28 TL Devlet hakkı üzerinden bu tutarın 5 (beş) katı tutarında toplam 2.286.207,75 TL idari para cezası hesaplanmışsa da; zamanaşımı süreleri dikkate alınmaksızın 2005-2017 yılları arasındaki bütün bir döneme ilişkin olarak hesaplanan idari para cezasında hukuka uyarlılık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu ilk derece Mahkemesi Kararında tesis edilen idari para cezasına ilişkin işlemde dayanak alınan Devlet hakkının belirlenmesine ilişkin sürelerin hesaplanmasında 2005 - 2017 yılları bir bütün alındığı ve 5236 sayılı Kanun uyarınca 8 yıllık zamanaşımı süresi dikkate alınmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin tamamına yönelik olarak iptal kararı verilmişse de,

davalı idare tarafından Devlet hakkı ödenmeyen 2005 - 2017 yıllarına ilişkin olarak zamanaşımı süresi içerisinde kalan yıllar içinde ruhsat sahasında yapılan üretim miktarı yeniden tespit edilerek belirlenecek ve Devlet hakkına göre davalı idarece yeniden idari para cezasına ilişkin işlem tesis edilebileceği belirtilerek hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun açıklama ile reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, zamanaşımı süresi hesabında idarenin tespit tarihi olan 06/08/2018 tarihinin esas alınması gerektiği, mahallinde denetimde 39.191,74 ton mermerin üretilerek satıldığı ve beyan edilmediğinin tespit edildiği, ilgili mermerin kalitesi bilinmediğinden, Antalya ili, Finike ilçesi 2017 yılı mermer ocak başı satış fiyatının aritmetik ortalamasının alındığı, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI

Davacı tarafından, dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu, işlemin iptaline ilişkin kararın usul ve hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. Davacı yanında müdahil tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen bozulması kısmen açıklama ile onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Antalya ili, Kaş ilçesi dahilinde davacı şirket adına kayıtlı Sicil:... sayılı II (b) grubu (mermer) işletme ruhsat sahasında Bakanlık Makamının ... tarih ve ... sayılı Olur'una istinaden yapılan inceleme ve denetlemeler neticesinde düzenlenen 06/08/2018 tarihli heyet raporunda mevcut ocağın yapılan kübataj hesaplamalarında ve gerçekleştirilen imalat ölçümü sonucunda; üretim faaliyetlerine başlanma tarihinden tetkik tarihine kadar sahadan 79.533,10 metreküp hacim boşaltıldığı, verimin %20 olarak hesaplandığı, üretimi yapılan mermerin yoğunluğunun 2,7 ton/m³ olduğu,

buna göre sahada ekonomik olarak işletilebilecek maden miktarının 42.947,87 ton olarak hesaplandığı, 2005-2017 (tetkik tarihi itibarıyla) yılları arasında gerçekleştirilen toplam üretim.

3.756,13 ton olarak beyan edildiği, beyan edilen üretimin 3.756,13 ton olduğu dikkate alındığında, (42.947,87 - 3.756,13)= 39.191,74 ton mermerin üretilerek satıldığı halde Genel Müdürlüğe beyan edilmediği tespit edildiğinden bahisle 3213 sayılı Maden Kanun'un 12. maddesi gereğince 2.286.207,75 TL, yine aynı Kanun'un 10/8-e maddesi gereğince 62.743 TL ve 10/6. maddesi gereğince de 25.098 TL olmak üzere toplam 2.374.048,75 TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... gün ve ... sayılı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü işleminin tesis edildiği,

söz konusu işlemin davacı şirkete tebliği üzerine anılan işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun 10. maddesinin 6. fıkrasında "Daimi nezaretçinin, atandığı ruhsat sahasındaki faaliyetleri düzenli bir şekilde denetleyerek tespit ve önerilerini daimi nezaretçi defterine kaydetmesi zorunludur. Aksi takdirde daimi nezaretçi uyarılır. İkinci kez aynı ruhsat ile ilgili olarak bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda daimi nezaretçi hakkında beşinci fıkra hükümleri uygulanır.

