Danıştay 8. Daire E.2021/4750 K.2025/6419

Dava konusu istem: Adapazarı Ziraat Odasında Genel Sekreter vekili olarak görev yapan davacı tarafından, görevden çıkarılması, odada tekrar işe alınmaması ve Ziraat Odaları Personel Yönetmeliğinin 46. maddesinin altıncı ve yedinci fıkraları uyarınca kıdem tazminatı ödenmemesi konusunda gerekli kararların alınması ve uygulanması için Oda organlarına talimat verilmesine ilişkin Adapazarı Ziraat Odası Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla. Adapazarı Ziraat Odası ve iktisadi işletmesinin iş ve işlemlerinin incelenmesi sonucu adı geçen Oda Başkan, meclis üyeleri ve Oda Genel Sekreter vekili davacıya yönelik isnatların niteliği, yine anılan hususlarda ...

Cumhuriyet Başsavcılığınca hazırlık soruşturması yürütüldüğü dikkate alındığında, hem muhasebe kayıt ve defterlerini tutmaktan hem de kasadan müştereken sorumlu Oda Genel Sekreter vekili olan davacının, Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Nizamnamesinin 54. maddesinin beşinci fıkrası gereğince (işinde kifayetsizliği maddi delillerle sabit olmak) ve Ziraat Odaları Personel Yönetmeliği'nin 80. maddesi ile 6964 sayılı Kanunun 42. maddesi delaletiyle, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125/E-g maddesi ile aynı maddenin dördüncü fıkrası hükümleri çerçevesinde,

görevden çıkarma cezası ile tecziyesine ilişkin kısmı ile ziraat odasından daha önce görevine ceza ile son verilmek suretiyle işten çıkarılan, hakkında zimmet suçundan adli soruşturması bulunan ve neticede UYAP sistemi üzerinden yapılan kontrolde hakkında zimmet suçundan sanık sıfatıyla ...

Ağır Ceza Mahkemesinin E:... esas sayılı dosya ile ceza davası devam eden davacı hakkında Ziraat Odaları Personel Yönetmeliğinin 18. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendi ile Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Nizamnamesinin, 54. maddesinin son paragrafına göre odada tekrar işe alınmamasına ve Ziraat Odaları Personel Yönetmeliğinin 46. maddesinin altıncı ve yedinci fıkraları uyarınca kıdem tazminatı ödenmemesi konusunda gerekli kararların alınması ve uygulanması için Oda organlarına talimat verilmesine ilişkin kısımlarında da hukuka aykırılık bulunmadığı,

öte yandan her ne kadar dava konusu görevden çıkarma işlemi Ziraat Odaları Birliği Nizamnamesinin 54. maddesinin beşinci fıkrası gereğince (işinde kifayetsizliği maddi delillerle sabit olmak) ve Ziraat Odaları Personel Yönetmeliği'nin 80. maddesinde bir disiplin cezası olarak düzenlenmiş ve davacı tarafından yönetmeliğe göre ceza verilemeyeceği iddia edilmiş ise de Oda Genel Sekreter vekili olarak görevli olan davacının 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tabi olduğu,

Odaların ve Birliğin paraları ile para hükmündeki evrak, senet ve diğer malları aleyhine suç işleyen organlara dahil kişiler ile personel hakkında Devlet memurları hakkındaki cezaların uygulanacağı yönünde hüküm ihtiva eden 6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Kanununun "Cezai sorumluluklar" başlıklı 42. maddesine atıfla 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125/E-g maddesi ile aynı maddenin dördüncü fıkrası hükümleri çerçevesinde dava konusu görevden çıkarma cezasının verildiği görüldüğünden davacının Personel Yönetmeliğine dayanarak iş bu cezanın verilemeyeceği yönündeki iddialarına itibar edilmediği belirtilerek davanın

reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, 6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Kanunu gereğince statü hukukuna tabi personel olduğu, İdare Mahkemesince 6964 sayılı Kanun'un 42. maddesi delaletiyle 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tabi olduğu yolundaki tespitin hukuka aykırı olduğu,

zira anılan madde ile yapılan yollamanın, Odaların ve Birliğin paraları ile para hükmündeki evrak, senet ve diğer malları aleyhine suç işleyen, yahut bilanço, tutanak, rapor ve diğer her çeşit kâğıt, defter ve kayıtlar üzerinde suç mahiyetinde değişiklik yapan veya bunları kasten yok eden organlara dahil kişi ve ve personelin cezai açıdan devlet memurları gibi yargılanacağı anlamına geldiği, disiplin hükümlerini kapsamadığı,

