Danıştay 8. Daire E.2021/5174 K.2023/7487

11/03/2021 tarih ve 31420 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 3. maddesinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’na hiçbir kriter belirlenmeden başvurunun uygun olup olmadığını belirleme yetkisi verilerek arama ruhsatı vermeme yetkisi verildiği, Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu’nda müracaatların ve değerlendirmenin Bakanlıkça yapılacağına ilişkin bir düzenleme bulunmadığı, birbirine karşılıklı en yakın kenarları arasındaki mesafe 1000 metreden az olan alanlara ruhsat verilmeyeceği kuralı Kanunda olmamasına rağmen Yönetmelikle belirlendiği, Anayasa'nın 168. maddesi uyarınca jeotermal kaynaklar ile ilgili düzenlemelerin kanun ile yapılması gerektiği, yönetmelik hükümleri ile yeni düzenleyici kurallar getirilmemesi zorunluluğu bulunduğu ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI

Teknik ayrıntıların yönetmelik ile düzenlenebileceği, bu durumun uygulamada karşılaşılan tereddütlerin giderilmesinde rol oynayacağı, dava konusu düzenleme ile tek elden yürütülecek bir başvuru sürecinin düzenlendiği, arama ruhsat başvurularında ve sonrasında arama izin süreçlerinde yaşanan gecikmelerin önüne geçilebilmesi,

yatırımcıların ve ruhsat alanlarında bulunan diğer yatırımların birbirinden etkilenmesinin engellenmesi adına Bakanlık tarafından MAPEG ve diğer kurum ve kuruluşlardan görüş alınarak değerlendirme yapılacağı, düzenleme sayesinde daha arama ruhsatı başvurusu sırasında arama döneminde alınacak olan izinler için uygun bir altyapı oluşturulması, kurumlarla koordineli bir çalışma yürütülerek başvuruların sonuçlandırılmasının hedeflendiği, 1000 metrelik mesafe koşuluyla jeotermal sahalara arama ve işletme faaliyetleri için yeterli alan bırakılması, birbirini etkilemeden arama ve işletme faaliyetinde bulunulması,

mevcut yatırımların riske atılmasının önüne geçilmesinin hedeflendiği, 1000 metrelik mesafe düzenlemesinin ilk olarak 30/05/2014 tarih ve 29015 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile getirildiği, yeni bir düzenleme olmadığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Dava konusu Yönetmeliğin iptali gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI: …

DÜŞÜNCESİ

Dava; 11/03/2021 tarihli ve 31420 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 3. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "Yönetmelikler" başlıklı 124. maddesinde. Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri ve hangi yönetmeliklerin Resmî Gazetede yayımlanacağının kanunda belirtileceği kurala bağlanmıştır.

Bahse konu Anayasal hüküm, idareye türev düzenleme ihdas etme yetkisi vermektedir. Esasında bu yetki, genel ve soyut nitelikte hükümler ihtiva eden kanunların detaylandırılması amacını taşımaktadır. Bu çerçevede, kanunda öngörülmeyen bazı hususların yine kanuna aykırı olmamak kaydıyla yönetmeliklerde düzenlenmesi mümkün olabilmektedir.

Bu kapsamda idarenin düzenleme yetkisinin, yasalarla getirilen hükümleri aşacak bir şekilde kullanılamayacağı da İdare Hukuku'nun en temel ilkelerindendir.

5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu'nun "Arama ruhsatı" başlıklı 5. maddesinin 1. ve 2. fıkrasında "(1)Arama ruhsatı müracaatları, talep sahibi tarafından 1/25000 ölçekli pafta adı ve koordinatları belirtilerek beş bin hektarı geçmeyecek şekilde arama projesi ile birlikte idareye yapılır. Müracaatlarda öncelik hakkı esastır. Aynı yer için aynı anda birden fazla talep olması halinde, projeler incelenerek en hızlı ve en fazla yatırımı teklif eden proje sahibinin talebi tercih edilir.

(2)İdare, müracaat alanı hakkında bilgileri MAPEG’e bildirir. Arama için başvurulan saha, önceki diğer başvurular ile çakışıyorsa, MAPEG çakışan kısımları çıkararak kalan saha için "arama ruhsatı" verilebileceğini idareye bildirir. İdare, verilen ruhsatı koordinatları ile birlikte kayıtlara alınmak üzere MAPEG’e bildirir." hükmü yer almaktadır.

