Danıştay 8. Daire E.2022/2940 K.2025/2019

Dava konusu istem: İzmir ili, Menderes ilçesi, ... mahallesi'nde bulunan ve tapunun ... ada, ... parselinde kayıtlı taşınmazın, satışı talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin İzmir Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün... tarih ve E:... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; dava konusu ... ada, (mahkemece sehven ... ada olarak yazılmıştır) ... parselin "Tahtalı Barajı Mutlak Koruma Alanı" (300 metrelik bant) dışında ve "Tahtalı Barajı Kısa Mesafeli Koruma Alanı" (300-700 metre)'lik alan içinde kaldığı,

bu haliyle mutlak koruma alanı, diğer bir değişle 300 metrelik bant dışında kalan dava konusu taşınmazın, her ne kadar davalı idarece, İZSU Su Havzaları Koruma Yönetmeliği'nin 3. maddesinin 4. bendinde "...mutlak ve kısa mesafeli koruma alanları içinde kamuya ait ve terk edilen alanlar ile devletin, kamu kurum ve kuruluşlarının tasarrufu altında olan alanlarla, bütün koruma alanlarındaki kamuya ait orman alanları, gerçek ve tüzel kişilere satılamaz, tahsis edilemez, kiraya verilemez, devredilemez." hükmü uyarınca satışının mümkün olmadığı belirtilse de,

belirli bir alanda bir Kanun hükmünün uygulanmasını sağlamak amacıyla kural getiren idari düzenleme olan Yönetmeliğin, yasalarla getirilen hükümleri aşacak şeklide kullanılamayacağının idare hukukunun en temel ilkelerinden olduğu, dava konusu ... ada ... parselin, 6292 sayılı Kanun'un 6. maddesinin 12. bendi uyarınca satışa konu edilmeyecek taşınmazlar arasında bulunmadığı, davacı tarafından yapılan satış talebinin bu sebeple reddine ilişkin İzmir Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün... tarih ve E:... sayılı işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: uyuşmazlıkta, satış istemine konu olan taşınmazın İZSU Su Havzaları Koruma Yönetmeliği'nin 2. maddesine göre kısa mesafeli koruma alanı içerisinde kaldığında bir ihtilaf bulunmadığı, anılan Yönetmeliğin 3. maddesinin 4. bendi uyarınca kısa mesafeli koruma alanı içerisinde kalan taşınmazların satışının mümkün olmadığı açık olduğundan, davacının başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık, aksi yöndeki idare mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulüne, mahkeme kararının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, ilk derece mahkemesi kararından sonra taşınmazın satış işleminin yapıldığı, bu durumun lehine tesis edilen bir kazanılmış hak oluşturduğu için istinaf aşamasında verilen kararın hukuka aykırılık teşkil ettiği, dava konusu taşınmazın 300 metrelik banttan çok uzak olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, İZSU idaresinin uygun görüş vermemesi üzerine tesis edilen işlemin hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı tarafından davalı idareye yapılan 16/06/2020 tarihli başvuru ile, İzmir ili, Menderes ilçesi, ... mahallesi'nde bulunan ve tapunun ... ada, ... parselinde kayıtlı taşınmazın satışına ilişkin, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 2. Bölge Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı yazısıyla taşınmazın satışının idareleri açısından uygun görüldüğü, ancak İzmir Su ve Kanalizasyon idaresinden (İZSU) uygun görüş alınması gerektiği yönünde cevap verildiği, İZSU'nun da görüşlerini ancak Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nce kendilerinden istenilmesi halinde açıklayabileceklerinin bildirildiği, bunun üzerine söz konusu taşınmazın satışının yapılıp yapılmayacağının değerlendirilerek tarafına bildirilmesi istenmiştir.

