Danıştay 8. Daire E.2021/4394 K.2024/232

Dava konusu istem: Davacı kooperatif tarafından, … gün ve … sayılı Giresun Belediyesi Meclis Kararıyla kabul edilen Giresun Belediyesi Şehir İçi Dolmuş Yönetmeliği'nin 5. maddesinin ve bu yönetmelikle, … gün ve … sayılı Giresun Belediyesi Meclis Kararıyla kabul edilen Giresun Belediyesi Şehir İçi Dolmuş Yönetmeliği'nin 4. maddesinin (i), (k) ve (l) bentlerinin, 11. maddesinin 1. fıkrasının, 12. maddesinin (c) ve (f) bentlerinin, 13. maddesinin (i) bendinin yürürlükten kaldırılmasına dair işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:.

İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararda; … gün ve … sayılı Giresun Belediyesi Şehir İçi Dolmuş Yönetmeliği'nin iptali istenilen 5. maddesi, dolmuş çalışma ruhsatlarının 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümleri uyarınca ihale yoluyla verileceğine ilişkin olup, toplu taşıma araçlarının sayısını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek, durak yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek,

kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek konusunda yetkili ve görevli olan davalı idarenin dolmuş ruhsatlarının verilme şekli hususunda takdir yetkisinin bulunduğu, bu yetkinin hangi usulle kullanılacağına ilişkin olarak yargı kararı ile zorlanamayacağı, bu yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı olarak kullandığına ilişkin somut bir bilgi ve belgenin de bulunmadığı anlaşıldığından, anılan Yönetmelik maddesinde hukuka aykırılık bulunmadığı; eski yönetmelikte bulunup yeni yönetmelikle kaldırılmış olan hükümlere gelince;

eski Yönetmeliğin 11/1. maddesi "Aynı kişiye birden fazla çalışma ruhsatı verilemez" şeklinde olup, dayanak mevzuatta bir kişinin birden fazla çalışma ruhsatı alamayacağına dair hukuki bir engel bulunmadığından, eski Yönetmelikdeki bu yöndeki bir kısıtlayıcı maddeye yeni yönetmelikte yer verilmemesinde hukuka aykırılık bulunmadığı.

12.maddesinin (c) fıkrası yönünden, maddede sayılan suçlardan dolayı hürriyeti bağlayıcı ceza almış olanların çalışma ruhsatı alamayacaklarına ilişkin düzenlemenin, 4857 sayılı İş Kanununun 30. maddesine ve sosyal devlet ilkesine aykırı olması nedeniyle yeni yönetmelikte bulunmamasında hukuka aykırılık bulunmadığı; çalışma ruhsatı almak için "hat ile ilgili olarak kurulan kooperatifin üyesi olmak" şartını getiren 12/f maddesi ile çalışma ruhsatına başvuru için gerekli belgeler arasında "ilgili kooperatife üye olduğunu gösteren belge"nin de bulunmasına ilişkin 13/i maddesi yönünden;

çalışma ruhsatı verilmesi için aranılacak şartların belirlenmesi hususunda davalı idarenin takdir yetkisinin olduğu, bu yetkinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı olarak kullanıldığına ilişkin somut bir bilgi ve belgenin de bulunmadığı anlaşıldığından, söz konusu maddelerin yeni yönetmelikte bulunmamasında hukuka aykırılık bulunmadığı.

"Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin (i) fıkrasında düzenlenen "meslek odası", (k) fıkrasında düzenlenen "güzergah" ve (l) fıkrasında düzenlenen "güzergah izin belgesi" hükümleri yönünden ise; söz konusu tanımlardan "güzergah izin belgesinin" yeni yönetmelikte ifadesinin geçmediği, "meslek odası" ve "güzergah" tanımlarının ise tanımlanmaya gerek duyulmayacak açıklıkta olmaları nedeniyle anılan tanımların yeni yönetmelikte yer almamasında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, Mahkemelerce eksik incelemeye dayalı gerekçesiz karar verildiği, yönetmelikteki tanımlar maddesini kaldırmakla tüzel kişilerin toplu taşımacılık faaliyetinin engellenmeye çalışıldığı, Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca tüzel kişilere ya da bir kişiye birden fazla hat verilmesinin mümkün olmadığı,

eski yönetmelik maddesinde sayılan suçlardan dolayı hürriyeti bağlayıcı ceza almış olanların artık çalışma ruhsatı alabilecekleri, bu nedenle kamu güvenliği ve düzeninin tehlikeye gireceği, yeni yönetmelikle beraber artık çalışma ruhsatı verilebilmesi için kooperatif üyeliği şartının kaldırılması nedeniyle, kooperatif üyesi olmayan ancak çalışma ruhsatı verilen kişilerin kooperatifin taşıma güzergahında ne şekilde çalışacağının sorun teşkil ettiği hususları ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ … 'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen kabul kısmen reddi ile temyize konu olan Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen onanması kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı kooperatif tarafından, … gün ve … sayılı Giresun Belediyesi Meclis Kararıyla kabul edilen Giresun Belediyesi Şehir İçi Dolmuş Yönetmeliği'nin 5. maddesinin ve bu yönetmelikle, … gün ve … sayılı Giresun Belediyesi Meclis Kararıyla kabul edilen Giresun Belediyesi Şehir İçi Dolmuş Yönetmeliği'nin 4. maddesinin (i), (k) ve (l) bentlerinin, 11. maddesinin 1. fıkrasının, 12. maddesinin (c) ve (f) bentlerinin, 13. maddesinin (i) bendinin yürürlükten kaldırılmasına dair işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 127. maddesinde, mahalli idarelerin il, belediye veya köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları, gene kanunda gösterilen, seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzel kişilikleri olduğu, mahalli idarelerin kuruluş ve görevleri ile yetkilerinin, yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunla düzenleneceği; 124. maddesinde de, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri hükme bağlanmıştır.

Anayasanın bu amir hükmüne göre, kamu idareleri, görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelik çıkarma yetkisine sahiptir. Kanunlar nitelikleri itibarı ile soyut hukuk normlarıdır. Yönetmelikler ise amacını, kapsamını, konusunu ve sınırlarını aşmamak üzere, kanunların somut olaylara uygulanmasını sağlamak üzere hazırlanarak yürürlüğe konulan düzenleyici işlemlerdir.

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin görev ve sorumlulukları" başlıklı 14. maddesinde "Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi ... hizmetlerini yapar veya yaptırır..." hükmüne; "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinde "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: ...

b) Kanunların belediyeye verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarmak, belediye yasakları koymak ve uygulamak, kanunlarda belirtilen cezaları vermek.

c) Gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri ile ilgili olarak kanunlarda belirtilen izin veya ruhsatı vermek.

f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek....

p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek...

Belediye, (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67 nci maddedeki esaslara hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir..." hükmüne yer verilmiştir.

4857 sayılı İş Kanununun 30. maddesi "İşverenler, elli veya daha fazla işçi çalıştırdıkları özel

sektör işyerlerinde yüzde üç engelli, kamu işyerlerinde ise yüzde dört engelli ve yüzde iki eski hükümlü(...) çalıştırmakla yükümlüdürler.(...)" hükmündedir.

Diğer taraftan; belediye yasalarının yürürlüğe girmesiyle toplu taşımayla ilgili karar alma ve süreci yönetme yetkisi belediyelere geçmiş ise de; getirdiği ilkeler ve amaçları sebebiyle uygulanabilir bulunan 03.05.1986 tarih ve 19096 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 86/10553 karar sayılı Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Bakanlar Kurulu Kararının "Ticari Plaka Verilecekler" başlıklı 3. maddesinde.