6964 sayılı Kanun'un 38. maddesi ile disiplin işlemlerine ilişkin usul ve esasların Nizamname ile gösterileceği hükme bağlanmışken konunun Yönetmelikle düzenlenmesinin ve anılan Yönetmeliğin Resmi Gazete'de yayımlanmamasının Kanuna ve Anayasa'ya aykırı olduğu, dahili talimatnamelere ilişkin 6964 sayılı Kanun'un 37. maddesinin 03/06/2044 tarihinde 5184 sayılı Kanun'un 39. maddesiyle yürürlükten kaldırıldığı, bu kapsamda Birlik Genel Kurulu ile Yönetim Kurulunun disiplin işlemlerine ilişkin usul ve esaslara yönelik yönetmelik hazırlama ve yayımlama yetkisinin bulunmadığı,

6964 sayılı Kanun'un yetkili kılmadığı makamlarca düzenlenip, yürürlüğe konulan Yönetmelik hükümleri uyarınca kıdem tazminatı ödememe cezasının, Anayasa'nın "..ceza ve ceza yerine geçen tedbirler ancak kanunla konur" düzenlemesinin yer aldığı 38. maddesine aykırı olduğu, yetkisiz amirlerce yapılan disiplin soruşturmasının kanun ve hukuka aykırı olduğu belirtilerek, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare ve davalı yanında müdahil tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ... DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

20/02/1995 tarihinde Adapazarı Ziraat Odasında muhasebe yardımcısı olarak işe başlayan davacının, Adapazarı Ziraat Odası Meclisinin 17/12/2013 tarihli kararı ile Oda Genel Sekreter vekilliğine atandığı, davacının Oda Genel Sekreter vekili olarak görev yaptığı dönemde Türkiye Ziraat Odaları Birliği Teftiş Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı yazısı ile Adapazarı Ziraat Odası ile iktisadi işletmesinin geçmişe dönük ayrıntılı teftiş, inceleme ve gerekirse soruşturma işlemlerinin yapılmasının kararlaştırıldığı,

yürütülen soruşturma neticesinde hazırlanan ... tarih ve ... sayılı Soruşturma Raporuna göre, Oda kayıtlarında bulunan ticari malların odaya ait iktisadi işletmeye aktarıldığı 22/09/2007 tarihinden sonra Oda kayıtlarına intikal ettirilen 4.740,16-TL emtianın ve bu emtiaya ait toplam 125,84-TL KDV'nin iktisadi işletmeye devredilmeyerek giderleştirildiği, kasa hesabıyla ilgili yapılan usulsüz işlemler sonucunda 40.604,31-TL kasa açığına sebebiyet verildiği,

alınan ifadeler ve mevcut belgeler göz önünde bulundurulduğundan genel sekreter vekili davacının muhasebe kayıtlarını düzenleyen ve mevzuyu takip eden yetkili olması sıfatıyla zimmet suçunu işlediği sonucuna varılarak kanuni yönden Türk Ceza Kanunun 247/1 maddesine tekabül eden fiilleri nedeniyle Cumhuriyet Savcılığına ihbar edilmesi,

idari yönden usulsüz ve yolsuz işlemleri sebebiyle, Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Nizamnamesinin 54. maddesinin beşinci fıkrası gereğince (işinde kifayetsizliği maddi delillerle sabit olmak) ve Ziraat Odaları Personel Yönetmeliği'nin 80. maddesi ile 6964 sayılı Kanunun 42. maddesi delaletiyle, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125/E-g maddesi ile aynı maddenin dördüncü fıkrası hükümleri çerçevesinde, görevden çıkarma cezası ile cezalandırılmasının teklif edildiği,

