Danıştay 8. Daire E.2022/2621 K.2025/9574

Dava konusu istem: , Muğla ili, Milas ilçesi hudutlarında ve davacı şirket uhdesinde bulunan İR:... ruhsat ve ... erişim nolu IV Grup boksit madeni işletme sahasında 17.452,60 m² maden işletme ve altyapı tesisi alanı için orman izni verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin Muğla Orman Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve ...-... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin...tarih ve E:...

K:...sayılı kararıyla; uyuşmazlığın çözümü teknik bilgi ve uzmanlık gerektirdiğinden, Mahkemenin... tarih ve E:.../... sayılı kararıyla Orman Mühendisliği, Maden Mühendisliği ve Ziraat Mühendisliği uzmanlık alanından birer kişi olmak üzere üç kişiden oluşan bilirkişi heyetine mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verildiği, 08/07/2021 tarihinde mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi üzerine düzenlenen ve 07/09/2021 tarihinde kayıtlara giren bilirkişi raporunda özetle, "...Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) tarafından, ...

Mad. Petrol Ürünleri ve San. Tic. A.Ş’ ne, Muğla İli, Merkez İlçesi ...

Köyü hudutlarında IV. Grup, İR... numaralı 1214,78 hektar alanlı ve 29/04/2010 tarihinden geçerli ve 10 yıl süreli İşletme Ruhsatı ve 18/07/2011 tarihinden itibaren geçerli olup işletme ruhsat süresi sonuna kadar 123.11 hektar alana sahip boksit madeni işletme izni verildiği, daha önceden, 17.02.2020 gün 57 sayılı Olurla 19.627,92 m2 maden işletme ve 7.866,05 m2 yol izninin verildiği, kurum görüşlerinde herhangi bir olumsuzluk bulunmadığı, Tarım ve Orman Bakanlığı 4. Bölge Müdürlüğünün,... gün ... sayılı yazısında izin istenilen alanın.

2873 sayılı Milli Parklar Yasası kapsamında yer alan korunan alanlardan olmadığı, 4915 sayılı Kara Avcılığı Yasası kapsamında kısıtlı alanlarda kalmadığı, ilan edilmiş sulak alanlarda da kalmadığı yolunda görüş verildiği, orman izin dosyasında bulunan, Hassas Yerler Haritasında, ... Mad. Petrol Ürünleri ve San. Tic. A.Ş’ ye ait İR:... ruhsat no’lu sahada, izne tabi olan yerin, ... Mahallesine 3330 m, ayrıca en yakın Kuru Dere Yatağına 233 m dir.

Keşif sırasında da, yerleşim yerlerine uzak olduğu, izin talep edilen yerin tamamen cam ağaçlarından ibaret olduğu, yakınında ziraat arazilerinin ve zeytinlik alanların olmadığı, davacı tarafından yapılan izin başvurusunun, üretime bağlı olarak çalışılabilecek başka bir alternatif alan olmadığı, İşletme Ruhsatı İzin belgesi, ÇED ve GSM Ruhsatları sınırları içerisinde kalmak şartı ile 17.452.60 m2 lik maden işletme ve alt yapı tesis izin istemi ile başvuruda bulunulduğu, aynı sahaya, Orman idaresince daha önceden de izin verilmiş olduğu, ayrıca bölgede madencilik alanında çalışan farklı maden şirketlerinin olduğu,

bu nedenle orman bütünlüğünün bozulmuş olduğunun görüldüğü, dava konusu yerin genel arazi durumunun daha önceden izin alınıp mevcut maden için yol açılan alanlar ve maden ocağına bitişik ... nolu iç parseldeki tarla vasfındaki yerler hariç tam kapalı kızılçam, karaçam fidan ve ağaçları, maki elemanlarıyla kaplı,1100 metre rakımda, %20-25 doğal, meyilli taşlık kayalık arazi olduğunun, dava konusu yer ve bitişik devamında ... nolu iç parsel hariç zeytinlik veya tarla bulunmadığı, toplu yerleşim yerlerine ve toplu tarım arazilerine uzak olduğunun tespit edildiği,

davalı idarece düzenlenen “16'ncı Madde İzinleri İçin düzenlenen İzin Raporunda” 17.452,60 metrekarelik ormanlık sahada izin talep edildiği, bu iznin ek yeni yol talebi olduğunun , verilcek ekyol yol izninin, orman dışında yapılmasının mümkün olmadığı, izin istenen alanın; tohum mesceresi, Gen koruma alanları, muhafaza ormanı, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin içerisinde, kalmadığı tespit edildiğinin belirtildiği, (...) dosya içindeki izin raporunda dava konusu ek yol izni talep edilen yerde 138 adet 155,37 m3. hacminde kızılçam ağaçlarının kesileceğinin belirtildiği,

talep edilen izin sahasının çok büyük olmadığı, geniş ormanlık alanlar içinde olduğu için ağaçların kesilmesi ve orman diri ve ölü örtüsüsün kaldırılması ile bozulan ekositemin değerinin maddi olarak hesaplanması mümkün olmamamakla birlikte;

