Danıştay 8. Daire E.2022/1027 K.2025/7213

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından Artvin ili, Yusufeli ilçesi sınırlarında ... ruhsat nolu maden sahasında yürütülen madencilik faaliyetine ilişkin olarak, 1.378.099,84 m²'lik saha için 4.857.709,97-TL arazi izin bedeli istenilmesine ilişkin Yusufeli Orman İşletme Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlığın bahsi geçen ruhsat sahalarındaki orman alanları için alınacak arazi izin bedelinin 10 yıl boyunca %50'sinin alınacağına dair düzenlemenin ruhsattaki her bir işletme izin tarihinden itibaren ayrı ayrı mı başlatılacağı, yoksa ruhsattaki ilk işletme izin tarihinden itibaren mi başlatılacağı noktasında toplandığı,

Maden Kanunu'nun 9. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları kapsamı dışındaki sahalardan işletme izni düzenlendiği tarihten başlamak üzere ilk on yıl süreyle 6831 sayılı Kanun'a göre alınan arazi izin bedelinin %50’sinin alınacağı şeklindeki hükümde her ne kadar 10 yıllık sürenin hangi tarihten başlatılacağına dair bir düzenleme öngörülmemiş ise de, hükmün bir yandan orman arazileri içinde madenciliği teşvik ederken bir yandan da izin verilen alanın yeniden rehabilitesi için gerekli bedel olan arazi izin bedelinin her hâlükârda alınmasını sağlayacak şekilde yorumlanmak suretiyle,

10 yıllık sürenin başlatılacağı tarihin ruhsattaki ilk işletme izin tarihi olarak yorumlanmasının zorunlu olduğu, davacının devraldığı Artvin ili, Yusufeli ilçesi sınırları içerisinde bulunan ... ruhsat nolu maden sahasındaki ilk işletme izin tarihinin 16/12/1988 olduğu, dolayısıyla bu tarihten itibaren 10 yıllık sürenin geçmiş olduğu anlaşıldığından, davacıdan bahsi geçen alan için arazi izin bedelinin 3 ay içinde yatırılmasının istenilmesine ilişkin Yusufeli Orman İşletme Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işleminde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, gerekçeli kararda belirtildiğinin aksine ruhsat devrinde işletme izinlerinin yenilenmediği, ruhsatla birlikte işletme izninin de devir olduğu, Orman Genel Müdürlüğü’nün ... tarih ... sayılı talimatının şirketin işletme izninden sonra yayınlandığı, işletme izin tarihi itibarıyla kazanılmış hakkının sonraki tarihli ve kanuna aykırı bir talimatla ortadan kaldırılmasının idare hukukunun temel ilkelerine aykırı olduğu, talimat niteliğindeki düzenleyici işlemlerle kanunun lafzına aykırı yapılan yorumun geçmişe yürütüldüğü ve şirketin kazanılmış haklarının ihlal edildiği,

dava konusu arazi izin bedeli ödendiği halde şirkete saha teslimi yapılmadığı, şirketin kendisine teslim edilmeyen saha için kullanım bedeli ödemek durumunda kaldığı, idari işlemde hesap hatası yapıldığı, hesap hatasına ilişkin olarak gerek İlk Derece Mahkemesince, gerekse İstinaf Mahkemesince herhangi bir hüküm kurulmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirket tarafından Artvin ili, Yusufeli ilçesi sınırlarında ... ruhsat nolu maden sahasında yürütülen madencilik faaliyetine ilişkin olarak, 1.378.099,84 m²'lik saha için 4.857.709,97-TL arazi izin bedeli istenilmesine ilişkin Yusufeli Orman İşletme Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali talebiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun (dava konusu işlem tarihindeki haliyle) 7. maddesinde “(…) Devlet ormanları içinde yapılacak maden arama ve işletme faaliyetleri ile bu faaliyetler için zorunlu ve ruhsat süresine bağlı olarak yapılan geçici tesislere 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu hükümlerine göre izin verilir.” hükmüne; "Maden teşvik tedbirleri" başlıklı 9. maddesinde "Madencilik faaliyetleri Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen teşviklerden yararlandırılır. Ancak hazır beton, asfalt ve yapı elemanları üretim tesisleri, imalat sanayi sektörü dışında madencilik faaliyeti kapsamında değerlendirilmez.