"1- (Değişik 2003/6259 sayılı karar) Taksi, dolmuş ve minibüslerde. Şoförlük mesleğini geçim kaynağı olarak seçmiş olduğunu ve sürekli olarak icra ettiğini beyan etmiş ve ilgili meslek odasına, ilgili meslek odasının bulunmadığı yerlerde ise şoförler odasına üye olmak, 2- (Değişik 2003/6259 sayılı karar) Umum Servis araçlarında.

Şoförlük mesleğini geçim kaynağı olarak seçtiğini beyan etmiş ve ilgili meslek odasının bulunmadığı yerlerde ise şoförler odasına üye olmak veya ticaret odalarına kayıtlı taşımacı şirketlerce şehir içinde taşımacılık yapmak, taksi dolmuş ve minibüs sahipleri, bu plakaları bu maddenin (1) numaralı bendinde sayılan şartları haiz kişileri, umum servis aracı sahipleri bu maddenin (2) numaralı bendinde sayılan şartları haiz kişilere ve taşımacı şirketlere satabilirler." kurallarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, … gün ve … sayılı Giresun Belediyesi Meclis Kararıyla kabul edilen Giresun Belediyesi Şehir İçi Dolmuş Yönetmeliği'nin 5. maddesi, bu yönetmelikle … gün ve … sayılı Giresun Belediyesi Meclis Kararıyla kabul edilen Giresun Belediyesi Şehir İçi Dolmuş Yönetmeliği'nin 4. maddesinin (i), (k) ve (l) bentlerinin, 12. maddesinin (f) bendinin, 13. maddesinin (i) bendinin yürürlükten kaldırılmasına dair işlem yönünden yapılan inceleme:

Bölge idare mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenip bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinin 1. fıkrasında yazılı nedenlerin bulunmasına bağlıdır.

Temyizen incelenen kararın, … gün ve … sayılı Giresun Belediyesi Meclis Kararıyla kabul edilen Giresun Belediyesi Şehir İçi Dolmuş Yönetmeliği'nin 5. maddesi, bu yönetmelikle … gün ve … sayılı Giresun Belediyesi Meclis Kararıyla kabul edilen Giresun Belediyesi Şehir İçi Dolmuş Yönetmeliği'nin 4. maddesinin (i), (k) ve (l) bentlerinin, 12. maddesinin (f) bendinin, 13. maddesinin (i) bendinin yürürlükten kaldırılmasına dair işleme ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, … gün ve … sayılı Giresun Belediyesi Meclis Kararıyla kabul edilen Giresun Belediyesi Şehir İçi Dolmuş Yönetmeliği ile, … gün ve … sayılı Giresun Belediyesi Meclis Kararıyla kabul edilen Giresun Belediyesi Şehir İçi Dolmuş Yönetmeliği'nin 11. maddesinin 1.fıkrası ile 12. maddesinin (c) bendinin yürürlükten kaldırılmasına dair işlem yönünden yapılan inceleme:

Davanın, yukarıda anılan mevzuat hükümleri ve dosya içeriğiyle birlikte değerlendirilmesinden;

belediye ve mücavir alan sınırları içerisindeki her türlü toplu taşıma araçları ile servislerin sayılarını, zaman, hat ve güzergâhları ile çalışma ruhsatı düzenleme, izin ve ruhsatları iptal etme, çalışma koşullarını belirleme görevlerinin belediyenin yetki ve imtiyazları arasında yer aldığı anlaşılmaktadır. Buna göre;

07.04.2011 tarihli Giresun Belediyesi Şehir İçi Dolmuş Yönetmeliğinin "Dolmuş Çalışma Ruhsatı ile İlgili Genel Hükümler" başlıklı 11. maddesinin 1. fıkrası; "Aynı kişiye birden fazla çalışma ruhsatı verilemez." şeklinde düzenleme içermekte iken 08.10.2014 tarihli Yeni Yönetmelikle bu düzenlemenin kaldırıldığı, Yeni Yönetmelikte bu düzenlemeye yer verilmediği görülmektedir.