soruşturma neticesi getirilen teklif doğrultusunda Birlik Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı talimat kapsamında, Oda organlarına talimat verilmesine ilişkin Adapazarı Ziraat Odası Meclisinin ... tarih ve...sayılı kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Kanunu'nun "Personel İşlemleri" başlıklı 38. maddesi; "Birlik ve odalarda istihdam edilenlerin işe alınma, çalıştırılma, sicil, atanma, yükselme, nakil, işten ayrılma ve çıkarılma, disiplin işlemleri, aylık ücret ve diğer tüm özlük hakları ile işten ayrılanlara ödenecek tazminatların usul ve esasları yönetmelikte gösterilir."; "Cezai Sorumluluklar" başlıklı 42. maddesi; "Odaların ve Birliğin paraları ile para hükmündeki evrak, senet ve diğer malları aleyhine suç işleyen, yahut bilanço, tutanak, rapor ve diğer her çeşit kâğıt, defter ve kayıtlar üzerinde suç mahiyetinde değişiklik yapan veya bunları kasten yok eden organlara dahil kişiler ile personel hakkında Devlet memurları hakkındaki cezalar uygulanır." hükmünü içermektedir.

04/09/1959 tarih ve 10297 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Nizamnamesi'nin 45. maddesinde. Ziraat Odalarında ve Ziraat Odaları Birliğinde çalıştırılacak kimselerin memurlar ve hizmetliler olarak iki sınıfa ayrıldığı. 54. maddesinde.

Nizamnamenin 46. maddesinin a, b, c, d fıkralarında yazılı vasıflardan birini kaybedenlerin, vazifeden dolayı hürriyeti tahdit edici bir ceza ile mahkum olanların, bir ayda 7, bir yılda 20 günden fazla mazeretsiz veya mezuniyetsiz vazifeye devam etmeyenlerin, amirlerinin kanun ve nizamname hükümlerine uygun emir ve talimatlarını yerine getirmemekte israr edenler ile işinde kifayetsizliği maddi delillerle sabit olan Oda ve Odalar Birliği memurlarının, Odalar Birliği umumi katibi, birlik umumi heyeti karariyle ve diğer memurlar tayinlerindeki usule göre işten işten çıkarılacakları, bu madde hükümleri dairesinde işten çıkarılanların,

odalarda ve Odalar Birliğinde hiç bir vazifeye kabul edilmeyecekleri düzenlemesine yer verilmiştir.

6964 sayılı Kanun'un 38. maddesi uyarınca çıkarılan Ziraat Odaları Personel Yönetmeliği'nin 1. maddesinde. "Bu Yönetmeliğin amacı, Ziraat Odalarında çalıştırılan personelin işe alınması, nakil, terfi, kadro, çalışma esasları, sosyal, mali, idari ve diğer özlük hakları, ödüllendirme, disiplin yönünden tabi olacakları hükümler ve göreve son verme şartları ile diğer hak ve yükümlülüklere ilişkin usul ve esasların belirlenmesidir.". 3. maddesinde. "Bu Yönetmelik.

Ziraat Odalarında personel kadrolarında daimi kadrolu ve sözleşmeli olarak çalışan Memur ve Hizmetli personeli kapsar.". 13. maddesinde. "Odalarda Memur ve Hizmetli kadrolarına atama yetkisi Yönetim Kurulunundur. Yönetim Kurulu bu yetkisini devredemez. Oda Genel Sekreteri veya Genel Sekreter Vekili, Yönetim Kurulunun teklifi üzerine Meclis tarafından atanır. Genel Sekreter dışındaki Oda personeli Yönetim Kurulu kararı ile atanır. Görevden alınmada da aynı usul uygulanır.".

18. maddesinde. "Ziraat Odalarında çalıştırılacak personelde, aşağıdaki temel şartlar aranır. (...) i) Birlik ve Ziraat Odalarından daha önce görevine ceza ile son verilmek suretiyle çıkarılmış olmamak", 46. maddesinde; "(1) Memur ve hizmetli personele, en az bir yıl çalışmış olmak şartıyla, göreve başladığı tarihten itibaren her tam yıl için kıdem tazminatı ödenir. Yıla tamamlanamayan çalışma zamanına ait kıdem tazminatı tutarı orantı yapmak suretiyle bulunur...

