Danıştay 8. Daire E.2022/1706 K.2025/1597

2- (DAVALI) ... Üniversitesi VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, karşılıklı olarak temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: ... Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğrencisi olan ve ... Nolu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda tutuklu bulunan davacı tarafından, tutukluluk hali nedeniyle derslere devam zorunluluğundan muaf tutulması ve cezaevi koşullarında sınava katılımının sağlanması talebinin reddine ilişkin ... Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yönetim Kurulunun 21.10.2020 tarih ve 12 sayılı kararının ve bu karara dayanak olarak gösterilen Çankırı Karatekin Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim Öğretim Yönetmeliği'nin 19. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Öğrenci, teorik derslerin % 70'ine, uygulamalı derslerin ise % 80'ine devam etmek zorundadır" düzenlemesinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; derslere devam durumunu belirlemeye yönelik yönetmelik çıkarmaya yetkili olduğu sonucuna varılan Senato tarafından yapılan düzenlemenin açık yasal düzenlemeye dayandığı ve üst normlara uygun olduğu, öğrencilerin derslere devamının sağlanmasına yönelik objektif düzenleme içerdiği anlaşıldığından, Çankırı Karatekin Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim Öğretim Yönetmeliği'nin 19. maddesinin 1. fıkrasının dava konusu birinci cümlesinde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın bu kısım yönünden reddi gerektiği;

dava konusu bireysel işlemin, davacının, derslere devam zorunluluğundan muaf tutulma isteminin reddine ilişkin kısmı yönünden; davacının halen devam eden tutukluluk durumu nedeniyle derslere devam edemeyeceği, bu durumun geçerli ve haklı bir mazeret olarak kabulü ile derslere devam zorunluluğundan muaf tutulması gerektiği bu kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı; davacının cezaevi koşullarında sınava katılımının sağlanması isteminin reddine ilişkin kısmı yönünden; uyuşmazlık konusu olayda;

halen Çankırı Karatekin Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğrencisi olan ve aynı zamanda silahlı terör örgütüne üye olma suçundan dolayı yargılaması devam ederken tutuklu olarak kapalı ceza infaz kurumunda bulunan davacının, sınavlara girmesi hususunda gerek 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'da ve gerekse de 7083 sayılı Kanun'da herhangi bir engelleyici hüküm bulunmadığı,

her ne kadar Çankırı Karatekin Üniversitesi Hukuk Fakültesinde derslere devam zorunluluğu var ise de, davacının tutukluluk hali nedeniyle derslere devam zorunluluğundan muaf tutulması gerektiği dikkate alındığında, davacının yarıyıl sonu/yıl sonu sınavlarına girme koşullarını taşıyıp taşımadığı değerlendirilmek ve gerekirse ilgili ceza infaz kurumu ile yazışma yapılmak suretiyle bir işlem tesis edilmesi gerekirken, bu hususlar tespit edilip davacı açısından gireceği sınavlara yönelik bireysel bir inceleme yapılmadan,

davacının cezaevi koşullarında sınavlara katılımının sağlanması talebinin reddedilmesi yönünde tesis edilen dava konusu işlemin bu kısmında sebep unsuru yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline, Çankırı Karatekin Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim Öğretim Yönetmeliği'nin 19. maddesinin 1. fıkrasının 1. cümlesi yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Davalı idarece ileri sürülen hususlar, kararın dava konusu bireysel işlemin iptaline ilişkin kısımlarının kaldırılmasını gerektirecek nitelikte görülmediğinden, bu kısımlara yönelik istinaf başvurusunun reddine, davalı idarenin vekil vasıtasıyla temsil edildiği ve davanın Çankırı Karatekin Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim Öğretim Yönetmeliği'nin 19. maddesinin 1. fıkrasının birinci cümlesine yönelik kısmının reddine karar verildiği halde, İdare Mahkemesince bu kısım için davalı idare lehine vekalet ücretine hükmedilmediği gerekçesiyle istifa konu kararın vekalet ücretine ilişkin kısmı kaldırılarak Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca 2.040,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davacının İddiaları; Ceza infaz kurumunda bulunanların devam zorunluluğu aranmadan mazeretleri göz önüne alınarak sınavlara katılımının sağlanması gerektiği, eğitim hakkından yoksun bırakılamayacağı, davanın sadece Yönetmelik maddesinin iptali istemi yönünden reddedildiği, dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, dolayısıyla aleyhine vekalet ücretine hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğu belirtilerek istinaf kararının aleyhine olan kısımların bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.