...

(Ek fıkra: 28/11/2017-7061/47 md.) Bu maddenin dördüncü ve beşinci fıkraları kapsamı dışındaki sahalardan işletme izni düzenlendiği tarihten başlamak üzere ilk on yıl süreyle 6831 sayılı Kanuna göre alınan arazi izin bedelinin %50’si alınır. Alınan arazi izin bedelinde her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı nispeti artışı dışında başkaca bir artış yapılmaz.

" hükmüne yer verilmiştir.

Öte yandan, 6831 sayılı Orman Kanunu’nun (dava konusu işlem tarihindeki haliyle) 16. maddesinde, “Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilir.

Ancak, temditler dahil ruhsat süresince müktesep haklar korunmak kaydı ile Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin bulunduğu alanlarda maden aranması ve işletilmesi, Çevre ve Orman Bakanlığının muvafakatine bağlıdır.

Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin; baraj, gölet, liman ve yol gibi yapılarda dolgu amaçlı kullanacağı her türlü yapı hammaddesi üretimi için yapacağı madencilik faaliyetleri ile zorunlu tesislerinden bedel alınmaz. (...)

Maddenin uygulanması ile ilgili tanım, şekil, şart ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.” hükmüne yer verilmiştir.

Dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibarıyla yürürlükte bulunan 18/04/2014 tarih ve 28976 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mülga Orman Kanunu'nun 16. Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin 3. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde arazi izin bedeli, verilen izinlerden orman idaresince alınacak kullanım bedelini ifade eder, şeklinde tanımlandıktan sonra.

"Kesin İzin" başlıklı 7. maddesinde, "(1) Bakanlıkça uygun görülenlere ruhsat/rödövans süresi dikkate alınarak izin verilir. Ormanlık alandan verilen izin, müracaat sahibine tebliğ edilir. Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde izin sahibinden teminat, bedeller ve onaylı taahhüt senedi istenir.

Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde bedellerin ödenmemesi, teminatın veya onaylı taahhüt senedinin verilmemesi halinde ise saha teslimi yapılmaz, her hangi bir bildirime gerek kalmaksızın izin iptal edilir. İptal işlemi ilgiliye bildirilir. Aynı yerle ilgili yeniden izin talep edilmesi yeni izin talebi olarak değerlendirilir." hükmüne.

"Alınacak bedeller ve ek Devlet hakkı" başlıklı 8. maddesinde, "(1) Maden arama, işletme, tesis ve altyapı tesis ön izinlerinde ön izin bedeli, kesin izinlerde ise; a) Ağaçlandırma bedeli, b) Arazi izin bedeli, alınır.

(2) (Değişik:RG-6/7/2018-30470) Ancak aynı ruhsat alanı/hammadde üretim izin alanı içinde maden işletme amacıyla bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden önce veya sonra Bakanlıkça verilmiş izin alanlarının toplamının beş hektara kadar olan kısmı için arazi izin bedeli alınmaz, ek Devlet hakkı alınır. Kamu kurum ve kuruluşlarına hammadde üretim amacıyla, hammadde üretim izin belgesine dayanılarak verilen izinlerde ise ek Devlet hakkı alınmaz.

(3) Kazı gerektirmeyen maden arama izninden bedel alınmaz.

(4) Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, 25/6/2010 tarihli ve 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 28 inci maddesinin ikinci fıkrası gereği Karayolları Genel Müdürlüğünün, 18/12/1953 tarihli ve 6200 sayılı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun Ek 5 inci maddesinin ikinci fıkrası gereği Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün hammadde üretim izin belgesi veya ruhsat ile yapacağı madencilik faaliyetleri için verilen izinlerinden, bedel ve teminat alınmaz. Bu idarelerin merkez ve taşra birimleri adına düzenlenmiş hammadde üretim izin belgesi veya ruhsata dayalı olarak verilen izinler Bakanlıkları veya Genel Müdürlükleri adına verilmiş sayılır.