(6) (01.08.2016 tarihinden geçerli olmak üzere,... tarih ve ... sayılı Yönetim Kurulu Kararı ile değiştirilen fıkra) Disiplin cezası ile görevinden çıkarılanlara, istifa edenlere veya bu Yönetmeliğin 104’üncü maddesine göre istifa etmiş sayılanlara kıdem tazminatı ödenmez. (7)İsnat edilen bir suçtan dolayı hakkında soruşturma yapılanlarla, yargılananlar, soruşturma veya mahkemeleri sonuçlanıncaya kadar kıdem tazminatı ödenmez.", 73. maddesinde.

"Ziraat Odaları hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesi, Oda menfaatlerinin korunması, Odaya duyulan güvenin sağlanması ve bu güvenin sürdürülmesi amacıyla, 6964 sayılı Kanun ve bu kanuna dayalı olarak çıkarılan Tüzük ile bu Yönetmeliğe dayanılarak yapılan düzenlemelerin emrettiği görevlerin.

Oda içinde ve dışında yerine getirilmesi, zorunlu kılınan hususlara uyulmaması, yasaklanan işlerin yapılması, yetkilerin aşılması ya da gereken durumlarda yetkilerin kullanılmaması ve kötüye kullanılması hallerinde Ziraat Odaları personeli hakkında bu Yönetmelikte belirtilen disiplin cezaları uygulanır.". 74. maddesinde.

Oda personeline yaptıkları fiil ve eylemin niteliğine ve ağırlığına göre: uyarma, kınama, ücret kesme, kısa süreli durdurma, uzun süreli durdurma, işten çıkarma cezasının verilebileceği belirtildikten sonra, İşten Çıkarma; personelin, bir daha Ziraat Odasında herhangi bir göreve atanmamak üzere ilişkisinin kesilmesi olarak tanımlanmıştır.". 80. maddesinde.

"Görevden çıkarma cezasının uygulanacağı fiil ve haller: a) Vazifeden dolayı hürriyeti tahdit edici bir ceza ile mahkum olmak, b) Bir ayda yedi gün, bir yılda yirmi günden fazla mazeretsiz veya mezuniyetsiz göreve devam etmemek, c)Üstlerinin kanun ve tüzük hükümlerine uygun emir ve talimatlarını yerine getirmemekte ısrar etmek, d) İşine yetersizliği maddi delillerle sabit olmak (rapor, tutanak vb. belgeler), e) Tüzük’ün memur olabilmek için gerekli nitelik ve şartlarını düzenleyen 46. maddesinin (a), (b) ve (d) fıkralarında yazılı niteliklerden birini kaybetmek, f) 657 sayılı Devlet Memurları Yasasının 125/E maddesinde sıralanan;

bir daha Devlet Memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarma cezasını gerektiren fiil ve davranışlarda bulunmak olarak belirlendikten sonra, Görevden Çıkarma Cezasının, Ziraat Odaları ve Ziraat odaları Birliği Nizamnamesi ve Ziraat Odaları Personel Yönetmeliğinde belirtilen şartların tahakkuku halinde uygulanacağı, bu hükümlere göre görevden çıkarılanlara herhangi bir tazminat ödenmeyeceği". 86. maddesinin (i) bendinde.

"Görevden çıkartma cezasını gerektiren fiillerin gerçekleşmesi halinde Odada görevli memur ve hizmetlilerin görevine Yönetim Kurulu kararı ile Oda Genel Sekreterinin görevine ise Meclis kararı ile son verilir." düzenlemesi yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dava konusu olayda.