Dava konusu Yönetmeliğin 3. maddesinde "İdare müracaat alanı hakkında bilgileri en geç onbeş gün içinde Bakanlığa bildirir. Bakanlık, MAPEG ve diğer bağlı, ilgili veya ilişkili kurum ve kuruluşlarından arama ruhsatı talep edilen alanla ilgili ihtiyaç duyulacak görüşleri almak ve mevcut hakları da göz önünde bulundurmak suretiyle değerlendirme yapar ve başvurunun uygunluğunu en geç otuz gün içerisinde değerlendirir.

Bakanlıkça başvurunun uygun olduğunun değerlendirilmesi halinde, önceden ruhsata bağlanmış kısımlar varsa, bloke alanı kısmı ile birlikte çıkarılarak geride kalan ve uygun olan alan için arama ruhsatı verilebileceği idareye bildirilir. Bakanlıkça arama ruhsat başvurusunun uygun olmadığının değerlendirilmesi halinde idarece arama ruhsatı verilemez. Birbirine karşılıklı en yakın kenarları arasındaki mesafe 1000 metreden az olan alanlara ruhsat verilmez.

İdare, Bakanlık tarafından aramalara açık olduğu belirlenen alan için arama ruhsatı verilmesine ilişkin kararını en geç onbeş gün içinde verir ve sonuç ile ilgili olarak müracaat sahibine yazılı tebligat yapılır." düzenlemesine yer verilmiştir.

5686 sayılı Kanun'un yukarıda yer verilen "Arama ruhsatı" başlıklı 5. maddesinin 2. fıkrasında, arama ruhsatı için idareye yapılan müracaatların idare tarafından Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'ne (MAPEG) bildirileceği, MAPEG tarafından müracaat konusu sahanın daha önceki başvurular ile çakışması halinde, çalışan kısımların çıkartılarak arama ruhsatı verilebilecek alanın idareye bildirileceği ve idare tarafından verilen ruhsatın koordinatlarıyla birlikte kaydedilmek üzere yeniden MAPEG'e bildirileceği, başka bir ifadeyle, Kanunda arama ruhsatına ilişkin iş ve işlemlerin idareyle birlikte MAPEG tarafından yürütüleceği düzenlenmişken,

anılan Kanun'a dayanılarak çıkartılan Yönetmeliğin dava konusu edilen kısmında, Kanundaki düzenlemenin aksine idare tarafından müracaat alanına ilişkin yapılacak bildirimlerin MAPEG'e değil Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'na yapılacağının belirtildiği, hükmün devamında müracaata ilişkin diğer iş ve işlemlerin ve idareye yapılacak bildirimlerin de yine Bakanlık tarafından yapılacağı düzenlenmiştir.

Bu itibarla, yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda, dava konusu Yönetmelik hükmünün, dayanağı üst hukuk normu olan ve yukarıda ilgili kısmına yer verilen kanun hükmüne aykırı olarak düzenlendiği ve bu yönüyle hukuka aykırı olduğu açıktır. Açıklanan nedenlerle, dava konusu düzenlemenin iptaline karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

İlgili Mevzuat:

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "Yönetmelikler" başlıklı 124. maddesinde; Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri ve hangi yönetmeliklerin Resmî Gazetede yayımlanacağının kanunda belirtileceği kurala bağlanmıştır.

5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu'nun "Arama ruhsatı" kenar başlıklı 5. maddesinin 1. ve 2. fıkrasında "(1)Arama ruhsatı müracaatları, talep sahibi tarafından 1/25000 ölçekli pafta adı ve koordinatları belirtilerek beş bin hektarı geçmeyecek şekilde arama projesi ile birlikte idareye yapılır. Müracaatlarda öncelik hakkı esastır. Aynı yer için aynı anda birden fazla talep olması halinde, projeler incelenerek en hızlı ve en fazla yatırımı teklif eden proje sahibinin talebi tercih edilir.

(2)İdare, müracaat alanı hakkında bilgileri MAPEG’e bildirir. Arama için başvurulan saha, önceki diğer başvurular ile çakışıyorsa, MAPEG çakışan kısımları çıkararak kalan saha için "arama ruhsatı" verilebileceğini idareye bildirir. İdare, verilen ruhsatı koordinatları ile birlikte kayıtlara alınmak üzere MAPEG’e bildirir." hükmü yer almaktadır.

11/03/2021 tarih ve 31420 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 3. maddesinde "İdare müracaat alanı hakkında bilgileri en geç onbeş gün içinde Bakanlığa bildirir.

Bakanlık, MAPEG ve diğer bağlı, ilgili veya ilişkili kurum ve kuruluşlarından arama ruhsatı talep edilen alanla ilgili ihtiyaç duyulacak görüşleri almak ve mevcut hakları da göz önünde bulundurmak suretiyle değerlendirme yapar ve başvurunun uygunluğunu en geç otuz gün içerisinde değerlendirir.