(5) (Değişik:RG-21/1/2017-29955) Genel bütçe kapsamı dışındaki bütün kamu kurum kuruluşları ile belediyeler ve il özel idarelerinin, yol, köprü, baraj, gölet, liman gibi projelerin inşasında kullanılacak yapı ve inşaat hammaddelerinin üretimi için onaylı hammadde üretim izin belgesine veya ruhsata dayanarak, madencilik faaliyetleri için verilecek bütün izinlerden birinci ve ikinci fıkralarda belirtilen bedeller alınır. Dördüncü fıkrada yer alan kamu kurum ve kuruluşlarından ise herhangi bir bedel alınmaz.

(6) (Ek:RG-6/7/2018-30470) 5/12/2017 tarihli ve 30261 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7061 sayılı Bazı Vergi Kanunları ile Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla değişik 4/6/1985 tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanununun 9 uncu maddesi kapsamında;

a) 3213 sayılı Maden Kanununun 30 uncu maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında ihale edilecek II. Grup (c) bendi ve IV. Grup maden sahaları, 47 nci maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında ihtisaslaşmış Devlet kuruluşları ile bunların bağlı ortaklıklarına devredilen maden sahaları, bu kuruluşlar ve bunların bağlı ortaklıkları ile Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından ihale edilecek maden sahalarında işletme izin belgesinin düzenlendiği tarihten başlamak üzere, ilk on yıl süreyle ağaçlandırma bedeli hariç herhangi bir bedel alınmaz.

b) IV. Grup işletme izinli maden ruhsat sahalarının cinsi, rezervi, bulunduğu bölge, tenörü, istihdamı, yatırım ve ülke ihtiyaçları dikkate alınarak ara ve uç ürün üretmek şartıyla, bu ruhsatlardan işletme izni düzenlendiği tarihten başlamak üzere, on yıl süreyle 6831 sayılı Kanun kapsamında ağaçlandırma bedeli hariç diğer bedellerin alınıp alınmayacağını belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.

c) (a) ve (b) bentleri kapsamı dışındaki ruhsatlardan işletme izni düzenlendiği tarihten başlamak üzere, ilk on yıl süreyle 6831 sayılı Kanuna göre alınan arazi izin bedelinin %50’si alınır. İşletme izinleri 7061 sayılı Kanunun yayımlandığı tarihten önce düzenlenmiş olan bu kapsamdaki ruhsatlardan, 7061 sayılı Kanunun yayımlandığı tarih itibariyle on yıldan arta kalan süresi boyunca 6831 sayılı Kanuna göre alınan arazi izin bedelinin %50’si alınır.

ç) Alınan arazi izin bedelinde her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı nispeti artışı dışında başkaca bir artış yapılmaz.” hükmüne;

"Devir işlemleri" başlıklı 9. maddesinde ise, "(1)Ruhsatın devir edilmesi halinde, bu ruhsata dayalı olarak Bakanlıkça verilmiş izinler devir alanın orman idaresine her bir izin için onaylı taahhüt senedi vermesi, teminatı güncellemesi, rehabilitasyon projesini uygulayacağını taahhüt etmesi halinde izin devir alan adına Bakanlıkça devredilebilir. Aksi halde devir edenin orman idaresine karşı sorumlulukları aynen devam eder. (...)" hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlıkta davacı tarafından, dava konusu işlemde hesaplama hatası yapıldığı ileri sürülmektedir.

Dava konusu işlemde arazi izin bedeli hesabı şu şekilde yapılmıştır. Ana Para: 2.548.215,42-TL, KDV: 458.678,77-TL, Toplam: 4.857.709,97-TL. İşlemde belirtilen ana para ve KDV'nin toplamının ise 3.006.894,19-TL olduğu açıktır. Diğer yandan dosyada bulunan arazi izin bedeline ilişkin tahakkuk fişlerinde yer alan arazi izin bedeli toplamlarının KDV ile birlikte 3.006.894,19-TL olduğu görülmektedir.

Bu durumda, arazi izin bedeline ilişkin dava konusu işlemde toplam tutarın yanlış hesaplandığı anlaşıldığından, dava konusu işlemde bu yönüyle hukuka uygunluk görülmemiştir.

Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.