bozulan ekosistemin bitişiğinde ve davamında heryönde 1875-5000 metreya kadar uzanan tam kapalı geniş ormanlık alanlar içinde bulunduğu için ekosistem kaybının kısmen tolere edilebileceği, dava konusu yolun açılması durumunda çevrede erozyon sebebi ve erozyon arttırıcı etkisinin olmayacağı, yeni izin talep edilen yol güzergahının: mevcut ocak sahasından başlayıp, ... nolu orman sayılmayan, kullanılmayan tarla vasfındaki yerden geçerek gelen yolun devamı niteliğinde, orman içinde devam ettiği, bu haliyle ... nolu iç paseldeki tarlada ve çevredeki ormanlarda olumsuz bir etki yaratmayacağı,

hatta acil durumlarda ormana ulaşımları kolaylaştıracağının düşünüldüğü, planlanan ek yol izni güzergahına teknik nedenlerle alternatif alan bulunamadığı, yol güzergahının ormana en az zarar verecek şekilde planlandığı, bu yola izin verilmesi ve inşa edilmesi halinde çevredeki ormanlara acil durumlarda ulaşımı kolaylaştıracağı, daha önce izin verilen maden işletmelerinin çıkardıkları madenlerini ekonomik olarak taşımasnı sağlayacağı, 17.542,60 metrekarelik ormanlık alanda ek yol izni talebi olan yere izin verilmesinin, bu iznin planlandığı yerde uygulanmasının, zorunlu olduğu kanatına varıldığı,

3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun’un 20. maddesinde; “zeytinlik sahalar içinde ve bu sahalara enaz 3 km mesafede zeytinyağı fabrikası hariç zeytinliklerin vegetatif ve generatif gelişmesine mani olacak kimyevi atık bırakan, toz duman çıkaran tesis yapılamaz ve işletilemez." kuralının yer aldığı, yapılacak orman içi yol açılmasının bir defaya mahsus olacağı, izin süresi devamında başka inşaat ve kazı yapılmayacağından kuş uçumu 1875 metre mesafede zeytinlik tesis edilmiş arazilerin bulunduğu,

bu arazilere yol yapımı ve kullanımının tarım arazilerinde herhangi bir zararın olmayacağı, zeytinlerin vegetative ve generatif gelişimlerinde olumsuzluk, veriminde azalma olmayacağı..." yolunda tespit ve değerlendirmelerde bulunulduğu, anılan bilirkişi raporunda yer alan tespitler doğrultusunda dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, ilgili mevzuat gereği yapılan değerlendirme sonucunda sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğünden ve izin verilmesinde kamu yararı görülmediğinden talebin uygun bulunmadığı, ruhsat sahasında daha önceden izin verilmiş olmasının yeniden izin verilmesinin zorunlu olacağı anlamına gelmeyeceği, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının hukuka aykırı olduğu ve bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirket tarafından, Muğla ili, Milas ilçesi hudutlarında bulunan İR:... ruhsat ve ... erişim nolu IV Grup boksit madeni işletme sahasında 17.452,60 m² maden işletme ve altyapı tesisi alanı için orman izni verilmesi istemiyle başvuruda bulunulmuş olup; söz konusu sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğü, izin verilmesinde kamu yararı görülmediği gerekçesiyle ... tarih ve ... sayılı Muğla Orman Bölge Müdürlüğü işlemiyle reddedilmesi üzerine anılan işlemin iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 169. maddesinde. "Devlet, ormanların korunması ve sahalarının genişletilmesi için gerekli kanunları koyar ve tedbirleri alır. Yanan ormanların yerinde yeni orman yetiştirilir, bu yerlerde başka çeşit tarım ve hayvancılık yapılamaz. Bütün ormanların gözetimi Devlete aittir. Devlet ormanlarının mülkiyeti devrolunamaz. Devlet ormanları kanuna göre, Devletçe yönetilir ve işletilir.

Bu ormanlar zamanaşımı ile mülk edinilemez ve kamu yararı dışında irtifak hakkına konu olamaz. Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemez. Ormanların tahrip edilmesine yol açan siyasi propaganda yapılamaz; münhasıran orman suçları için genel ve özel af çıkarılamaz. Ormanları yakmak, ormanı yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçlar genel ve özel af kapsamına alınamaz." amir hükmü bulunmaktadır.

3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 4. fıkrasında, Devlet ormanları içinde yapılacak maden arama ve işletme faaliyetleri ile bu faaliyetler için zorunlu ve ruhsat süresine bağlı olarak yapılan geçici tesislere 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu hükümlerine göre izin verileceği kurala bağlanmış.

"Madencilik faaliyetlerinde izinler" başlıklı 7. maddesinin 7. fıkrasının dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan halinde; "(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/3 md.) Madencilik faaliyeti yapılan alanların, izne tabi alan olmaları halinde, ilgili olduğu kanun hükümlerine göre gerekli izinlerin alınması zorunludur.