İzmir Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün... tarih ve E:... sayılı işlemi ile anılan taşınmazın Tahtalı Barajı kısa mesafeli koruma alanında kaldığı, bu durumda olan taşınmazların satışının ve kiralanmasının mümkün olmadığının İZSU idaresinden alınan yazıda bildirildiğinden, bu aşamada satışının mümkün olmadığı yönünden cevap verilmesi üzerine bu işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

6292 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına Orman Sınırları Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi İle Hazineye Ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanun'un 6. maddesinde; "(1) 2/B alanlarında bulunan taşınmazlar hakkında bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce düzenlenen güncelleme listelerine veya kadastro tutanaklarına ya da kesinleşmiş mahkeme kararlarına göre oluşturulan tapu kütüklerinin beyanlar hanesine göre;

bu taşınmazların 31/12/2011 tarihinden önce kullanıcısı ve/veya üzerindeki muhdesatın sahibi olarak gösterilen kişilerden bu taşınmazları satın almak için süresi içerisinde idareye başvuran ve idarece tespit edilen satış bedelini itiraz ve dava konusu etmeksizin kabul edenler bu Kanuna göre hak sahibi sayılır.

(2) 2/B alanlarında bulunan taşınmazlar hakkında bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra düzenlenecek güncelleme listelerine veya kadastro tutanaklarına ya da kesinleşmiş mahkeme kararlarına göre oluşturulacak tapu kütüklerinin beyanlar hanesine göre; bu taşınmazların 31/12/2011 tarihinden önce kullanıcısı ve/veya üzerindeki muhdesatın sahibi olarak gösterilecek kişilerden bu taşınmazları satın almak için süresi içerisinde idareye başvuran ve idarece tespit edilen satış bedelini itiraz ve dava konusu etmeksizin kabul edenler de hak sahibi sayılır.

(3) Hak sahiplerinden birinci fıkra kapsamında olanlar bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içinde, ikinci fıkra kapsamında olanlar ise, güncelleme listelerinin tescil edildiği veya kadastro tutanaklarının kesinleştiği tarihten itibaren sekiz ay içinde idareye başvurarak, bu taşınmazların bedeli karşılığında kendilerine doğrudan satılmasını isteyebilirler." düzenlemesi ile 12. bendinde.

"Bu maddeye göre hak sahiplerine doğrudan satılması gereken taşınmazlardan ağaçlandırılmak üzere Orman Genel Müdürlüğüne tahsis edilen, kamu hizmetlerine ayrılan veya bu amaçla kullanılan ya da Maliye Bakanlığınca belirlenen taşınmazlar ile ilgili idarelerce bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç üç ay içerisinde idareye bildirilmesi şartıyla özel kanunlar gereğince değerlendirilmesi gerekenler ile içme ve kullanma suyu havzalarında maksimum su seviyesinden itibaren üç yüz metrelik bant içerisinde kalan yerler hak sahiplerine satılamaz.

Bu taşınmazların yerine istenilmesi halinde hak sahiplerine, hak sahibi oldukları taşınmazın rayiç değerine eşdeğer öncelikle aynı il sınırları içerisinde bulunan 2/B alanlarındaki taşınmaz, bu maddenin dördüncü fıkrasına göre hesaplanacak satış bedeli karşılığında doğrudan satılabilir." kuralına yer verilmiş ve aynı Kanun'un 11. maddesinde de; anılan Kanun kapsamında kalan taşınmazlardan hak sahiplerine satılmaması,

ilgililerine devredilmemesi veya iade edilmemesi gerektiği halde bu tasarruflara konu edilenlerden, satılanların satış bedelinin kanuni faiziyle birlikte iade edileceği, devir ve iade edilenlerin ise bedelsiz olarak geri alınacağı belirtilmiştir.

28.12.2017 tarih ve 30224 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İçme-Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmeliğinin 9. maddesinde; ''(1) Mutlak koruma alanı, içme-kullanma suyu temin edilen veya edilmesi planlanan tabii göl, baraj gölü ve göletlerin, maksimum su seviyesinden itibaren yatayda 300 metre genişliğindeki kara alanıdır. Söz konusu alanın sınırının içme-kullanma suyu havzası sınırını aşması hâlinde, mutlak koruma alanı, havza sınırında son bulur.

(2) İçme-kullanma suyu temin edilmesi amacıyla yapılması planlanan baraj gölü ve göletler ile su alınması planlanan tabii göllerin çevresinde, maksimum su seviyesinden itibaren içme-kullanma suyu alma yapısını merkez alan, yarıçapı 300 metre genişliğindeki alanın kara kısmındaki bölümü, içme-kullanma suyunu kullanan idare tarafından kamulaştırılır.

