Danıştay 8. Daire E.2022/3005 K.2025/2029

Dava konusu istem: TCDD Genel Müdürlüğü tarafından davacı idare aleyhine ... Asliye Hukuk Mahkemesinin E:..., ..., ..., ... sayılı dosyalarında açılan "... İlçesi ... Caddesi ile ...

Caddesi üzerinde kalan hemzemin geçitlerdeki bekçilik hizmetlerine ilişkin 2012 yılı öncesi dönemine ait alacak davasında mahkeme kararlarının kesinleştiği, söz konusu bekçilik hizmetinin verildiği hemzemin geçitlerin yer aldığı caddeler üzerindeki sorumluluğun 5216 sayılı Kanun'un 7/g maddesi uyarınca ... Büyükşehir Belediyesinde olduğundan bahisle bu borcun 6360 sayılı Kanun'un Geçici 1. maddesinin 8. bendi uyarınca ...

Büyükşehir Belediyesine devredilmesine yönelik başvuru hakkında karar alınmasına yer olmadığına ilişkin ... Valiliği Devir Tasfiye ve Paylaştırma Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:...

K:... sayılı kararda; ... ili, ... ilçesi sınırları dahilinde bulunan TCDD ...-... hattındaki 285+895 km ve 285+364 km arasındaki bekçili bariyerli hemzemin geçitlerdeki bekçilik hizmetleri için Kasım 2004-Aralık 2007 dönemi için taraflar arasında yapılan protokol ve yazışmalar doğrultusunda TCDD tarafından davacı idare adına 27/05/2009 tarihli KDV dahil 256.745,51 TL bedelli fatura düzenlendiği,

Ocak 2008-Şubat 2010 dönemi için 27/05/2009 tarihli KDV dahil 146.635,57 TL bedelli, 30/07/2009 tarihli KDV dahil 19.957,90 TL bedelli, 26/08/2009 tarihli KDV dahil 20.227,09 TL bedelli, 02/11/2009 tarihli KDV dahil 20.502,96 TL bedelli ve 31/03/2010 tarihli KDV dahil 51.381,09 TL bedelli faturalar düzenlendiği, Mart 2010-Aralık 2011 dönemi için 01/07/2010 tarihli KDV dahil 78.346,10 TL bedelli, 14/07/2010 tarihli KDV dahil 33.576,80 TL bedelli ve 23/03/2012 tarihli KDV dahil 140.915,60 TL bedelli faturalar düzenlendiği,

Ocak 2012-Şubat 2013 dönemi için ise 26/02/2012 tarihli KDV dahil 185.779,20 TL bedelli, 28/02/2013 tarihli KDV dahil 14.934,08 TL bedelli ve 30/04/2013 tarihli KDV dahil 14.386,56 TL bedelli faturalar düzenlendiği, dolayısıyla söz konusu borcun 31/03/2014 tarihinden önceki döneme ait olduğu, ayrıca ...

Asliye Hukuk Mahkemesi kararlarında sorumluluk bakımından 6360 sayılı Kanun hükümlerince ortaya çıkan hukuki durum bakımından bir değerlendirme yapılmadığı, öte yandan, yetki alanlarındaki mahalleleri ilçe merkezine bağlayan ana yolların bakım ve onarımını yaptırmak görevinin Büyükşehir Belediyesine ait olduğu,

demiryolunun karayolu, köy yolu ve benzeri yollar ile yaptığı kesişmelerde demiryolunun ana yol sayılacağı, bu kesişmelerde karayolunun bağlı bulunduğu kurum veya kuruluşun emniyet tedbirlerini almakla yükümlü olduğu gözetildiğinde, ... ili, ... ilçesi sınırları dahilinde bulunan TCDD ...-... hattındaki 285+895 km ve 285+364 km arasındaki bekçili bariyerli hemzemin geçitlerdeki bekçilik hizmetlerinin ...

Büyükşehir Belediyesi sorumluluğunda olduğu, bu durumda, ... ili, ... ilçesi sınırları dahilinde bulunan TCDD ...-... hattındaki 285+895 km ve 285+364 km arasındaki bekçili bariyerli hemzemin geçitlerdeki bekçilik hizmetlerine ilişkin vekaletsiz iş görmeden kaynaklanan borcun, 31/03/2014 tarihinden önceki döneme ait olduğu ve söz konusu hizmetin ... Büyükşehir Belediyesi sorumluluğunda bulunduğu anlaşıldığından, 6360 sayılı Kanun'un Geçici 1. maddesinin 8. fıkrası uyarınca ...