Daimi nezaretçi defterini, daimi nezaretçi ile ruhsat sahibi veya vekili imzalar. Defterin ibraz edilmemesi veya düzenli tutulmaması hâlinde, ruhsat sahibine 20.000 TL idari para cezası verilir.” hükmüne, 7. fıkrasında;" Gerçek dışı veya yanıltıcı beyanda bulunmak suretiyle Kanun hükümlerinin uygulanmasını engelleyen ve haksız surette hak iktisap eden ruhsat sahiplerine 50.000 TL idari para cezası verilir.

Bu fıkranın ikinci kez ihlâli halinde bir önceki ceza katlanarak uygulanır. Üç yıl içinde madde hükümlerinin üç kez ihlâl edilmesi halinde ruhsat iptal edilir."hükmüne, aynı maddenin 8. fıkrasında. "Bu Kanuna göre; e) Ruhsat sahasında yapılan üretim veya satışların beyan edilmemesi, haksız yere hak iktisabı sayılır.

Haksız yere hak iktisabına imkan veren bu hususlarla ilgili yapılmış beyanlar da gerçek dışı ve yanıltıcı beyanlar olarak kabul edilir.", hükmüne, aynı Kanun'un 12. maddesinin 4. fıkrasında. "Denetim ve inceleme sonucunda, yaptığı üretim ve sevkiyatı bildirmediği tespit edilen ruhsat sahiplerine, ödenmesi gereken Devlet hakkına ilaveten bildirilmeyen miktar için hesaplanacak Devlet hakkının beş katı tutarında idarî para cezası verilir." hükmü, 13. maddesinin 3. fıkrasında.

"Bakanlık, mülki idare amirlikleri ve il özel idareleri tarafından bu Kanuna göre verilen idari para cezaları hakkında 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümleri uygulanır. Bu Kanuna göre verilen idari para cezaları tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. Tahakkuk eden ve ödenmeyen Devlet hakları 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilmek üzere ilgili tahsil dairesine bildirilir."hükmü, 14. maddesinde.

"Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır. Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir.

Ocak başı satış bedeli, ilan edilen emsal fiyattan daha düşük olamaz. Bu fıkra-nın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.....Devlet hakkı;... ç) II. Grup (b) bendi madenlerde doğal taşın özelliklerine ve bulunduğu bölgeye göre ocakta oluşan piyasa satış fiyatı üzerinden %4 oranında... alınır. Ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatı Bakanlık tarafından denetlenir. ve eksik beyanlar tamamlattırılır.

İşletme izni olan maden ruhsatlarından her yıl en az ruhsat taban bedeli kadar Devlet hakkı alınır." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dava konusu işlemin Maden Kanunu'nun 10. maddesinin 6. fıkrası ile 10. maddesinin 8. fıkrasının e bendi kapsamında verilen idari para cezaları yönünden yapılan inceleme:

Temyize konu kararda, davacı adına Maden Kanunu'nun 12. maddesinde 4. fıkrası uyarınca verilen idari para cezası yönünden inceleme yapılarak karar verildiği, işlemde yer alan ve dava konusu edilen Maden Kanunu'nun 10. maddesi uyarınca verilen idari para cezaları yönünden inceleme ve araştırma yapılmadığından bu kısım yönünden verilen kararın, eksik inceleme ve araştırma neticesinde verildiği anlaşılmıştır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

Dava konusu işlemin Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 4. fıkrasında verilen idari para cezası yönünden yapılan inceleme:

Dava konusu işlemin dayanağını teşkil eden davacı tarafından ruhsat sahasından üretilerek sevk edilen 39.191,74 ton mermerin Genel Müdürlüğe beyan edilmediği gerekçesiyle hesaplanan toplamda 457.241,55 TL Devlet hakkının istenilmesine dair ... tarih ve ... sayılı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla işlemin iptaline karar verilmiş; bu karara karşı davalı idarece yapılan istinaf başvuru reddedilmiş; söz konusu karara karşı yapılan temyiz başvurusu sonucunda Dairemizin 26/06/2025 tarih ve E:2023/1417, K:2025/6193 sayılı kararıyla Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçeli olarak onanmasına karar verilmiştir.

Bu durumda, dava konusu işlemin dayanağı olan Devlet hakkına yönelik Dairemizin yukarıda anılan kararı dikkate alınarak idari para cezasına ilişkin yeni bir işlem tesis edileceği tabiidir.