Adapazarı Ziraat Odası ile iktisadi işletmesinde geçmişe dönük yapılan teftiş ve inceleme neticesinde hazırlanan ... tarih ve ... sayılı soruşturma raporuna göre, davacının Adapazarı Ziraat Odası genel sekreter vekili olarak görev yaptığı dönem içerisinde, Oda kayıtlarında bulunan ticari malların odaya ait iktisadi işletmeye aktarıldığı 22/09/2007 tarihinden sonra Oda kayıtlarına intikal ettirilen 4.740,16-TL emtianın ve bu emtiaya ait toplam 125,84-TL KDV'nin iktisadi işletmeye devredilmeyerek giderleştirildiği, kasa hesabıyla ilgili yapılan usulsüz işlemler sonucunda 40.604,31-TL kasa açığına sebebiyet verildiği,

muhasebe kayıtlarını düzenleyen ve mevzuyu takip eden yetkili olması sıfatıyla zimmet ve görevi kötüye kullanma suçlarını işlediği gerekçesiyle kanuni yönden Türk Ceza Kanunun 247/1 maddesine tekabül eden fiilleri nedeniyle Cumhuriyet Savcılığına ihbar edilmesine,

idari yönden ise usulsüz ve yolsuz işlemleri sebebiyle, Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Nizamnamesinin 54. maddesinin 5. fıkrası gereğince (işinde kifayetsizliği maddi delillerle sabit olmak) ve Ziraat Odaları Personel Yönetmeliği'nin 80. maddesi ile 6964 sayılı Kanunun 42. maddesi delaletiyle, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125/E-g maddesi ile aynı maddenin 4. fıkrası hükümleri çerçevesinde, görevden çıkarılmasına karar verilmiştir.

Davacı hakkında belirtilen eylemler çerçevesinde zimmet ve görevi kötüye kullanma suçlarından suç duyurusunda bulunulduğu, ...

Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... tarih ve ... sayılı iddianamesi ile sanıklar hakkında Türk Ceza Kanunu'nun 247/1 ve 257/1 maddeleri uyarınca "görevi kötüye kullanmak" ve "zimmet" suçlarından ...Ağır Ceza Mahkemesi'nin E:... sayılı dosyasında açılan kamu davasında, Sayıştay denetçilerinden oluşan üç kişilik bilirkişi heyetince hazırlanan 16/01/2023 tarihli bilirkişi raporunda; "iktisadi işletme zararının oluşmadığı, kimi tahsilatların kasa hesabına giriş olarak kimi giderlerin ise kasaya çıkış olarak kaydedilmediği, bu işlemlerin muhasebe hatalarından ileriye geldiği,

Oda hesapları ile iktisadi işletme hesaplarının birbirine karıştığı" hususlarının tespit edilmesi nedeniyle, sanıklara atılı eylemlerin gerçekleştiği hususunda cezalandırılmalarını gerektirir yeterli ve kesin delil bulunmadığı gerekçesi ile 19/03/2024 tarihinde beraatlerine karar verildiği tespit edilmiştir.

Disiplin hukuku ile ceza hukukunun; soruşturma ve yargılama usulü, verilen cezanın niteliği ve bu cezanın doğurduğu sonuçlar ve etkiler ile ceza ve suçların tanımı ve konuluş amaçları yönlerinden birbirinden farklı özellikler taşıdığında kuşku bulunmamaktadır. Ancak, disiplin cezası ile yaptırıma bağlanan suç aynı zamanda ceza hukuku yönünden de yargılama konusu olmuşsa, ceza mahkemelerinin verecekleri kararların, disiplin hukukunda göz önünde bulundurulacak veri ve bilgiler arasında yer alacağı kuşkusuzdur.

Bu durumda; davacının, zimmet ve görevi kötüye kullanma suçunu işlediği gerekçesi ile Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Nizamnamesinin 54. maddesinin 5. fıkrası gereğince (işinde kifayetsizliği maddi delillerle sabit olmak) ve Ziraat Odaları Personel Yönetmeliği'nin 80. maddesi ile 6964 sayılı Kanunun 42. maddesi delaletiyle, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125/E-g maddesi ile aynı maddenin 4. fıkrası hükümleri çerçevesinde "görevden çıkarma" cezası ile cezalandırılmasına karar verilmişse de, ceza davası sonucunda yargı kararıyla beraatine karar verildiğinden, dava konusu işlemde hukuka uyarlık, aksi yönde tesis edilen Bölge İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet görülmemiştir.