Bakanlıkça başvurunun uygun olduğunun değerlendirilmesi halinde, önceden ruhsata bağlanmış kısımlar varsa, bloke alanı kısmı ile birlikte çıkarılarak geride kalan ve uygun olan alan için arama ruhsatı verilebileceği idareye bildirilir. Bakanlıkça arama ruhsat başvurusunun uygun olmadığının değerlendirilmesi halinde idarece arama ruhsatı verilemez. Birbirine karşılıklı en yakın kenarları arasındaki mesafe 1000 metreden az olan alanlara ruhsat verilmez.

İdare, Bakanlık tarafından aramalara açık olduğu belirlenen alan için arama ruhsatı verilmesine ilişkin kararını en geç onbeş gün içinde verir ve sonuç ile ilgili olarak müracaat sahibine yazılı tebligat yapılır." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Normlar hiyerarşisi olarak bilinen temel hukuk ilkesine göre, normlar arasında altlık ve üstlük ilişkisi söz konusu olmakta ve her norm geçerliliğini bir üst hukuk normundan almaktadır.

Başka bir anlatımla normlar hiyerarşisinde, her türlü normun hiyerarşik olarak bir sıra dahilinde sıralanması, birbirine bağlı olması ve üst normla getirilen hukuksal sınırın içinde kalması zorunlu olup, bunun doğal sonucu olarak, hiyerarşik sıralamada daha altta yer alan bir normun, kendisinden üstte bulunan norma aykırı hükümler içeremeyeceği, bir başka deyişle alt norm niteliğindeki düzenleyici işlemlerin, bir hakkın kullanımını üst normda öngörülmeyen bir şekilde daraltamayacağı veya kısıtlayamayacağı;

dolayısıyla, düzenleyici bir işlemin kendinden önce gelen Kanun veya diğer normlarda yer alan hükümlere aykırı düzenlemeler getiremeyeceği kabul edilmektedir.

Anayasa'nın 124. maddesinde, kanunların uygulanmasını sağlamak üzere ve kanunlara aykırı olmamak kaydıyla yönetmelikler çıkartılabileceği öngörülmektedir. Bahse konu Anayasal hüküm, idareye ikincil düzenleme yapma yetkisi vermektedir. Esasında bu yetki, genel ve soyut nitelikte hükümler ihtiva eden kanunların detaylandırılması amacını taşımaktadır. Bu çerçevede, kanunda öngörülmeyen bazı hususların yine kanuna aykırı olmamak kaydıyla yönetmeliklerde düzenlenmesi mümkün olabilmektedir. Bu kapsamda idarenin düzenleme yetkisinin, yasalarla getirilen hükümleri aşacak bir şekilde kullanılamayacağı da İdare Hukuku'nun en temel ilkelerindendir.

Yukarıda aktarılan 5686 sayılı Kanun'un "Arama ruhsatı" başlıklı 5. maddesinin 2. fıkrasında, arama ruhsatı için idareye yapılan müracaatların idare tarafından Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'ne (MAPEG) bildirileceği, MAPEG tarafından müracaat konusu sahanın daha önceki başvurular ile çakışması halinde, çalışan kısımların çıkartılarak arama ruhsatı verilebilecek alanın idareye bildirileceği ve idare tarafından verilen ruhsatın koordinatlarıyla birlikte kaydedilmek üzere yeniden MAPEG'e bildirileceği hüküm altına alınmıştır. Başka bir ifadeyle, Kanunda arama ruhsatına ilişkin iş ve işlemlerin idareyle birlikte MAPEG tarafından yürütüleceği düzenlenmiştir.

5686 sayılı Kanun'a dayanılarak çıkartılan Yönetmeliğin dava konusu edilen kısmında da arama ruhsatı almak için müracaat esaslarının düzenlendiği görülmekle birlikte, anılan düzenlemede idare tarafından müracaat alanına ilişkin yapılacak bildirimlerin Kanundaki düzenlemenin aksine MAPEG'e değil Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'na yapılacağının belirtildiği, hükmün devamında müracaata ilişkin diğer iş ve işlemlerin ve idareye yapılacak bildirimlerin de yine Bakanlık tarafından yapılacağı düzenlenmiştir.

Bu durumda, yapılan açıklamalar doğrultusunda, dava konusu Yönetmelik hükmünün dayanağı üst hukuk normu olan ve yukarıda ilgili kısmına yer verilen kanun hükmüne aykırı olarak düzenlendiği ve hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.