Danıştay 8. Daire E.2021/5424 K.2024/5721

Dava konusu istem: Davacı tarafından, Erzincan İli, Merkez İlçesi sınırları dahilinde bulunan Sicil:... sayılı IV. grup işletme ruhsat sahasında 2011, 2013 ve 2015 yıllarında gerçekleştirilen toplam üretim miktarının, projedeki yıllık üretim beyanının %10'undan az olduğundan bahisle 3213 sayılı Maden Kanunun 24/12. maddesi uyarınca davacı adına 54.812,00-TL tutarında idari para cezası tahakkuk ettirilmesine ilişkin Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararında.

Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 12. fıkrasının, ikinci cümlesinde yer alan "bu üç yıllık sürede" ifadesinin, tüm üç yıllık süre alternatiflerinde uygulanma ihtimalinin bulunmadığı, mevcut alternatifler içinde kanunda doğrudan öngörülmeyen, en dezavantajlı halin baz alınmasının hukuki güvenlik ilkesine aykırı olacağı, Kanun koyucunun yapılan son yasal düzenleme ile belirlilik ilkesine uygun olarak üretimin en az olduğu herhangi üç yıl olarak değiştirmesine rağmen, işleme uygulanan mevzuat hükmü bu denli belirli ve açık olmadığı için direkt olarak toplam üretim miktarının proje yıllık üretim beyanının %10'undan az olduğu en dezavantajlı (2011,

2013, 2015 yıllarından oluşan) üç yıl baz alınarak anılan fıkranın ikinci cümlesinin de uygulanamayacağı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, madenlerin işletilmesinin devletin gözetim ve denetiminde olduğu, ruhsat sahiplerinin belirli yükümlülüklerinin olduğu, kanun maddesinin bunu açıkça ifade ettiği ve işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, dayanak kanun maddesinin uygulanma olanağının bulunmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Erzincan İli, Merkez İlçesi sınırları dahilinde bulunan Sicil:... sayılı IV. grup işletme ruhsat sahasında, davalı idare görevlilerince 07-10.10.2016 tarihleri arasında yapılan tetkiklerde; projede beyan ettiği yıllık üretim miktarının 2.000 ton olduğu, davaya konu ruhsat sahasında 2011 yılında üretim yapılmadığı, 2012 yılında 241 ton, 2013 yılında 63 ton, 2014 yılında 150 ton ve 2015 yılında 20 ton üretim yapıldığı,

2011, 2013 ve 2015 yıllarında gerçekleştirilen toplam üretim miktarının, projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olduğunun tespit edildiği ve 12.10.2016 tarihinde mahallinde tetkik ve değerlendirme raporunun tanzim edildiği, akabinde Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E... sayılı işlemi ile ruhsat sahasında 2011, 2013 ve 2015 yıllarında gerçekleştirilen toplam üretim miktarının proje yıllık üretim beyanının %10'undan az olduğundan bahisle 3213 sayılı Maden Kanunun 24/12. maddesi uyarınca davacı adına 54.812,00-TL tutarında idari para cezası tahakkuk ettirildiği,

söz konusu işlemin 15.09.2017 tarihinde davacıya tebliği üzerine anılan işlemin iptali istemiyle ilk kez 27.09.2017 tarihinde ... Sulh Ceza Hakimliği'nin ... D. İş. esasına kayden dava açıldığı, ... Sulh Ceza Hakimliği'nin 29.08.2019 tarihli kararı ile görevsizlik gerekçesiyle başvurunun usulden reddine karar verilmesi üzerine, 16.09.2019 tarihinde bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun (10/06/2010 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5995 sayılı Kanun'un 11. maddesiyle eklenen) 24. maddesinin 12. fıkrasında; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irad kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır" kuralına yer verilmiştir.

04/02/2015 tarih ve 6592 sayılı Kanunun 13. maddesi ile değişik halinde, "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen hâller dışında üç yıldan fazla üretim yapmayan ruhsat sahiplerine 50.000,00 TL idari para cezası verilir. Bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde de bu hüküm uygulanır.

İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir. Ancak işletme projesinde, işletme izninin yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve dekapaj yapılacağı beyan edilmiş ve ruhsat sahasındaki faaliyetlerin bu beyanlara uygun olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiş ise idari para cezası uygulanmaz ve ruhsat iptal edilmez." şeklinde düzenlenmiştir.

28/11/2017 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 7061 sayılı Kanun'un 49. maddesi ile eklenen ve halen yürürlükte bulunan halinde ise, "Beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının % 30'undan az olması durumunda, ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verilir..." düzenlemesine, 13. maddesinin 2. fıkrasında; "....bu kanun gereğince uygulanan idari para cezaları her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı nispetinde artırılır...." kuralına yer verilmiştir.

Aynı Kanunun ''İşletme faaliyeti'' başlıklı 29. maddesinde; ''Ruhsat sahibi, her yıl nisan ayı sonuna kadar bir önceki yıl içinde gerçekleştirdiği işletme faaliyeti ile ilgili teknik belgeleri, işletme faaliyet raporunu ve işletme sahasında arama yapmış ise arama ile ilgili bilgileri Genel Müdürlüğe vermekle yükümlüdür. Yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde 30.000 TL idari para cezası uygulanır. Yükümlülük yerine getirilinceye kadar üretim faaliyeti durdurulur.'' düzenlemesi yer almaktadır.

06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Üretim yapılmayan işletme ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinde; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irat kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır.