Büyükşehir Belediyesine devri gerekirken, aksi yönde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, ... Asliye Hukuk Mahkemesinin ... ..., ..., ... E. sayılı dosyalarında söz konusu yer, alacak kalemleri, ait oldukları dönemin dava konusu edildiği, dava konusu sorumluluğun sahibinin ... Belediye Başkanlığı olduğunun belirlendiği, söz konusu kararların da onanarak kesinleştiği, dava konusunun 6360 sayılı Kanun ile ilgisi bulunmadığı, 5393 sayılı Kanun kapsamında sorumlunun ... Belediye Başkanlığı olduğu belirtilerek Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

... ili, ... ilçesi sınırları dahilinde bulunan TCDD ...-... hattındaki 285+895 km ve 285+364 km arasındaki hemzemin geçitlerde meydana gelebilecek kazaların önlenmesi, can ve mal güvenliğinin sağlanması,

karayolu araçlarının hemzemin geçitlerden geçiş konforunun arttırılması amacıyla bekçili bariyerli hemzemin geçitlerdeki bekçilik hizmetlerinin sorumlu kurum tarafından yerine getirilmemesi üzerine TCDD tarafından (ihale yöntemiyle hizmet alımı yapılarak 24 saat faal olacak şekilde 3 geçit bekçisi çalıştırılmak üzere) Borçlar Kanunu'nun vekaletsiz iş görme hükümlerine istinaden yerine getirildiğinden bahisle TCDD tarafından davacı idareye karşı ...

Asliye Hukuk Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında Kasım 2004-Aralık 2007 dönemi için, E:... sayılı dosyasında Ocak 2008-Şubat 2010 dönemi için, E:... sayılı dosyasında Mart 2010-Aralık 2011 dönemi için ve E:... sayılı dosyasında Ocak 2012-Şubat 2013 dönemi için açılan alacak davalarında davanın kabulüne yönelik verilen kararların 26/12/2018 tarihinde kesinleşmesi sonrasında TCDD 14. Bölge Müdürlüğünün söz konusu alacakların ödenmesi yolundaki 16/12/2019 tarihli yazısı üzerine davacı idare tarafından yapılan ...tarihli ... sayılı başvuru ile söz konusu borcun 6360 sayılı Kanun'un Geçici 1. maddesinin 8. bendi uyarınca ...

Büyükşehir Belediyesine devredilmesinin talep edildiği, davaya konu ... Valiliği Devir Tasfiye ve Paylaştırma Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile söz konusu bekçilik hizmetinin verildiği hemzemin geçitlerin yer aldığı caddeler üzerindeki sorumluluğun davacı idareye ait olduğu, konu ile ilgili kesinleşen mahkeme kararları bulunduğundan bahisle konu hakkında karar alınmasına yer olmadığına karar verilmesi üzerine bu işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 1. maddesinde; "... illerinde, sınırları il mülki sınırları olmak üzere aynı adla büyükşehir belediyesi kurulmuş ve bu illerin il belediyeleri büyükşehir belediyesine dönüştürülmüştür" hükmüne, Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasında.

"Bu Kanundaki devir, tasfiye ve paylaştırma işlemlerini yürütmek üzere vali tarafından, bir vali yardımcısının başkanlığında, valinin uygun göreceği kurum ve kuruluş temsilcilerinin ve ilgili belediye başkanlarının katılımıyla devir, tasfiye ve paylaştırma komisyonu kurulur.

Bu komisyona yardımcı olmak üzere valinin görevlendirmesi ile alt komisyonlar da kurulabilir." hükmüne, 2. fıkrasında, "1 inci maddeye göre tüzel kişilikleri kaldırılan belediye ve köyler, mevcut personelini, taşınır ve taşınmazlarını, iş makineleri ve diğer taşıtları ile kamu kurum ve kuruluşlarına olan alacak ve borçlarını katılacakları ilçe belediyesine bu Kanunun yayımlandığı tarihten itibaren bir ay içinde bildirir.

Bu belediye ve köylerin taşınmazlarının tahsisi ve kiralanması, iş ve toplu iş sözleşmesinin yapılması, yeni nazım ve uygulama imar planının yapılması, imar planı değişikliği ve revizyonu ile her türlü imar uygulaması (inşaat ruhsatı hariç), iş makineleri ve diğer taşıtların satışı ile borçlanmaları katılacakları ilçe belediyesinin onayına bağlıdır. Henüz ilçe belediyesi oluşmamış yerlerde bildirimler il belediyesine yapılır ve onaylar il belediyesince verilir.

Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten önce ilanı yapılmış memur alımları hariç olmak kaydıyla, yine bu Kanun ile tüzel kişilikleri kaldırılan belediye ve köyler tarafından nakil yoluyla atanacaklar da dâhil olmak üzere hiçbir şekilde yeni personel alımı yapılamaz ve bu belediye ve köyler tarafından aynı tarihten itibaren tüzel kişiliğin sona ereceği tarihi geçecek şekilde veya mevcut hizmet alımlarının kapsamını ve personel sayısını genişletecek şekilde hizmet alımı sözleşmesi düzenlenemez" hükmüne, 3. fıkrasında, "1 inci maddeye göre tüzel kişilikleri kaldırılan belediye ve köylerin personeli, her türlü taşınır ve taşınmaz malları, hak,

alacak ve borçları, komisyon kararıyla ilgisine göre bakanlıklara, büyükşehir belediyesi, bağlı kuruluşu veya ilçe belediyesine devredilir.

Devir işlemi ilk mahalli idareler genel seçimi itibarıyla uygulamaya konulur" hükmüne, 8. fıkrasında ise, "Bu Kanunla büyükşehir ilçe belediyesi olan belediyelerce yürütülen su, kanalizasyon, katı atık depolama ve bertaraf, ulaşım, her çeşit yolcu ve yük terminalleri, toptancı halleri, mezbaha, mezarlık ve itfaiye hizmetlerine ilişkin olmak üzere personel, her türlü taşınır ve taşınmaz malları ve bu hizmetlerin yerine getirilmesine yönelik yatırım, alacak ve borçları, komisyonca ilgisine göre büyükşehir belediyesi ile ilgili bağlı kuruluş arasında paylaştırılır" hükmüne yer verilmiştir.

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin görev ve sorumlulukları" başlıklı 14. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde. "Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut;

kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır.

(Mülga son cümle: 12/11/2012-6360/17 md.) (…) (Ek cümleler: 12/11/2012-6360/17 md.) Büyükşehir belediyeleri ile nüfusu 100.000’in üzerindeki belediyeler, kadınlar ve çocuklar için konukevleri açmak zorundadır. Diğer belediyeler de mali durumları ve hizmet önceliklerini değerlendirerek kadınlar ve çocuklar için konukevleri açabilirler." hükmüne, "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinde ise.

"Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: a) Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunmak. ... p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde; sınırları içindeki yolların bakım ve yapımından, yolların trafik düzeni ve güvenliğinden davacı belediyenin sorumlu olduğu ve bu itibarla söz konusu hizmetlere ilişkin personel ile bu hizmetlerin yerine getirilmesine yönelik yatırım, alacak ve sözkonusu yatırımlara ilişkin borçların ilgisi nedeniyle davacı idareye devrinin gerektiği açıktır.

Buna karşın, büyükşehir belediyelerine devri gereken borcun, bu idarece yürütülecek hizmetin yerine getirilmesine yönelik bir borç olması; başka bir ifadeyle devralınan hizmete ilişkin yatırım, işletme ve tesisten kaynaklanması gerektiği, devredilen personele ilişkin maaş, sigorta, prim, aidat gibi devirden önceki döneme ilişkin ödenmemiş borçların devirden sonra yürütülecek hizmetin yerine getirilmesine yönelik borçlardan olmadığı değerlendirildiğinden, bu borçların doğduğu dönemde sorumlusu olan ve halihazırda tüzel kişiliği devam eden büyükşehir ilçe belediyesince ödenmesi hakkaniyete ve yukarıda yer verilen mevzuata uygundur.

Öte yandan; dava kapsamında incelenen borcun, devirden önceki dönemlerde doğmuş ve sorumlusu olan ilçe belediyesince ödenmemiş olan birikmiş borçlardan olduğu; devir öncesi dönemde personelin hizmetinden faydalanılmasına karşın personelin hizmetine bağlı olarak ödenmesi gereken maaş, prim gibi borçlardan teşekkül eden ödemelerin yapılmaması nedeniyle, salt devir neden gösterilerek sorumlu idarenin değiştirilmesinin hukuka uygun düşmeyeceği de açıktır.

Bu itibarla; dava konusu işlemin iptaline ilişkin İdare Mahkeme kararına karşı davalı başvurusu üzerine istinaf isteminin reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet görülmemiştir.