Ancak, Genel Müdürlükçe işletme ruhsatı verildikten sonra, işletme ruhsat alanının diğer kanunlara göre izne tabi alan haline gelmesi durumunda ilgili kanunların öngördüğü yükümlülüklerin yerine getirilmesi suretiyle kazanılmış haklar korunarak faaliyetler sürdürülür. Diğer kanunlara göre izne tabi alanlar, Genel Müdürlüğün görüşü alınarak belirlenir. " hükmü yer almıştır.

6831 sayılı Orman Kanunu'nun dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan haliyle 16. maddesinde; ''Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilir. Ancak, temditler dahil ruhsat süresince müktesep haklar korunmak kaydı ile Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin bulunduğu alanlarda maden aranması ve işletilmesi, Çevre ve Orman Bakanlığının muvafakatine bağlıdır.(...)'' hükmüne yer verilmiştir.

Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan (Mülga) Orman Kanunu'nun 16'ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin ''Kesin İzin'' başlıklı 7. maddesinde; "(1) Bakanlıkça uygun görülenlere ruhsat süresi dikkate alınarak izin verilir. Ormanlık alandan verilen izin, müracaat sahibine tebliğ edilir. Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde izin sahibinden teminat, bedeller ve onaylı taahhüt senedi istenir. Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde bedellerin ödenmemesi, teminatın veya onaylı taahhüt senedinin verilmemesi halinde ise saha teslimi yapılmaz, her hangi bir bildirime gerek kalmaksızın izin iptal edilir. İptal işlemi ilgiliye bildirilir. Aynı yerle ilgili yeniden izin talep edilmesi yeni izin talebi olarak değerlendirilir.

(2) Maden işletme izinlerinde, izin sahibi; izne konu alanı kapsayan işletme izin belgesini orman idaresine vermeden saha teslimi yapılmaz.

(3) Madencilik faaliyetine başlanılmadan önce izin sahibine, maden işletme ile tesis izin alanları, maden stok alanı, pasa döküm alanı, verimli toprak depolama alanı ve atık barajı izin sahasının sınırlarının köşe noktalarına zeminden en az iki metre yükseklikte koordinat değerleri belirli sabit işaretler tesis ettirilir. İki nokta arası 25 metreden fazla olamaz. Sabit işaretler izin süresi ve rehabilite izleme sürecinde muhafaza edilir. Aksi halde madencilik faaliyetine müsaade edilmez. (...)

(4) İzin verilmemesi halinde durum ilgiliye tebliğ edilir.(...) hükmü yer almaktadır.

3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı, Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun'un 20. maddesinde; zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az 3 kilometre mesafede zeytinyağı fabrikası hariç zeytinliklerin vegatatif ve generatif gelişmesine mani olacak kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran tesis yapılamayacağı ve işletilemeyeceği; bu alanlarda yapılacak zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmelerinin yapımı ve işletilmesinin Tarım ve Orman Bakanlığının iznine bağlı olduğu, zeytincilik sahaların daraltılamayacağı kurala bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer alan hükümlerden anlaşıldığı üzere; zeytinlik alanlarda yürütülecek faaliyetlere ilişkin olarak öncelikle dikkate alınması gereken özel düzenlemenin 3573 sayılı Kanun hükümleri olduğuna kuşku bulunmamaktadır. Anılan Kanun'un 20. maddesinin amacının, gerekli tedbirler alınmış olsa bile, zeytinlik sahalarında ve bu sahalara 3 kilometre mesafede zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmeleri hariç kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran ya da sayılan olumsuz sonuçlara yol açma ihtimali bulunan tesislerin yapılmasını ve işletilmesini önlemek olduğu açıktır.

Ayrıca; zeytinlik sahalarında açılacak zeytin ürünlerine ilişkin işletmeler için dahi Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'nın izni gerekmekte iken, maden sahası için anılan Kanun metninde belirtilen mesafe şartının öncelikle dikkate alınması gerektiği tartışmasızdır. Kaldı ki; çevresi zeytinliklerle kaplı olan maden arama sahalarında bulunan madenin işletmesinde zeytinliklere zarar vermeden, toz ve duman çıkarmayacak şekilde faaliyette bulunulması hayatın olağan akışına aykırıdır.

Uyuşmazlıkta; Mahkemece keşif bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmiş olup; mahallinde yapılan keşif üzerine bilirkişilerce hazırlanan ve 07/09/2021 tarihinde kayıtlara giren bilirkişi raporunda; davacı şirket tarafından orman izni talep edilen sahaya kuş uçumu 1875 metre mesafede zeytinlik tesis edilmiş arazilerin bulunduğu tespitine yer verilmiştir.

Bu durumda, 3573 sayılı Kanun'da zeytinlik sahalarına 3 km'den daha kısa mesafede zeytinyağı fabrikası hariç herhangi bir yapının yapılmasına imkan bulunmadığı düzenlendiğinden, zeytinlik sahaya Kanun'da öngörülenden daha kısa bir mesafede bulunan maden ruhsat sahası için talep edilen orman izninin reddine ilişkin Orman Genel Müdürlüğü Muğla Orman Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.