Danıştay 8. Daire E.2021/5391 K.2023/7138

Dava konusu istem: Balıkesir Üniversitesi Tıp Fakültesi Dahili Tıp Bölümü … Anabilim Dalı'nda Araştırma Görevlisi Doktor olarak görev yapan davacının, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48. maddesi birinci fıkrasının (A) bendinin 8 numaralı alt bendine göre atama şartlarına haiz olmadığından bahisle görevinden ilişiğinin kesilmesine dair Balıkesir Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanlığı'nın … olur tarihli, … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:. İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararda; halihazırda kamu personeli sıfatını taşıyan davacının halen görev yaptığı Balıkesir Üniversitesi Hastanesinden ihraç edilmesi ile kura sonucu atanmaya hak kazandığı Balıkesir Şehir Hastanesine atanmasının farklı durumlar olduğu,

ihraç ile atama usulleri arasında farklılıklar dikkate alındığında davacı hakkında 657 sayılı Kanunun 125. maddesi kapsamında ya da 7145 sayılı Kanun kapsamındaki fiilleri bağlamında bir değerlendirme yapılmaksızın ve bu hükümlerde belirlenen usuller gözetilmeksizin işlemin tesis edildiği anlaşılmakla, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz sonuçlandığı gerekçesiyle davacının ihracı anlamına gelecek şekilde halen işgal ettiği kadrosundan ilişiğinin kesilmesine ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Dava konusu işlemin yasal dayanağı olan 657 sayılı Kanun'un 48. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendine eklenen (8) numaralı alt bendinde yer alan Devlet memurluğuna alımlarda güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılması gerektiğine ilişkin düzenlemenin Anayasa Mahkemesi kararı ile iptal edilmesi karşısında; davacının güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz sonuçlandığı gerekçesiyle atamasının yapılmamasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk, istinafa konu mahkeme kararında da sonucu itibariyle hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf isteminin reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte 657 sayılı Kanun'un 48. maddesinin (A) bendine eklenen (8) numaralı alt bendinin yürürlükte olduğu, Anayasa Mahkemesi kararlarının geçmişe yürütülemeyeceği ileri sürülerek hukuka uygun olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ … 'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçesi değiştirilmek suretiyle onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Balıkesir Üniversitesi Tıp Fakültesi Dahili Tıp Bölümü.

Anabilim Dalında Araştırma Görevlisi Doktor olarak görev yapmaktayken 85 'inci Dönem Devlet Hizmeti Yükümlülüğü kapsamında 28.02.2019 tarihinde yapılan kura sonucu ile Balıkesir Atatürk Şehir Hastanesi'ne İç Hastalıkları Uzmanı olarak atanmaya hak kazanan davacının, atamasının yapılabilmesi için 657 sayılı Kanunun 48. maddesine eklenen "güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak" hükmü gereği hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yaptırıldığı,

yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde Güvenlik Soruşturması Değerlendirme Kurulu kararı ile atamasının uygun görülmeyerek 657 sayılı Kanunun 48. maddesinin 1.fıkrasının (A) bendinin (8) numaralı alt bendindeki "Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak" hükmü gereğince atanma şartlarına haiz olunmadığından bahisle atamasının yapılmamasına ilişkin … tarih ve … sayılı Sağlık Bakanlığı Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü işleminin tesis edilmesi üzerine,

durumun Sağlık Bakanlığı'nın … tarih ve … sayılı yazısı ile davacının görev yapmakta olduğa kuruma bildirilmesi üzerine dava konusu işlem ile davacının üniversite ilişiğinin kesilmesine karar verilmiştir.

Bunun üzerine, davacı tarafından ilişiğinin kesilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun dava konusu işlem tarihindeki 48. maddesinde "Madde 48 – (Değişik: 12/5/1982 - 2670/14 md.) Devlet memurluğuna alınacaklarda aşağıdaki genel ve özel şartlar aranır.

A) Genel şartlar: 1. Türk Vatandaşı olmak, 2. Bu Kanunun 40 ncı maddesindeki yaş şartlarını taşımak, 3. Bu Kanunun 41'nci maddesindeki öğrenim şartlarını taşımak, 4. Kamu haklarından mahrum bulunmamak, 5. (Değişik: 23/1/2008 - 5728/317 md.) Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile;

kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, (…)(1) zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamak.

6. Askerlik durumu itibariyle; a) Askerlikle ilgisi bulunmamak, b) Askerlik çağına gelmemiş bulunmak, c) Askerlik çağına gelmiş ise muvazzaf askerlik hizmetini yapmış yahut ertelenmiş veya yedek sınıfa geçirilmiş olmak, 7. 53 üncü madde hükümleri saklı kalmak kaydı ile görevini devamlı yapmasına engel olabilecek (…) akıl hastalığı (…) bulunmamak. 8. (Ek: 3/10/2016 – KHK-676/74 md..

