Danıştay 8. Daire E.2022/2424 K.2024/1904

Dava konusu istem: Suriye uyruklu davacı tarafından, Diyarbakır Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü Denklik Komisyonu'nun … tarih ve … sayılı işlemiyle düzenlemiş olduğu ''açık öğretim lisesine kaydının yapılarak en az bir dönem sınava girme şartı ile 12. sınıfı bitirenler seviyesinde'' denklik belgesinin iptal edilmesi ve açık öğretim lise diplomasının iptalinin sağlanması yönünde tesis edilen İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nün … tarih ve E… sayılı işleminin iptaline karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirmeyen davalı idareden kaynaklandığı sonucuna varılan hata ve eksikliklerden dolayı işlem tesis edilmesi karşısında davacının kazanılmış hakkının bulunduğu, ayrıca davacının aldığı diplomaya binaen yüksek öğrenime başladığı gibi yaşanan süreçte davacının gerçek olmayan beyanı veya idareyi aldatmaya yönelik hilesi olmadığı hususları birlikte değerlendirildiğinde, dava konusu işlemde hukuka, mevzuata ve hakkaniyete uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacıya Suriye'den almış olduğu belgeye istinaden liselerin 10. sınıfa geçenler düzeyinde olduğuna dair denklik belgesi düzenlendiği, davacının denklik belgesi ile ülkemiz liselerine veya açık öğretim lisesine devam etmesi gerekirken devam etmediği, 3 yıl sonra Geçici Eğitim Merkezi'nden aldığı belgeye istinaden tekrar denklik belgesi başvurusu yaptığı, davacıya ikinci defa denklik belgesi düzenlendiğinin anlaşılması üzerine de ikinci defa düzenlenen denklik belgesinin iptal edildiği, davacıdan 10-11-12. sınıflara ilişkin öğrenim belgelerinin istenildiği, bu belgelerin ibraz edilmemesi üzerine de diplomasının iptal edildiği, dava konusu işlemin, hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava, Suriye uyruklu davacı tarafından, Diyarbakır Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü Denklik Komisyonu'nun … tarih ve … sayılı işlemiyle düzenlemiş olduğu ''açık öğretim lisesine kaydının yapılarak en az bir dönem sınava girme şartı ile 12. sınıfı bitirenler seviyesinde'' denklik belgesinin iptal edilmesi ve açık öğretim lise diplomasının iptalinin sağlanması yönünde tesis edilen İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nün … tarih ve E… sayılı işleminin iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Bilimsel öğretide, idarenin herhangi bir süre ile sınırlı olmaksızın tasarrufunu her zaman geri alma olanağı tanınacak olursa uyuşmazlıkların sonunun gelmeyeceği, idarenin işlemi tesis ederken daha dikkatli olamayacağı, dolayısıyla idare edilenlerin hukuki güvenliklerinin sağlanamayacağı esası kabul edilmiş bulunmaktadır.

İdari işlemin geri alınması; idari işlemleri, yürürlüğe girdikleri tarihten itibaren geçersiz ve hükümsüz sayma iradesi ya da işlemlerin, yapıldıkları tarihten başlayarak ortadan kaldırılması, hukuk aleminden silinmesi, çıkarılması olarak tanımlanmaktadır. Hukuken sakat bir işlemin, başka bir deyişle hukuk düzenine uygunluk göstermeyen bir işlemin, idare tarafından geri alınması tabiidir. Bununla birlikte hukuka aykırı işlemlerin idare tarafından hangi durumlarda ve ne zaman geri alınacağı, ilgililer lehine kazanılmış hak doğurup doğurmayacağı hususuna Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu'nun 22/12/1973 tarih ve E:1968/8, K:1973/14 sayılı kararında açıkça yer verilmiştir.

Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu'nun söz konusu kararıyla; idarenin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı ve hilesi hallerinde süre aranmaksızın kanunsuz terfi veya intibaka dayalı ödediği meblağı her zaman geri alabileceği; belirtilen istisnalar dışında kalan hatalı ödemelerin geri alınmasının, hatalı ödemenin ilk yapıldığı tarihten başlamak üzere idari dava açma süresi içinde mümkün olduğu, bu süre geçtikten sonra geri alınamayacağı karara bağlanmıştır.

Anılan karar, her ne kadar hatalı terfi ve intibaktan doğan ödemelerin geri alınmasına ilişkin ise de, bu karar ile idari işlemlerin geriye alınmasında uyulması gereken temel ilkeler ortaya konulmuş bulunduğundan, anılan kararın yoklukla malul, gerçek dışı beyan, açık hata veya hileye dayanan tüm işlemlerin idarece geri alınmasında da dikkate alınması gerekmektedir.