İçme-kullanma suyunu kullanan idarece gerekli görülmesi durumunda yarıçapı 300 metre genişliğindeki alana ilave olarak mutlak koruma alanının bir kısmı veya tamamı kamulaştırılabilir. (3) İçme-kullanma suyu projesine ve mevcut yapıların kanalizasyon sistemlerine ait mecburi teknik tesisler haricinde hiçbir yeni yapı yapılamaz. (4) Hazine arazileri satılamaz. Hazine arazilerinde hiçbir yapı yapılamaz ve faaliyete izin verilemez.

Bu araziler suyu kullanan idarelere tahsis edilir ve bu idareler tarafından ağaçlandırılır...'' düzenlemesi. 10. maddesinde de, ''(1) Kısa mesafeli koruma alanı, içme-kullanma suyu temin edilen veya edilmesi planlanan tabii göl, baraj gölü ve göletlerin, mutlak koruma alanı sınırından itibaren yatayda 700 metre genişliğindeki kara alanıdır. Söz konusu alan sınırının, içme-kullanma suyu havzası sınırını aşması hâlinde, kısa mesafeli koruma alanı havza sınırında son bulur.

(2) Mevcut yapılar aynen korunur. Ancak, insan sağlığı ve çevrede telafisi mümkün olmayan neticelere yol açabilecek faaliyetlerin gerçekleştirildiği tesisler, tehlikeli atık bertaraf tesisi, tehlikeli madde deposu ve benzeri mevcut yapılar kaldırılır. Yapı inşaat alanında değişiklik yapmamak ve kullanım amacını değiştirmemek şartıyla gerekli bakım ve onarım yapılabilir.

Mevcut yapılardan, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından lisanslandırılan kurum ve kuruluşlarca riskli yapı olduğu tespit edilenler, inşaat alanında değişiklik yapmamak, kullanım amacını değiştirmemek ve üzerinde bulunduğu taşınmazları ifraz işlemine tabi tutmamak şartıyla yıkılarak yeniden inşa edilebilir. Parsel tevhidi ile yapı yoğunluğu, inşaat alanı ve emsal değeri arttırılamaz. ...'' hükmü yer almaktadır.

İZSU Su Havzaları Koruma Yönetmeliği'nin "Tanımlar Başlıklı" 2. maddesinde; Mutlak Koruma Alanı: İçme ve kullanma suyu temin edilen ve edilecek olan yapay veya doğal göllerde maksimum su seviyesinin kara ile oluşturduğu çizgiden itibaren yatay 300 m. genişliğindeki karasal alan; Kısa Mesafeli Koruma Alanı: Mutlak koruma alanı üst sınırından itibaren yatay 700 m. genişliğindeki karasal alan" olarak tanımlanmış; 3. maddesinin 4. bendinde de "...mutlak ve kısa mesafeli koruma alanları içinde kamuya ait ve terk edilen alanlar ile devletin, kamu kurum ve kuruluşlarının tasarrufu altında olan alanlarla, bütün koruma alanlarındaki kamuya ait orman alanları, gerçek ve tüzel kişilere satılamaz, tahsis edilemez, kiraya verilemez, devredilemez." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

6292 sayılı Kanun'un 6. maddesi uyarınca 2/B alanlarında bulunan taşınmazların, hak sahibi olanlar tarafından idareye başvurulması üzerine, idarece tespit edilen satış bedelinin itirazsız ve dava konusu etmeksizin kabul edenlere satılacağı, ancak içme ve kullanma suyu havzalarında maksimum su seviyesinden itibaren 300 metrelik bant içinde kalan yerlerin hak sahiplerine satışının yapılamayacağı, 300 metrelik bant içerisinde kalan yerlerin, İçme-Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmelik ile İZSU Su Havzaları Koruma Yönetmeliği'nde "Mutlak Koruma Alanı" olarak tanımlandığı ve hak sahiplerine satılmaması gerektiği halde satışa konu edilse dahi iptal edilerek, satış bedelinin kanuni faiziyle iade edileceği açıktır.