Yeni yönetmelikle yürürlükten kaldırılan "Aynı kişiye birden fazla çalışma ruhsatı verilemez." düzenlemesinin yarattığı boşluk nedeniyle, aynı kişiye artık birden fazla çalışma ruhsatı verilmesi mümkün hale gelmiştir. Bu durumun ise.

86/10553 karar sayılı Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Bakanlar Kurulu Kararının "Ticari Plaka Verilecekler" başlıklı 3. maddesi hükmüne aykırı olarak, şoförlük mesleğini geçim kaynağı olarak yapanların haklarını koruyucu nitelikte ve kamu yararı ile hizmetin niteliğine uygun olmadığı görüldüğünden, bahse konu düzenlemenin Yeni Yönetmelikte de korunması gerekirken, Yeni Yönetmelikle yürürlükten kaldırılmasına dair işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığından, bu itibarla, temyize konu kararın bu düzenlemeye ilişkin kısmının bozulması gerekmiştir.

Yine, 07.04.2011 tarihli Giresun Belediyesi Şehir İçi Dolmuş Yönetmeliğinin "Çalışma Ruhsatı Almanın Şartları" başlıklı 12. maddesinin (c) bendi; "Kaçakçılık, dolandırıcılık, dolanlı iflas, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, uyuşturucu ve silah kaçakçılığı, kaçak insan taşımacılığı veya ticareti, hırsızlık, rüşvet suçları ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununa giren suçlardan dolayı hürriyeti bağlayıcı ceza almamış olmaları" şeklinde düzenleme içermekte iken, 08.10.2014 tarihli Yeni Yönetmelikle bu düzenlemenin kaldırıldığı, Yeni Yönetmelikte bu düzenlemeye yer verilmediği görülmektedir.

Yeni Yönetmelikle yürürlükten kaldırılan "Kaçakçılık, dolandırıcılık, dolanlı iflas, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, uyuşturucu ve silah kaçakçılığı, kaçak insan taşımacılığı veya ticareti, hırsızlık, rüşvet suçları ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununa giren suçlardan dolayı hürriyeti bağlayıcı ceza almamış olmaları" düzenlemesinin yarattığı boşluk nedeniyle, artık bu tür suçlardan dolayı hürriyeti bağlayıcı ceza almış olanlara da dolmuş çalışma ruhsatı verilmesi mümkün hale gelmiştir.

Ancak, yürürlükten kaldırılan söz konusu düzenlemeye, dolmuş çalışma ruhsatı almak için yolcu taşıma faaliyetinin sağlıklı ve güvenli hale getirilmesi amacıyla kamu yararı gözetilerek önceki yönetmelikte isabetli olarak yer verildiği görülmektedir.

Yukarıda belirtilen mevzuat ve açıklamalarımız gereğince, belediye ve mücavir alan sınırları içerisindeki her türlü toplu taşıma faaliyetinin güvenli ve düzenli olarak yürütülmesi, denetlenmesi, çalışma ruhsatı düzenleme, izin ve ruhsatları iptal etme, çalışma koşullarını belirleme konusunda yetki ve sorumluluğu bulunan davalı belediyenin, önceki yönetmelikte yer alan bu düzenlemenin korunmasının yolcu güvenliğine, trafik düzenine, kamu yararına ve yolcu taşımacılık faaliyeti hizmet gereğine uygun olduğu sonucuna varılmış olup, bu itibarla, anılan madde fıkrası hükmünün Yeni Yönetmelikte de düzenlenmesi gerekirken, bu düzenlemenin yürürlükten kaldırılmasına yönelik işlemde hukuka uyarlık bulunmadığından, temyize konu kararın bu kısmının da bozulması gerekmiştir.

Bu bağlamda, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, Yeni Yönetmelikle yürürlükten kaldırılan önceki Yönetmeliğin 11. maddesinin 1. fıkrasına ve 12. maddesinin (c) bendine ilişkin kısımlarında hukuki isabet bulunmamaktadır.