Danıştay 8. Daire E.2021/4330 K.2025/462

Dava konusu istem: ... İlçe içi güzergahlarında taşımacılık yapmakta olan davacı kooperatifin, ... Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezinin ... tarih ve ... sayılı Ukome Kararı ile bu kararının dayanağı olan ve ... tarih ve ... nolu Ukome Kararı ile yeniden düzenlenen ... Büyükşehir Belediyesi Karayolu Toplu Taşımacılık Esasları Yönergesinin "Güzergah İzin Belgesi Almanın Genel Şartları ve Güzergah İzin Belgesi Verilmesi" başlıklı 10. maddesinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu ... sayılı UKOME kararında; her ne kadar ... Min. Mot. Taş. Koop. ile ... ... güzergahında çalışan ... Mot. Taş. Koop. tarafından yerel yönetimler ulaşım danışmanlık ve müşavirlik hizmetleri veren özel bir şirket marifetiyle düzenlettiği "...

Köy Hatları Entegrasyon Etüdü" ile vatandaşların mağdur olmaması için kaç araca ihtiyaç bulunduğu, günde kaç sefer yapılması, sefer saatlerinin ne olması gerektiği gibi hususlarda inceleme ve araştırma yapılarak söz konusu güzergahta yeni araçlara ihtiyaç bulunduğu hususunun somut olarak ortaya konulduğu görülmekteyse de, bu kapsamda söz konusu ihtiyacı karşılamada asli sorumluluğun ... Büyükşehir ve ...

Belediyesine ait olduğu, hizmeti öncelikle kendi toplu taşıma araçlarıyla karşılamaları gerektiği, bu yöntemle karşılanamaması durumunda ise, açıklık, rekabetin sağlanması ilkeleri gözetilerek mevzuata uygun olarak ihale süreci işletilmek suretiyle giderilmesi gerektiği, uyuşmazlıkta "... ile ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ..." güzergahlarında faaliyet gösteren ... Min. Mot. Taş. Kooperatinin, ... ... güzergahında faaliyet gösteren... Mot. Taş.

Kooperatifi ile birleştirilmesi marifetiyle her iki kooperatife diğerine ait güzergahta doğrudan faaliyet hakkı verildiği, ... ... güzergahında eksikliği tespit edilen ulaşım hizmetini sağlayacak kişiler belirlenirken kamu yararının gözetilebilme ve bu kapsamda ... Min. Mot. Taş.

Kooperatifi'nin yanı sıra başkalarının katılabileceği bir ihale yapılması gerektiği halde bu yönteme uyulmadan tesis edilen ... tarih ve ... sayılı işlemde bu yönüyle hukuka uyarlık bulunmadığı, davacı tarafından her ne kadar UKOME Genel Kurul Toplantısı'nın ... tarih,... Nolu Kararı ile uygun görülen ...

Büyükşehir Belediyesi Karayolu Toplu Taşımacılık Esasları Yönergesi'nin... sayılı kararla değişik 10. maddesinin 4. fıkrasında yer alan "Ulaşım Etüt Raporu" verileri doğrultusunda ulaşım ihtiyacının ne şekilde giderileceği konusu Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) Toplantılarında değerlendirilir." düzenlenmesinin de, UKOME Genel Kurulu'nca keyfi karar verilmesinin önünü açtığından dolayı, iptali istenilmekteyse de; söz konusu düzenlemenin davalı idareye ihale yapılmaksızın doğrudan güzergah izni verme yetkisi tanımadığı,

sadece ulaşım ihtiyacının somutlaştırılması için Ulaşım Etüt Raporu alınarak buna göre değerlendirilme yapılması gerektiğinin öngörüldüğü, bu haliyle de herhangi bir hukuka aykırılık taşımadığı görüldüğünden bu işlem yönünden davanın reddi gerektiği gerekçesiyle dava konusu ... sayılı UKOME kararın iptaline; dava konusu diğer işlem olan ... sayılı UKOME kararı yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; davacının istinaf başvurusu yönünden yapılan değerlendirmede; davacı tarafından iptali talep edilen ... Büyükşehir Belediyesi Karayolu Toplu Taşımacılık Esasları Yönergesi'nin "Güzergah İzin Belgesi Almanın Genel Şartları ve Güzergah İzin Belgesi Verilmesi" başlıklı 10. maddesi bir bütün olarak incelendiğinde; ...

Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde ulaşım ihtiyacının karşılanması maksadıyla taşımacılık yapmak isteyen kişilerin öncelikle güzergah izin belgesi alması gerektiği, güzergah izin belgesi almak için başvuran kişilerin taşımaları gereken niteliklerin ne olduğu, güzergah izin belgesi düzenlenmesi istemiyle yapılan başvurular üzerine ...

Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Daire Başkanlığı'nca yapılacak işlemlerin hangi hususlar olduğu, bu doğrultuda ulaşım ihtiyacının öncelikle ...

Genel Müdürlüğü'nce karşılanması gerektiği, bunun mümkün olmaması halinde ulaşım etüt raporu hazırlanarak ulaşım ihtiyacının ne şekilde karşılanacağının UKOME Genel Kurulu'nda kararlaştırılacağı, yine UKOME tarafından belirlenecek hat ve güzergahlarda taşımacılık yapmak isteyen kişilerin hangi evraklar ile ne şekilde başvuru yapacakları ve yapılan başvurular üzerine UKOME Genel Kurulu'nca alınacak kararların neler olduğunu belirleyen bir düzenleme olduğu, idarenin ulaşım ihtiyacının karşılanması kapsamında UKOME aracılığıyla keyfi olarak hareket etmesinin önünü açan bir düzenleme olmadığı,

aksine belirli güzergah ve hatlarda taşımacılık yapmak isteyen kişilere uygulanacak prosedürün eşit biçimde herkese aynı uygulanmasını sağlayacak ayrıntılı şekil kuralları içerdiği, ulaşım ihtiyacının karşılanması çalışmaları sırasında, belirlenen hat ve güzergahlarda hiç bir taşımacının çalışma hakkının bulunmaması durumunda veya her zaman idarenin ihale yolu ile ulaşım ihtiyacının gördürülmesine karar verebileceği, üst hukuk normları ile güvence altında olan ''ihale yolu ile ulaşım ihtiyacının giderilmesi'' düzenlemesine engel oluşturan bir Yönerge hükmü olmadığı,

uyuşmazlık konusu Yönerge hükmünün ulaşım ihtiyacının ihale yapılması suretiyle giderilmesine engel olmayacağı, diğer yandan, Yönerge hükmünde hangi hallerde ulaşım ihtiyacının ihale yolu ile giderilmesi gerektiğinin belirtilmemesinin eksik düzenleme içermediği, dolayısıyla Yönerge hükmünde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı, Davalı idare ve Müdahilin ...

Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezinin ... tarih ve ... sayılı Ukome Kararının iptaline ilişkin istinaf başvuruları yönünden yapılan değerlendirmede; dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; her ne kadar İdare Mahkemesi'nce, "... ile ..., ..., ... ..., ..., ..., ..., ... ve ..." güzergahlarında faaliyet gösteren... Mot. Taş. Kooperatinin, ... güzergahında faaliyet gösteren... Mot. Taş.

Kooperatifi ile birleştirilmesi marifetiyle, her iki kooperatife diğerine ait güzergahta doğrudan faaliyet hakkı verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı UKOME kararının ihale yapılmadan alınmasının hukuka aykırı olduğu, anılan güzergahta davacı kooperatif veya ihaleye girebilecek başka kooperatiflerin çalışma hakkının ortadan kaldırıldığı gerekçesiyle uyuşmazlık konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, dava konusu işlemin ... hattını kapsayacak şekilde belirlenmiş olduğu, davacı kooperatifin ise ...

İlçe Merkezindeki hat ve güzergahlarda taşımacılık yapmak üzere 11/10/2019 tarihinde kurulmuş olduğu ve dava konusu işlemden önce ve hiç bir zaman ...

İlçe Merkezindeki hat ve güzergahlarda taşımacılık faaliyeti yürütmediği görüldüğünden, dava konusu işlem ile davacı kooperatif arasında kişisel, meşru ve güncel menfaat bağının ve dolayısıyla davacının subjektif dava açma ehliyetinin bulunmadığı gerekçesiyle davacının Mahkeme kararının redde yönelik kısmına ilişkin istinaf başvurusunun belirtilen ilave gerekçe ile reddine, davalı idare ve müdahilin ...

Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezinin...tarih ve ... sayılı Ukome Kararının iptaline ilişkin istinaf başvurusunun kabulü ile ... İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, bu işlem yönünden davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, davacı kooperatifin kuruluş tarihinin dava konusu işlemden önce olduğu, bu nedenle dava açma ehliyetinin bulunduğu, Danıştay ve Sayıştay kararlarına göre belediyelerin ulaşım ile ilgili asli yetkilerini özel üçüncü kişilere gördürmesinin ancak ihale usulüyle olabileceği, ihale açılmadan hizmetin üçüncü kişilere gördürülmesi halinde idarenin kamu zararı olduğundan da dava açma ehliyetlerinin bulunduğu belirtilerek istinaf mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, istinaf mahkemesi kararının usul ve mevzuata uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. Müdahil tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ

Bölge İdare Mahkemesi kararının 20/11/2019 tarih... sayılı Ukome kararına ilişkin kısmının bozulmasına, ... Büyükşehir Belediyesi Karayolu Toplu Taşımacılık Esasları Yönergesi'nin "Güzergah İzin Belgesi Almanın Genel Şartları ve Güzergah İzin Belgesi Verilmesi" başlıklı 10. maddesine ilişkin kısmının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

I- Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının ... Büyükşehir Belediyesi Karayolu Toplu Taşımacılık Esasları Yönergesinin "Güzergah İzin Belgesi Almanın Genel Şartları ve Güzergah İzin Belgesi Verilmesi" başlıklı 10. maddesi yönünden incelenmesinde; Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

II- Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının ... Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezinin... tarih ve ... sayılı Ukome Kararı yönünden incelenmesinde;

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasında. "1. İdari dava türleri şunlardır: a) İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları, ..." düzenlemesi, "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlıklı 14. maddesinin 3. fıkrasında; ...3.

(Değişik: 5/4/1990-3622/5 md.) Dilekçeler, Danıştayda daire başkanının görevlendireceği bir tetkik hakimi, idare ve vergi mahkemelerinde ise mahkeme başkanı veya görevlendireceği bir üye tarafından: a) Görev ve yetki, b) İdari merci tecavüzü, c) Ehliyet, d) İdari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, e) Süre aşımı, f) Husumet, g) 3 ve 5 inci maddelere uygun olup olmadıkları, Yönlerinden sırasıyla incelenir." düzenlemesi, "İlk inceleme üzerine verilecek karar" başlıklı 15. maddesinde.

"1.Danıştay veya idare ve vergi mahkemelerince yukarıdaki maddenin 3 üncü fıkrasında yazılı hususlarda kanuna aykırılık görülürse, 14 üncü maddenin; ... b) 3/c, 3/d ve 3/e bentlerinde yazılı hallerde davanın reddine,... Karar verilir. ..." düzenlemesi yer almaktadır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesinde, idari davaların, idari işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtilmiştir.

İptal davasının subjektif ehliyet koşulu olan "menfaat ihlali", doktrin ve içtihatlarda dava konusu işlemle davacı arasında kurulan kişisel, meşru, güncel bir menfaat ilişkisi olarak tanımlanmaktadır. Sözü edilen menfaat ilişkisinin varlığı ve sınırları her olayda yargı yerince uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenmektedir. İptal davası açılabilmesi için idarî işlem nedeniyle ilgilinin menfaatinin etkilenmiş olması, etkilenen menfaatin somut, güncel ve meşru bir menfaat olması, iptali istenen işlem ile davacı arasında makul ve ciddi bir ilginin bulunması gerekmektedir.

Bölge İdare Mahkemesi tarafından her ne kadar dava konusu işlemin ... hattını kapsayacak şekilde belirlenmiş olduğu, davacı kooperatifin ise ... İlçe ... hat ve güzergahlarda taşımacılık yapmak üzere 11/10/2019 tarihinde kurulmuş olduğu ve dava konusu işlemden önce ve hiç bir zaman ...

İlçe merkezindeki hat ve güzergahlarda taşımacılık faaliyeti yürütmediği, dava konusu işlem ile davacı kooperatif arasında kişisel, meşru ve güncel menfaat bağının ve dolayısıyla davacının subjektif dava açma ehliyetinin bulunmadığı gerekçesiyle ehliyet yönünden reddine karar verilmişse de; dava konusu taşımacılığın ilçe içi taşımacılık olduğu, sadece ... arasında değil, ... ilçesindeki mahalleler ve ... arasındaki taşımacılık faaliyetini de kapsadığı, davacı kooperatifin de ilçe içi taşımacılık yaptığı, dava konusu işlemden önce kurulduğu,

dava konusu güzergahta önceden taşımacılık yapmamasının dava açmasına engel olmayacağı açık olduğundan Bölge İdare Mahkemesi tarafından, dava konusu işlemin iptaline yönelik İdare Mahkemesi kararının esasına ilişkin bir değerlendirme yapılması gerekirken davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin verilen kararda hukuka uygunluk görülmemiştir.