(2) Birinci fıkra gereğince değerlendirme yapılırken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurularak işlem tesis edilir:

a) İşletme ruhsatlarının yürürlükte olduğu süre içinde, işletme izinli olarak tespit yapıldığı tarihten geriye doğru son beş yılda üç yıldan fazla bir süre mücbir sebep veya beklenmeyen hal olmadığı halde üretim yapılmadığının tespit edilmesi veya bu üç yıllık işletme izinli olarak geçen süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olduğunun belirlenmesi hallerinde, teminat irat kaydedilerek ruhsat iptal edilir..." düzenlemesi bulunmaktadır.

21/09/2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliğinin "Üretim yapılmayan işletme izinli ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinin 1. fıkrasında, "İşletme izinli ruhsat sahalarında tespit tarihinden önceki son beş yıllık sürenin mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında herhangi üç yıldan fazla bir döneminde üretim yapılmaması veya bu beş yıllık sürenin herhangi üç yılındaki toplam üretim miktarının projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan daha az olması halinde ruhsat sahiplerine Kanunun 24 üncü maddesinin on ikinci fıkrası gereğince idari para cezası verilir. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Madenlerin Devletin hüküm ve tasarrufu altında olması nedeniyle 3213 sayılı Kanun ile özel olarak düzenlendiği, aranmaları ve işletilmelerinin bir takım kurallara bağlandığı, maden mevzuatı hükümleri ile maden sahalarında daha etkin ve sürekli üretim yapılmasının amaçlandığı, sahaların atıl kalmayarak yer altı zenginliklerinin ekonomiye en etkin ve en verimli şekliyle kazandırılması amaçlanmaktadır. Bu nedenle anılan düzenleme ile sahada üretimin devamlılığının sağlanması ve atıl kalmasının önüne geçilmesi amacıyla üretimin yapılmadığı durumlar için bir takım yaptırımlar öngörülmüştür.

Anılan düzenlemede; beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlara uygulanacak yaptırımın, 10/06/2010 yılından değişikliğin yapıldığı 18/02/2015 tarihine kadar teminatın irat kaydedilerek ruhsatın iptal edilmesi olarak düzenlendiği, 18/02/2015 tarihinden değişikliğin yapıldığı 28/11/2017 tarihleri arasında 50.000 TL idari para cezası olduğu, 28/11/2017 tarihinde yapılan değişiklikle de 77.632 TL idari para cezası olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır.

Söz konusu düzenlemede yaptırım uygulanması öngörülen beş yıllık süre içinde üç yıldan fazla üretim yapmama fiili, yıllara sari bir eylemdir. Fiilin gerçekleşmesi için ise; işletme izninin düzenlenmiş olması, tespit tarihinden önceki işletme izninin bulunduğu son beş yıllık sürenin tamamlanmış olması ve bu süre içerisinde herhangi bir üç yılda üretim yapılmamış olması gerekmektedir. İdarece yapılan denetim sonucunda anılan koşulların sağlanması halinde ise tespitin yapıldığı tarihte fiilin gerçekleştiği kabul edilerek, tespit tarihindeki mevzuatın öngördüğü yaptırımın uygulanması gerekeceği kanaatine varılmıştır.

İlaveten; anılan düzenlemede yer alan ''üç yıldan fazla'' ibaresi uyarınca yaptırım uygulanması için en az üç yıl üretim yapılmamasının yeterli olduğu ve yine aynı ibare herhangi bir üç yılı ifade ettiğinden, üretimin yapılmadığı ve ardışık olmayan herhangi üç yılın olması durumunun, yaptırımın uygulanması için yeterli olduğu anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta,işletme ruhsat sahasında, davalı idare görevlilerince 07-10.10.2016 tarihleri arasında yapılan tetkiklerde; projede beyan ettiği yıllık üretim miktarının 2.000 ton olduğu, davaya konu ruhsat sahasında 2011 yılında üretim yapılmadığı, 2012 yılında 241 ton, 2013 yılında 63 ton, 2014 yılında 150 ton ve 2015 yılında 20 ton üretim yapıldığı tespitlerine yer verildiği, ilgili mevzuat hükmü gereği beş yıllık dönem içerisinde üç yılda yapılan toplam üretimin, projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olmaması gerektiği, somut olayda 2011, 2013 ve 2015 yıllarında yapılan toplam üretim miktarının (83 ton) projede beyan edilen yıllık üretim miktarının yüzde 10'undan (200 ton) az olduğu görülmektedir.

Bununla beraber, davacı şirkete idari para cezası verilmesi gerekmekte ise de; davacı şirketin idari para cezasına konu eyleminin tespitin yapıldığı tarihte gerçekleştiğinin kabulü gerektiği, dolayısıyla eylemin 2016 yılı itibariyle gerçekleştiği, bu sebeple davalı idarece 3213 sayılı Kanunun 24. maddesinin 12. fıkrasında cezalandırılan eylemin gerçekleştirildiği yıl için öngörülen tutarda idari para cezası verilmesi gerekirken, dava konusu işlem tarihinde geçerli olan yeniden değerleme oranı uygulanarak 2017 yılı için geçerli olan idari para cezası ile tecziyesi yönünde tesis edilen dava konusu işlemde bu yönüyle hukuka ve mevzuata uygunluk bulunmadığından temyiz isteminin belirtilen gerekçe ile reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Bu durumda, Erzincan İdare Mahkemesi tarafından verilen dava konusu işlemin iptaline ilişkin karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine yönelik Bölge İdare Mahkemesi kararı neticesi itibarıyla hukuka uygun bulunmuştur.