Danıştay 8. Daire E.2021/922 K.2024/3510

Dava konusu istem: Burdur ili, Yeşilova ilçesi sınırları dahilinde bulunan S:... sayılı II-(B) grubu (mermer) işletme ruhsatı sahibi olan davacı şirket tarafından, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesi uyarınca 62.743,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve E... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davalı idarece dava konusu işlem tesis edilirken, davacı şirketin 2013, 2014 ve 2016 yıllarında yapmış olduğu üretim miktarı esas alınarak, anılan yıllardaki üç yıllık toplam üretim miktarının projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'undan az olduğundan bahisle ve 3213 sayılı Yasanın 2015 ve 2017 yıllarında yürürlükte bulunan hali (18.02.2015 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 6592 sayılı Yasa ile değişik hali) uyarınca idari para cezası uygulandığı,

öte yandan, davacı şirkete ait mermer işletme sahasında yapılan denetime esas alınan üretim yılları ile dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibarıyla üç ayrı Kanun hükmünün yürürlükte bulunduğu, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 12. fıkrasının, 2013 ve 2014 yıllarında yürürlükte olan şeklinde, projede beyan edilen yıllık üretim miktarının altında üretim yapılması fiilinin yaptırımının 'ruhsat iptali' olarak düzenlendiği ve bu tarihte Kanunda idari para cezası yaptırımı düzenlenmediği.

2016 yılında yürürlükte bulunan şeklinde ise beş yıllık dönem içinde üç yıllık üretim toplamının projedeki yıllık beyan edilen miktarın %10'undan az olması fiilinin karşılığı idari para cezası yaptırımı öngörüldüğü ancak bu düzenlemenin hangi üç yılın değerlendirmede dikkate alınacağına yönelik bir açıklık içermediği; dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan fıkrada ise bu defa %10'luk üretim miktarının %30'a çıkarıldığı, ayrıca değerlendirmeye alınacak yıllara ilişkin olarak da "en az üretimin yapıldığı üç yıl" kuralı getirildiği,

anılan düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, davacının üretim hesabına dahil edilen 2013 ve 2014 yılında, Kanunda anılan fiil karşılığı idari para cezası yaptırımı bulunmadığı, 2015 yılından sonra idari para cezası yaptırımı geldiği,

bu nedenle idari para cezası yaptırımına esas üç yıllık süre hesabında 'Suçta ve cezada kanunilik' ilkesi uyarınca 2013 ve 2014 yılının değerlendirmeye alınması hukuken olanaklı olmadığı ve işleme esas alınan Yasa maddesinin de 2017 yılında yapılan değişiklik nedeniyle yürürlükten kaldırıldığı anlaşıldığından Yasada para cezasının öngörülmediği 2013 ve 2014 yıllarında yapılan üretim miktarları da değerlendirilmek suretiyle ve işlem tesis edildiği tarihte yürürlükte olmayan Yasa maddesine dayanarak tesis edilen idari para cezasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar

verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine kesin olarak karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, davacı tarafından ruhsat sahasında restorasyon çalışmasının yapılmadığı, emniyet tedbirlerinin alınmadığı, bu nedenlerle davacının terk talebinin uygun bulunmadığı, tesis edilen dava konusu işlemin mevzuata uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararı kesin olarak karar verilmiş ise de dava konusu uyuşmazlığın maden mevzuatından kaynaklandığı anlaşıldığından, kararın temyize açık olduğuna karar verilerek işin esasına geçildi.

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacının Burdur ili, Yeşilova ilçesi sınırları dahilinde bulunan S:... sayılı II-(B) grubu (mermer) işletme ruhsatı mevcut olup, 28/06/2011 tarihinde işletme izni düzenlenmiştir.

Davacının uhdesindeki ruhsat sahasında idarece yapılan incelemeye ilişkin 28.02.2018 tarihli mahallinde tetkik heyet raporunda, davacı şirketin projesinde beyan edilen yıllık üretim miktarının 4050 ton olduğu, 2012 yılında 529,26+1.719,78 ton üretim yapıldığı, 2013 yılında 358,26 ton üretim yapıldığı, 2014 yılında üretim olmadığı, 2015 yılında 432,00 ton üretim yapıldığı, 2016 yılında üretim olmadığı, 2017 yılında 102,00 ton üretim yapıldığı tespitlerine yer verilmiştir.

Akabinde davacı şirketçe 2013, 2014 ve 2016 yıllarında toplam 358,26 ton mermer üretimi yapıldığı ve üç yıllık toplam üretim miktarının projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %10'undan az olduğu gerekçesiyle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12 maddesi uyarınca dava konusu idari para cezasının verilmesi üzerine anılan işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasa'nın 38. maddesinin birinci fıkrasında, "Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz" kuralına yer verilerek "suçta kanunilik", üçüncü fıkrasında yer alan "ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur" kuralı ile de "cezada kanunilik" ilkeleri güvence altına alınmıştır.

3213 sayılı Maden Kanunu'nun (10/06/2010 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5995 sayılı Kanun'un 11. maddesiyle eklenen) 24. maddesinin 12. fıkrasında; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irad kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır" kuralına yer verilmiştir.

04/02/2015 tarih ve 6592 sayılı Kanunun 13. maddesi ile değişik halinde, "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen hâller dışında üç yıldan fazla üretim yapmayan ruhsat sahiplerine 50.000,00 TL idari para cezası verilir. Bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde de bu hüküm uygulanır.

İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir. Ancak işletme projesinde, işletme izninin yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve dekapaj yapılacağı beyan edilmiş ve ruhsat sahasındaki faaliyetlerin bu beyanlara uygun olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiş ise idari para cezası uygulanmaz ve ruhsat iptal edilmez." şeklinde düzenlenmiştir.

28/11/2017 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 7061 sayılı Kanun'un 49. maddesi ile eklenen ve halen yürürlükte bulunan halinde ise, "Beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının % 30'undan az olması durumunda, ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verilir..." düzenlemesine, 13. maddesinin 2. fıkrasında; "....bu kanun gereğince uygulanan idari para cezaları her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı nispetinde artırılır...." kuralına yer verilmiştir.

06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Üretim yapılmayan işletme ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinde; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irat kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır.

(2) Birinci fıkra gereğince değerlendirme yapılırken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurularak işlem tesis edilir:

a) İşletme ruhsatlarının yürürlükte olduğu süre içinde, işletme izinli olarak tespit yapıldığı tarihten geriye doğru son beş yılda üç yıldan fazla bir süre mücbir sebep veya beklenmeyen hal olmadığı halde üretim yapılmadığının tespit edilmesi veya bu üç yıllık işletme izinli olarak geçen süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olduğunun belirlenmesi hallerinde, teminat irat kaydedilerek ruhsat iptal edilir..." düzenlemesi bulunmaktadır.

21/09/2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliğinin "Üretim yapılmayan işletme izinli ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinin 1. fıkrasında, "İşletme izinli ruhsat sahalarında tespit tarihinden önceki son beş yıllık sürenin mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında herhangi üç yıldan fazla bir döneminde üretim yapılmaması veya bu beş yıllık sürenin herhangi üç yılındaki toplam üretim miktarının projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan daha az olması halinde ruhsat sahiplerine Kanunun 24 üncü maddesinin on ikinci fıkrası gereğince idari para cezası verilir. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Madenlerin Devletin hüküm ve tasarrufu altında olması nedeniyle 3213 sayılı Kanun ile özel olarak düzenlendiği, aranmaları ve işletilmelerinin bir takım kurallara bağlandığı, maden mevzuatı hükümleri ile maden sahalarında daha etkin ve sürekli üretim yapılması sağlanarak sahaların atıl kalmayarak yer altı zenginliklerinin ekonomiye en etkin ve en verimli şekliyle kazandırılması amaçlanmaktadır. Bu nedenle anılan düzenleme ile sahada üretimin devamlılığının sağlanması ve atıl kalmasının önüne geçilmesi amacıyla üretimin yapılmadığı durumlar için bir takım yaptırımlar öngörülmüştür.

Anılan düzenlemede; beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlara uygulanacak yaptırımın, 10/06/2010 yılından değişikliğin yapıldığı 18/02/2015 tarihine kadar teminatın irat kaydedilerek ruhsatın iptal edilmesi olarak düzenlendiği, 18/02/2015 tarihinden değişikliğin yapıldığı 28/11/2017 tarihleri arasında 50.000 TL idari para cezası olduğu, 28/11/2017 tarihinde yapılan değişiklikle de 77.632 TL idari para cezası olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır.

Söz konusu düzenlemede yaptırım uygulanması öngörülen beş yıllık süre içinde üç yıldan fazla üretim yapmama fiili, yıllara sari bir eylemdir. Fiilin gerçekleşmesi için ise; işletme izninin düzenlenmiş olması, tespit tarihinden önceki işletme izninin bulunduğu son beş yıllık sürenin tamamlanmış olması ve bu süre içerisinde herhangi bir üç yılda üretim yapılmamış olması gerekmektedir. İdarece yapılan denetim sonucunda anılan koşulların sağlanması halinde ise tespitin yapıldığı tarihte fiilin gerçekleştiği kabul edilerek, tespit tarihindeki mevzuatın öngördüğü yaptırımın uygulanması gerekeceği kanaatine varılmıştır.

İlaveten; anılan düzenlemede yer alan ''üç yıldan fazla'' ibaresi uyarınca yaptırım uygulanması için en az üç yıl üretim yapılmamasının yeterli olduğu ve yine aynı ibare herhangi bir üç yılı ifade ettiğinden, üretimin yapılmadığı ve ardışık olmayan herhangi üç yılın olması durumunun, yaptırımın uygulanması için yeterli olduğu anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta; idarece 28.12.2018 günü mahallinde yapılan incelemeler sonucunda davacı tarafından 2014 ve 2016 yıllarında üretim yapılmadığı, 2013 yılında ise 358,26 ton üretim yaptığı, üç yıllık süre içerisindeki toplam üretiminin 358,26 ton olduğu tespit edilmiştir. Davacının projesinde beyan etmiş olduğu yıllık üretim miktarı 4050 ton olup, 4050 ton'un %10 u olan 405 tonun altında kaldığı, buna ilişkin olarak mücbir sebep veya beklenmeyen hal durumunun da söz konusu olmadığı anlaşılmıştır.

Bu durumda; tespit tarihinden geriye dönük beş yıllık süre içerisinde herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim miktarı, projesinde beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10 undan az olduğu sabit olan davacı hakkında, Maden Kanunun 24. maddesinin 12. fıkrasının 18/02/2015 tarihinden değişikliğin yapıldığı 28/11/2017 tarihleri arasında yürürlükte olan ve davacının lehine olan halinde yer alan %10 oranı ile idari para cezası miktarı uygulanarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki Isparta İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.