Danıştay 8. Daire E.2021/935 K.2024/3036

Dava konusu istem: Burdur ili, Bucak ilçesi dahilinde davacı uhdesinde bulunan 15869 sicil numaralı traverten ocağı için ... tarih ve E.. sayılı ek Devlet hakkı tahakkuk ettirilmesi sonrasında 218.325,07 TL fazla ödemede bulunduğu, bu miktarın haksız hesaplandığı ileri sürülerek söz konusu tutarın iadesine karar verilmesi istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda.

Devlet hakkına ilişkin olarak ortaya çıkabilecek aksaklıkları ve tutarsızlıkları önlemek, işlemler arasında birliği sağlayarak Devlet hakkı kayıplarının önüne geçmek amacıyla davalı idarenin dayanakları ortaya konulmak suretiyle fiyat tespiti yapma konusunda yetkili olduğu, bu kapsamda Maden İşleri Genel Müdürlüğü tarafından 2016 yılına ilişkin ocak başı satış fiyatlarının belirlendiği,

Genel Müdürlükçe belirlenen 2016 yılı ocak başı fiyatlarına karşı dava açılmadığı ve söz konusu fiyatların yürürlükte olduğu anlaşılmakla, ocak başı satış fiyatının emsallerinden az olmayacağı yolundaki mevzuat hükümleri göz önünde tutulduğunda, yetkili komisyon tarafından belirlenen ocak başı fiyatları baz alınarak davacı tarafından verilen satış bilgi formlarındaki ocak başı satış miktarı üzerinden 2016 yılı için Devlet hakkı farkı hesaplanarak davacıdan istenilmesine ilişkin ... tarih ve E... sayılı işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı,

bu durumda, Devlet hakkı farkı hesaplanmasına ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığından, fazladan ve haksız ödendiği öne sürülen 218.325,07 TL ek Devlet hakkının faiziyle birlikte iadesine hukuken olanak bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, çıkartılan ek Devlet hakkının aşırı yüksek olduğu, uyuşmazlığa yanlış mevzuat hükümlerinin uygulandığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçeli olarak onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Burdur ili, Bucak ilçesi dahilinde davacının uhdesinde bulunan ... sicil numaralı traverten ocağı için davalı idarece 2016 yılı satış bilgi formunun piyasaya satış ve fabrikaya sevk moloz ocak başı fiyatı 100-TL/ton olacak şekilde revize edilerek ... tarih ve E... sayılı işlemle davacıya ek Devlet hakkı tahakkuk ettirildiği, söz konusu işlemin 12/10/2017 tarihinde davacıya tebliğ edildiği, davacı tarafından vergi dairesine başka bir iş için gidildiğinde bu borcun ödendiği, yansıtılan ek Devlet hakkının aşırı yüksek ve piyasa gerçekliğinden uzak olduğu iddia olunarak fazladan ve haksız ödendiği öne sürülen 218.325,07 TL'nin faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Devlet Hakkı ve Özel İdare Payı" başlıklı 14. maddesinde. "Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır. Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır.

Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ocak başı satış bedeli, ilan edilen emsal fiyattan daha düşük olamaz.

Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir. (...) Devlet hakkı; ... ç) II. Grup (b) bendi madenlerde doğal taşın özelliklerine ve bulunduğu bölgeye göre ocakta oluşan piyasa satış fiyatı üzerinden %4 oranında, ... alınır. Ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatı Bakanlık tarafından denetlenir ve eksik beyanlar tamamlattırılır.

İşletme izni olan maden ruhsatlarından her yıl en az ruhsat taban bedeli kadar Devlet hakkı alınır. (...) Ruhsat sahibi tarafından yatırılan Devlet hakkının % 25’i il özel idare payı olarak ruhsatın bulunduğu ilin özel idaresine, % 25’i ruhsatın bulunduğu bölgeyle sınırlı olarak altyapı yatırımlarında kullanılmak üzere, doğrudan ilgili ilçe veya ilçelerin Köylere Hizmet Götürme Birlikleri hesabına, % 50’si de Hazine hesabına yatırılır. (...) Devlet hakkı ve özel idare payı, her yıl haziran ayının son günü mesai bitimine kadar ruhsat sahibi tarafından yatırılır. (...)" hükmüne yer verilmiştir.

21.09.2017 tarih ve 30187 sayılı Resmi Gazetede yayımlarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliğinin "Devlet hakkına ilişkin genel hükümler" başlıklı 87. maddesinde " 1) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır. (2) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ocak başı satış fiyatı, ilan edilen emsal fiyattan daha düşük olamaz." düzenlemesi yer almaktadır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesinde; " Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür. Bu süreler; a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı,...tarihi izleyen günden başlar." düzenlemesi, 11. maddesinde.

"İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur. Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.

İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır." düzenlemesi, 12. maddesinde de ;"İlgililer haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla Danıştaya ve idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine,

bu husustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halinde verilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabilirler. Bu halde de ilgililerin 11 nci madde uyarınca idareye başvurma hakları saklıdır. " düzenlemesi bulunmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlıkta, ek Devlet hakkı tahakkukuna ilişkin ... tarih ve E... sayılı işlemin 12/10/2017 tarihinde davacıya tebliğ edildiği, bu işleme karşı açılacak iptal davasına ilişkin 60 günlük sürenin de 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi kapsamında anılan tarihi izleyen günden başlayacağı açık olmakla birlikte davacı tarafından bu işlemin iptali istemiyle dava açılmadığı; buna karşın görülen davanın ise ek Devlet hakkının ödenmesi sonrasında söz konusu bedelin iadesi istemiyle açıldığı,

bu kapsamda bakılan dava idari işlemin icrası (ek Devlet hakkının ödenmesi) niteliğinde bulunduğundan, 2577 sayılı Kanun'un 12. maddesi uyarınca işlemin icrasından itibaren altmış günlük dava açma süresi içinde (ödemenin yapıldığı tarihten itibaren süresinde) açılmakla, bu tutarın iadesi için tazminat davası olarak incelenerek karara bağlanmasına engel bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Ek Devlet hakkı tahakkukuna yönelik işlem dava konusu edilmediğinden tahakkuk işleminin kesinleştiği, kesinleşen bir amme alacağının ödenmesi sonrasında iadesi talebiyle açılan davalarda da sınırlı inceleme yapılabileceği tabiidir. Aksi bir kabul, ödenen tutarın iadesi talebinden (ve 2577 sayılı Kanun'un 12. maddesindeki "işlemin icrası" ibaresinden) hareketle süresinde dava konusu edilmeyen işlemin iptali talebinin de esasının incelenmesi sonucunu doğurur ki, bu husus 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesindeki düzenlemeyle bağdaşmayacağı gibi, işleme yönelik dava açma süresini (tebliğ/öğrenme tarihinden çok sonra kısmen veya tamamen ödeme yapılmak suretiyle) belirsizleştirecek ve hatta ortadan kaldıracak bir hukuki duruma sebebiyet verebilecektir.

Bu durumda, davacı tarafından rızaen ödeme yapıldığı ve bu konuda idareye atfedilebilecek bir kusurun da bulunmadığı, davacı iddiaları tahakkuku kesinleşen amme alacağının eksiksiz ödenip ödenmediği yönünden incelendiğinde ise idarece tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, tam yargı (tazminat) talebi olarak değerlendirilebilecek olan söz konusu iade isteminin de bu gerekçeyle reddinin gerektiği sonucuna varılmakla, davanın esastan reddi yönündeki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık bulunmamıştır.