Aynen kabul: 1/2/2018-7070/60 md.) Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak. B) Özel şartlar: 1. Hizmet göreceği sınıf için 36 ve 41 nci maddelerde belirtilen öğretim ve eğitim kurumlarının birinden diploma almış olmak, 2. Kurumların özel kanun veya diğer mevzuatında aranan şartları taşımak." hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Anayasa Mahkemesi'nin 24/07/2019 tarih ve E:2018/73. K:2019/65 sayılı kararıyla 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (8) numaralı alt bendinin iptaline karar verilmiş ise de. Anayasa'nın "Anayasa Mahkemesinin kararları" başlıklı 153. maddesinde.

Anayasa Mahkemesi'nin kararlarının kesin olduğu, iptal kararlarının gerekçesi yazılmadan açıklanamayacağı, Anayasa Mahkemesi'nin bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin tamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemeyeceği, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümlerinin, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkacağı, gereken hallerde Anayasa Mahkemesi'nin iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabileceği, bu tarihin,

kararın Resmi Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemeyeceği, iptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda Türkiye Büyük Millet Meclisinin, iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğu dolduracak kanun teklifini öncelikle görüşüp karara bağlayacağı, iptal kararlarının geriye yürümeyeceği, Anayasa Mahkemesi kararlarının Resmi Gazetede hemen yayımlanacağı ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlayacağı hükmüne yer verilmiştir.

Anayasa Mahkemesi'nin 12/12/1989 tarih ve E:1989/11, K:1989/48 sayılı kararında, "Türk Anayasa sisteminde Devlete güven ilkesini sarsmamak ve ayrıca Devlet yaşamında bir karmaşaya neden olmamak için iptal kararlarının geriye yürümezliği kuralı kabul edilmiştir. Böylece, hukuksal ve nesnel alanda sonuçlarını doğurmuş bulunan durumların iptal kararlarının yürürlüğe gireceği güne kadarki dönem için geçerli sayılmasının sağlanmasına" ilişkin hususlar belirlenmiştir.

Anayasa Mahkemesi kararlarının geriye yürümezliği ilkesi uyarınca, her ne kadar 657 sayılı Kanun'un anılan hükmü Anayasa Mahkemesi'nce iptal edilmiş ise de; dava konusu işlem tarihi olan 25/09/2019 tarihi itibariyle düzenlemenin yürürlükte olduğu, anılan düzenleme uyarınca davacının güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz olduğu gerekçesiyle görevine son verildiği görüldüğünden işin esasına girilerek değerlendirme yapılması gerekmektedir.

Hukuk devleti ilkesi gereğince; idarenin bütün eylem ve işlemleri yargısal denetime açıktır ve bu noktada, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun sağlanmasındaki en etkin araçlardan birinin de "iptal davaları" olduğu kuşkusuzdur. 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinin 1/a bendine göre; iptal davaları, idare tarafından tesis edilen işlemler nedeniyle menfaatleri ihlal edilen kişiler tarafından anılan işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden hukuka aykırı oldukları iddialarıyla açılan davalardır.

İdari işlemlerde sebep unsuru, idari işlemden önce gelen ve onun dışında yer alan, idareyi bir işlem yapmaya sevkeden hukuki ve fiili etkenlerdir. İptal davalarında, sebep unsuru yönünden hukuki denetim yapılırken idareyi o işlemi yapmaya sevk eden gerekçelerin hukuka uygunluğunun incelemesi yapılmaktadır. Sebep unsurundaki bir sakatlığın işlemi de sakat hale getireceği tartışmasızdır.

Dosyanın incelenmesinden; davacının ilişiğinin kesilmesine gerekçe olarak gösterilen ve davalı idareye … tarih ve … sayılı yazı ile bildirilen, "güvenlik soruşturmasının olumsuz olduğu gerekçesiyle 85. Dönem Devlet Hizmeti Yükümlülüğü Kurası ile Balıkesir Atatürk Şehir Hastahanesine İç Hastalıkları Uzmanı olarak yerleşen davacının atamasının yapılmamasına" ilişkin Sağlık Bakanlığı işleminin iptali istemiyle açılan davanın; … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:… ,K:… sayılı kararı ile iptal edildiği ve kararın … Bölge İdare Mahkemesince … tarih ve E:… , K:… sayılı karar ile istinaf isteminin reddine karar verilerek kesinleştiği görülmektedir.

Bu durumda, işleme dayanak olarak gösterilen Sağlık Bakanlığı işleminin kesinleşmiş Mahkeme kararı ile iptal edilmesi hususu göz önüne alındığında; oluşan yeni hukuki durum karşısında, dava konusu işlemin gerekçesinin hukuken ortadan kalktığı ve işlemin sebep unsuru yönünden hukuka aykırı hale geldiği anlaşılmaktadır.

Bu itibarla; Bölge İdare Mahkemesince verilen ve hüküm fıkrası itibarıyla hukuka uygun bulunan kararın yukarıda yer verilen gerekçe ile onanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.