İZSU Su Havzaları Koruma Yönetmeliğinin 3. maddesinin 4. bendide yer alan "...mutlak ve kısa mesafeli koruma alanları içinde kamuya ait ve terk edilen alanlar ile devletin, kamu kurum ve kuruluşlarının tasarrufu altında olan alanlarla, bütün koruma alanlarındaki kamuya ait orman alanları, gerçek ve tüzel kişilere satılamaz, tahsis edilemez, kiraya verilemez, devredilemez." düzenlemesi uyarınca kısa mesafeli koruma alanında (300-700 metre) kalan taşınmazların satışının mümkün olmadığı belirtilmiş olsa da 6292 sayılı Kanun'un 6. maddesinin 12. bendi uyarınca satışa konu edilmeyecek taşınmazların sadece 300 metrelik mutlak koruma alanında bulunanlarla sınırlandırıldığı, kısa mesafeli koruma alanında kalan taşınmazların satışına yönelik sınırlama getirilmediği anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, dava konusu ... ada ... parselin "Tahtalı Barajı Mutlak Koruma Alanı" (300 metrelik bant) dışında ve "Tahtalı Barajı Kısa Mesafeli Koruma Alanı" (300-700 metre)'lik alan içinde kaldığı, 6292 sayılı Kanun'un 6. maddesinin 12. bendi uyarınca satışa konu edilmeyecek taşınmazlar arasında bulunmadığı açık olduğundan, davacı tarafından yapılan satış talebinin bu sebeple reddine ilişkin İzmir Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün... tarih ve E:... sayılı işleminde hukuka uyarlık, davanın reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

Öte yandan, dava konusu işleminin iptal edilmesinin, dava konusu taşınmazın davacı adına tescil edilmesi veya davacıya iade edilmesi anlamına gelmediği, davalı idarece, davacının talebinin 6292 sayılı Kanunun aradığı tüm şartları sağlayıp sağlamadığı hususları değerlendirilerek buna göre işlem tesis edilmesi gerekeceği açıktır.

KARŞI OY

(X)- Dava, İzmir ili, Menderes ilçesi, ... mahallesi'nde bulunan ve tapunun ... ada, ... parselinde kayıtlı taşınmazın, satışı talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin İzmir Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün... tarih ve E:... sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.

6292 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına Orman Sınırları Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi İle Hazineye Ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanun'un 6. maddesinin 12. bendinde.

"Bu maddeye göre hak sahiplerine doğrudan satılması gereken taşınmazlardan ağaçlandırılmak üzere Orman Genel Müdürlüğüne tahsis edilen, kamu hizmetlerine ayrılan veya bu amaçla kullanılan ya da Maliye Bakanlığınca belirlenen taşınmazlar ile ilgili idarelerce bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç üç ay içerisinde idareye bildirilmesi şartıyla özel kanunlar gereğince değerlendirilmesi gerekenler ile içme ve kullanma suyu havzalarında maksimum su seviyesinden itibaren üç yüz metrelik bant içerisinde kalan yerler hak sahiplerine satılamaz.

Bu taşınmazların yerine istenilmesi halinde hak sahiplerine, hak sahibi oldukları taşınmazın rayiç değerine eşdeğer öncelikle aynı il sınırları içerisinde bulunan 2/B alanlarındaki taşınmaz, bu maddenin dördüncü fıkrasına göre hesaplanacak satış bedeli karşılığında doğrudan satılabilir." düzenlemesi yer almaktadır.

6292 sayılı Kanun uyarınca hak sahibi sayılanlar, hak sahibi oldukları taşınmazların bedeli karşılığında kendilerine doğrudan satılmasını isteyebileceklerdir. Satışı talep edilen taşınmazlar da idarece yapılacak değerlendirmeler sonrasında bedeli karşılığında satılabilecek olup Kanun'un 6. maddesinin 12. bendinde satışı emreden bir düzenleme de yer almadığından idarenin satışın yapılıp yapılmaması hususunda takdir yetkisi bulunmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden; davalı idare tarafından, davacının dava konusu taşınmazın satışına yönelik başvurusunun değerlendirildiği, İZSU idaresinden gelen görüş yazısının da bu değerlendirmede etkili olduğu ancak idarenin takdir yetkisi kapsamında dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır.

Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının belirtilen gerekçeyle onanması gerektiği düşüncesi ile aksi yönde oluşan çoğunluk kararına katılmamaktayım.