Davalı İdarenin İddiaları; Davacının derslerde devam zorunluluğu aranmaksızın sınavlara katılımının sağlanmasına yönelik talebinin Çankırı Karatekin Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 19. maddesi uyarınca reddedildiği, Yönetmelik maddesinin iptali isteminin de Mahkemece reddedildiği göz önüne alındığında davacının sınavlara katılımının sağlanmasına yönelik isteminin reddinde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI

Davalı idare tarafından savunma verilmemiş olup, davacı tarafından davalı idarenin temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ

Temyize konu istinaf kararının; davanın reddine ilişkin kısmının onanmasına, iptale ilişkin kısmı yönünden ise; davacının eğitim gördüğü Fakiltede sınavlara girmek istediği derslerde devam zorunluluğunun aranıp aranmadığı, davacı ile birlikte aynı sınıfta okuyan öğrencilerin bu derslere devam ettiğine yönelik yoklama kağıtlarının davalı idareden istenerek fiili olarak devam zorunluluğunun aranıp aranmadığının ortaya konularak bir karar verilmesi gerekirken bu yönde bir araştırma yapılmaksızın karar verildiği anlaşıldığından, dava konusu işlemin bu kısmının eksik inceleme sebebiyle bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı Çankırı Karatekin Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğrencisidir. ... Nolu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda tutuklu bulunmaktadır. 10.09.2020 tarihli dilekçe ile; tutukluluk mazereti nedeniyle derslere devam zorunluluğundan muaf tutulması, ders kaynakları ve akademik takvimin bildirilmesi, sınava katılabilmesi için cezaevi idaresi ile irtibat kurularak sınav soru ve yönergelerinin cezaevine gönderilmesi veya bir görevli vasıtasıyla ya da üniversitenin belirleyeceği bir yöntem ile sınavlara katılımının sağlanması istemiyle davalı Üniversiteye başvuruda bulunmuştur.

Davacının başvurusu Çankırı Karatekin Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yönetim Kurulunca değerlendirilerek, sınavların cezaevinde yapılması ya da cezaevine görevli sağlanması gibi uygulamalarının olmadığı, bu hususların cezaevi inisiyatifinde olduğu, derslere devam zorunluluğundan muaf tutulma talebinin ise Çankırı Karatekin Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim Öğretim Yönetmeliği'nin 19. maddesinin 1. fıkrasıda yer alan "Öğrenci, teorik derslerin % 70'ine, uygulamalı derslerin ise % 80'ine devam etmek zorundadır" kuralı uyarınca reddine karar verilmiştir.

Bunun üzerine davacı tarafından, başvurusunun reddine ilişkin Yönetim Kurulu kararı ile bu karara dayanak teşkil eden Yönetmelik maddesinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasa'nın 42. maddesinde; "Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir. " hükmü yer almaktadır.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun "Senato" başlıklı 14. maddesinde.

"Senato, üniversitenin akademik organı olup aşağıdaki görevleri yapar: (1) Üniversitenin eğitim - öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak, (2) Üniversitenin bütününü ilgilendiren kanun ve yönetmelik taslaklarını hazırlamak veya görüş bildirmek, (3) Rektörün onayından sonra Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe girecek olan üniversite veya üniversitenin birimleri ile ilgili yönetmelikleri hazırlamak, (4) Üniversitenin yıllık eğitim - öğretim programını ve takvimini inceleyerek karara bağlamak," hükmü, "Diploma alma, ders kredilerinin hesaplanması,

öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar" başlıklı 44. maddesinde; " b.