Dolayısıyla Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu'nun, idari işlemlerin geri alınması koşullarını da belirleyen bahsi geçen kararında açıklandığı üzere; dava açma süresi içinde idarenin hukuka aykırı tüm işlemlerini geri almaya yetkili olduğu, dava açma süresi içerisinde geri alınan hukuka aykırı işlemlerin ilgililer lehine kazanılmış hak doğurmayacağı, dava açma süresi geçtikten sonra ancak yok hükmündeki idari işlemlerin, ilgililerin gerçeğe aykırı beyanı veya hilesi nedeniyle veya idarenin açıkça hataya düşerek tesis ettiği idari işlemlerin, süre kaydı aranmaksızın her zaman geri alınmasının mümkün olduğu anlaşılmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dava dosyasının incelenmesinden. Suriye uyruklu olan davacının 27/03/2013 tarihinde ''...'' ismiyle İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne başvuru yaparak Suriye'den aldığı diplomanın denklik işlemlerinin yapılmasını talep ettiği, yapılan inceleme sonucu davacının 10. sınıfı bitirmiş 11. sınıfa geçenler düzeyinde öğrenim gördüğünün kararlaştırıldığı,

daha sonra Namık Kemal Ortaokulu Geçici Eğitim Merkezi'nde 2016/2017 döneminde gördüğü eğitim sonunda 12. sınıftan mezun olduğu gerekçesiyle 09/05/2017 tarihinde ''...'' ismiyle denklik belgesi verilmesi istemli başvuru yaptığı, yapılan başvuru üzerine İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nün … tarih ve E… sayılı işlemiyle ''açık öğretim lisesine kaydının yapılarak en az bir dönem sınava girme şartı ile 12. sınıfı bitirenler seviyesinde'' denklik belgesi düzenlendiği, sonrasında davacı adına (...) 20/09/2017 tarihli lise diplomasının düzenlendiği,

İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nün … tarih ve E… sayılı işlemiyle davacının sınıf seviyesinin yanlış değerlendirilmesi gerekçe gösterilerek … tarih ve … sayılı denklik belgesinin iptal edildiği, İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nün … tarih ve E… sayılı işlemiyle geriye dönük inceleme sonucunda 11. sınıfa geçenler düzeyinde denklik almış olmasına rağmen geçici eğitim merkezi üzerinden 12. sınıfın 2. dönemine kayıt yaptırarak mezuniyetinin sağlandığı ve mezun olma şartlarını sağlayamadığı gerekçesiyle … tarih ve E… sayılı işlemle tesis edilen 12. sınıfı bitirenler seviyesinde denklik belgesinin iptal edildiği,

İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nün … tarih ve E… sayılı işlemiyle, İl Milli Eğitim Müdürlüğü Denklik Komisyonu'nun … tarih ve … sayılı işlemiyle düzenlemiş olduğu ''açık öğretim lisesine kaydının yapılarak en az bir dönem sınava girme şartı ile 12. sınıfı bitirenler seviyesinde'' denklik belgesinin iptal edilmesi nedeniyle açık öğretim lise diplomasının iptali istemiyle Milli Eğitim Bakanlığı'na bilirim yapıldığı ve 16/01/2019 tarihli işlemle davacının lise diplomasının iptal edildiği, İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nün … tarih ve E… sayılı işleminin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Olayda, davacının Suriye'den aldığı eğitime ilişkin belgelerin incelenmesinden, Diyarbakır Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlü Denklik Komisyonu'nun … tarih ve … sayılı kararıyla davacının 10. sınıfı bitiren ve 11. sınıfa geçenler seviyesinde olduğunun tespit edildiği, bundan sonra davacının soy ismini 'Şehmus' olarak değiştirdiği, davacının 11. ve 12. sınıfı okuyarak lise diploması alması gerekirken bunu yapmadığı, ...

İmam Hatip Ortaokulu Geçici Eğitim Merkezi'nin 12. sınıfının 2. dönemine kayıt olduğu, kayıt olurken soy ismini değiştirdiğini davalı idareye bildirmediği, buradan aldığı eğitime davalı idarece dava konusu işlemle denklik verildiği, bu belge ile davacıya açık lise diploması düzenlendiği, ancak davacının 11. sınıfı ve 12. sınıfın 1. dönemini okumadığının açık olduğu, idarece sehven denklik belgesinin düzenlendiği, davacının 11. sınıfı ve 12. sınıfın 1. dönemini okuması gerektiğinin bilincinde olduğu açıktır.

Bu durumda, davacının 11. sınıfı ve 12. sınıfın 1. dönemini okumadığının, bu haliyle davacının 12. sınıfı bitirenler seviyesinde eğitim görmediğinin açık olduğu, açık hata ile verilen denklik komisyon kararının iptal edilmesine ilişkin işlemde hukuka aykırılık olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yolundaki Diyarbakır 1. İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.