Yükseköğretim kurumlarında, öğretim faaliyetlerinin üç dönemi aşmamak üzere yıl içinde kaç döneme ayrılarak sürdürüleceği; her bir dönemde alınması gereken asgari ve azami kredi miktarları; her bir diploma programının diplomayı almayı hak eden kişiye kazandıracağı bilgi, beceri ve yetkinliklerin neler olacağı ve bunların ölçme ve değerlendirmelerinin nasıl yapılacağı; hazırlık sınıfı veya başka yollarla yabancı dil yeterliliğinin nasıl kazandırılacağı ve yabancı dil bilgi düzeyinin nasıl ölçüleceği; kayıt, devam, uygulama, tez ve teorik ders içerikleri, ön şartlı dersler, sınav çeşitleri ve bunların ders başarı notuna katkısı;

öğrencilerin mezuniyet sonrası istihdamına ilişkin olarak bilgi, görüş ve tecrübelerine ihtiyaç duyulan kişileri ifade eden dış paydaşların diploma programlarına ilişkin değerlendirmelerinin alınması; diğer yurt içi ve yurt dışı yükseköğretim kurumlarından alınan derslerin kredilerinin intibakının sağlanması; ilgili programın tamamlanmasına yönelik önceden kazanılmış yeterliliklerin tanınması; farklı diploma programlarından bazı derslerin alınmasıyla yandal veya çift anadal yapılması;

diploma alınabilmesi için, uygulama, teorik, uzaktan veya açıköğretim özellikleri ile (…) eğitim-öğretimin devamına ilişkin diğer hususlar, Yükseköğretim Kurulunun bu konularda belirlediği temel ilkelere uygun olarak yükseköğretim kurumları senatoları tarafından belirlenir. " hükmü yer almaktadır.

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un "Öğretimden yararlanma" başlıklı 76. maddesinde; "(1) Açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde bulunan hükümlülerin örgün ve yaygın, kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin yaygın öğretimden yararlanmaları sağlanır." hükmü yer almaktadır.

Çankırı Karatekin Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim Öğretim Yönetmeliği'nin "Derslere devam" başlıklı 19. maddesinde, "(1) Öğrenci, teorik derslerin % 70’ine, uygulamalı derslerin ise % 80’ine devam etmek zorundadır.

Devamsızlıkları nedeniyle sınava girme hakkı kazanamayanların listesi, yarıyıl/yıl sonu sınavından önce ilgili dersin sorumlu öğretim elemanı tarafından ilan edilir.", "Kayıt dondurma ve mazeretler" başlıklı 21. maddesinde; "(1) Mazereti nedeniyle öğrenimine devam edemeyecek durumda olan öğrenciler, ilgili yarıyılın/yılın en geç üçüncü haftası içinde ilgili akademik birime başvurdukları takdirde, ilgili yönetim kurulu kararıyla kayıtları dondurabilir.

Kayıt dondurma bir yarıyıldan az dört yarıyıldan/iki yıldan çok olamaz. Sağlık nedeni ile yapılacak kayıt dondurma işlemleri bu sürelerin dışındadır. Öğrenci, kayıt dondurduğu yarıyılda öğrenimine devam edemez ve sınavlara giremez. Kayıt donduran öğrencinin azami öğrenim süresi kayıt dondurma süresi kadar uzatılır.

(2) Öğrencinin, kaydı dondurulduktan sonra, kayıt dondurulmasına ilişkin nedenler ortadan kalkmışsa ve öğrenci devam koşulunu sağlayabiliyorsa ilgili yönetim kurulu kararıyla kaydı açılabilir.

(3) Mazeret gerekçeleri şunlardır: a) Öğrencinin sağlık kuruluşlarından almış oldukları raporla belgelenmiş bulunan sağlıkla ilgili mazeretleri, b) Mahallin en büyük mülki amirince verilecek bir belge ile belgelenmiş olması şartıyla tabii afetler nedeniyle öğrencinin öğrenime ara vermek zorunda kalmış olması, c) Öğrencinin ekonomik nedenlerle öğrenime devam edemeyeceğini beyan etmesi,

ç) Hüküm muhtevası ve sonuçları bakımından Yükseköğretim Kurumları Öğrenci Disiplin Yönetmeliği hükümlerine göre öğrencinin öğrencilik sıfatını kaldırmayan veya ihracını gerektirmeyen mahkûmiyet hâli, d) Öğrencinin hangi sıfatta bulunursa bulunsun, tecil hakkını kaybetmesi veya tecilinin kaldırılması suretiyle askere alınması, e) Öğrencinin tutukluluk hâli, f) İlgili yönetim kurulunun mazeret olarak kabul edeceği diğer hâller" düzenlemesi yer almaktadır.

Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün 27.07.2007 tarih ve 46/1 sayılı Genç ve Yetişkin Hükümlü ve Tutukluların Eğitim ve İyileştirme İşlemleri ve Diğer Hükümler konulu Genelgesinin "Yüksek Öğretim Çalışmaları" başlıklı kısmında;

"(1) Herhangi bir yüksek öğretim kurumuna devam ederken tutuklanan veya hüküm giyen öğrencilerin ya da ceza infaz kurumundayken üniversite sınavını kazanan hükümlü ve tutukluların kapalı ceza infaz kurumlarından, okullarının kabul etmesi durumunda, dış güvenlik görevlisi muhafazasında, açık ceza infaz kurumlarından iç güvenlik görevlisi nezaretinde ara, yıl sonu, bütünleme ve mazeret sınavlarına katılmaları sağlanacaktır.

Talebi olması hâlinde okullarının kabul etmesi koşuluyla kayıt dondurma işlemi yapılması için girişimlerde de bulunulacaktır. (5)Uzaktan eğitime katılacak öğrenciler, personel nezaretinde internetten yararlandırılacaklardır.

" düzenlemesi yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Temyize konu istinaf kararının, Çankırı Karatekin Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim Öğretim Yönetmeliği'nin 19. maddesinin 1. fıkrasının birinci cümlesinin iptali talebinin reddine ilişkin kısmı yönünden yapılan inceleme;

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Temyize konu İstinaf kararının; davacının, derslere devam zorunluluğundan muaf tutularak sınavlara katılımının sağlanması istemiyle yapmış olduğu başvurusunun reddine dair dava konusu işlemin iptaline ilişkin kısmı yönünden yapılan inceleme;

Davacı, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte ... nolu T tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda tutuklu bulunmaktadır. Tutukluluğun mazeret olarak kabul edilerek eğitim gördüğü davalı Üniversitede devam şartı aranmaksızın sınavlara katılımının sağlanması için başvuru yapmış, başvurusu davalı Üniversite tarafından reddedilmiştir.

Davacı tarafından eğitim gördüğü davalı Üniversitede sınavlara katılımının sağlanmasına ilişkin talebinin öncelikle eğitim hakkı kapsamında değerlendirilerek, talebinin reddine ilişkin işlemin eğitim hakkını ihlal edip etmediğinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.

Anayasa Mahkemesinin muhtelif kararlarında, Anayasa’nın 42. maddesinin devlete ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülere eğitim-öğrenim imkânı sağlanması yönünde pozitif bir yükümlülük yüklemediğini, Anayasa'da anılan şekilde bir pozitif yükümlülük bulunmamasına karşın, ilgili mevzuatlarda yer verilen düzenlemeler çerçevesinde devlet, ceza infaz kurumlarındaki tutuklu ve hükümlülerin birtakım eğitim faaliyetlerine devam edebilmesine imkân tanıyacağı, ceza infaz kurumlarında tutuklu ve hükümlü olarak bulunan kişilerin eğitim faaliyetlerine devam etmesi konusunun kanun koyucunun takdirinde olan bir husus olduğu açıkça ifade edilmiştir. ( Fatih Dokur Başvurusu, B.N: 2017/32217,24.05.2018; Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri, B.N: 2013/583, 10.12.2014.)

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un "Öğretimden yararlanma" başlıklı 76. maddesinde, açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde bulunan hükümlülerin örgün ve yaygın eğitimden faydalandırılacağı, kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin ise yaygın öğretimden yararlandırılacakları düzenlenmiştir.

Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün 27.07.2007 tarih ve 46/1 sayılı Genç ve Yetişkin Hükümlü ve Tutukluların Eğitim ve İyileştirme İşlemleri ve Diğer Hükümler konulu Genelgesinin "Yüksek Öğretim Çalışmaları" başlıklı kısmında ise, herhangi bir yüksek öğretim kurumuna devam ederken tutuklanan veya hüküm giyen öğrencilerin ya da ceza infaz kurumundayken üniversite sınavını kazanan hükümlü ve tutukluların kapalı ceza infaz kurumlarından, okullarının kabul etmesi durumunda, ara, yıl sonu, bütünleme ve mazeret sınavlarına katılmaları sağlanacağı ifade edilmiştir.

Anayasa Mahkemesi, kapalı ceza infaz kurumunda bulunan başvurucunun internet yoluyla üniversite derslerine ve sınavlarına katılma talebinin reddedilmesi nedeniyle eğitim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkin olarak yapılan bireysel başvuruda, kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülerin örgün yükseköğretime devam etmeleri konusunda 5275 sayılı Kanun'da devlet yönünden bir pozitif yükümlülük öngörülmediği, dolayısıyla örgün yükseköğretim için devletin tutuklu ve hükümlülere internet kullanma imkânı sağlaması şeklinde bir pozitif yükümlülüğünün bulunmadığı belirtilerek, eğitim hakkının ihlal edilmediğine karar verilmiştir. (Mehmet Al Başvurusu, B.N:2021/6664, 06.10.2021)

Anayasa Mahkemesi kararları ile 5275 sayılı Kanun'un değerlendirilmesinden, kapalı ceza infaz kurumlarında tutuklu ve hükümlü olarak bulunan kişilerin yaygın eğitimden faydalandırılması kanuni bir zorunluluk olarak belirtilmişken, örgün eğitimden faydalandırılması hususunda ise kanuni bir zorunluluk bulunmadığı, dolayısıyla kapalı ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulunan davacının, cezaevi koşullarında sınava katılımının ya da bir görevli vasıtasıyla eğitim gördüğü yükseköğretim kurumunda sınava katılımının sağlanması talebinin reddine dair işlemin eğitim hakkını ihlal ettiğinden söz etme olanağı bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Diğer taraftan, davalı Üniversite tarafından üst hukuk normları çerçevesinde verilen yetki uyarınca okulda yapılacak sınavlarla ilgili Çankırı Üniversitesi Önlisans ve Lisans Yönetmeliği'nde düzenlemelerin yapıldığı ve bu düzenlemeler arasında sınava girecek öğrencilerin teorik derslerin %70'ine, uygulamalı derslerin ise en az %80’ine katılması şartının bulunduğu, devam şartından muaf olunacağına dair Yönetmelikte herhangi bir mazeret veya durumun belirtilmediği, eğitim ve öğretime devam edemeyecek mazereti bulunan öğrencilerin kayıtlarını belli bir süre dondurabileceğine dair düzenlemeler yapıldığı görülmektedir.

Dolayısıyla öğrenciler tarafından sınavlara girebilmek için devam şartının yerine getirilmesi gerektiği ve bu şarttan muaf olunacağına dair herhangi bir hükmün de Üniversite Yönetmeliğinde düzenlenmediği görülmektedir.

Bu durumda, davacının kapalı cezaevinde tutuklu olduğu, tutuklu olmasının derslere devam şartından muaf tutulması için bir mazeret olamayacağı, Çankırı Karatekin Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim Öğretim Yönetmeliği'nde de derslerden muaf tutulacağına dair bir düzenleme bulunmadığı dikkate alındığında okulda verilen teorik ve uygulamalı derslere anılan Yönetmelikte belirtilen asgari devam şartını sağlamadan davacının sınavlara alınamayacağı anlaşıldığından, davacının devam şartından muaf tutularak sınavlara katılımının sağlanmasına yönelik talebinin reddine dair dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Bu itibarla, dava konusu bireysel işlemin iptali yönündeki Mahkeme kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bu kısmında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.