Danıştay 8. Daire E.2022/3141 K.2025/731

Dava konusu istem: Davacı tarafından, adına kayıtlı toplu taşıma araç kullanım belgesinin; ... tarih ve ... sayılı UKOME kararıyla kabul edilen "Toplu Ulaşım Hizmet Kalitesi Değerlendirme Sistemi (TUDES) Hizmet Kalite Kesintisi Yaptırım Cetveli"nin 9.maddesi uyarınca,... plakalı taksi şoförü davacının trafikte tartıştığı başka araçta bulunan kişilere hakaret ettiği ve hayasızca davranışlarda bulunduğunun idareye ulaşan bilgiler ve kamera görüntüleriyle belirlenmesi üzerine, davalı belediye toplu ulaşım müdürlüğünce TUDES sistemi üzerinde 10.07.2020 tarihinden itibaren süresiz olarak iptal edilmesine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:...İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelerden, 10.07.2020 tarihinde yapılan denetimde, ... plakalı taksinin şoförü olan davacının, trafikte tartıştığı başka araçta bulunan kişilere hakaret ettiği ve hayasızca davranışlarda bulunduğu ileri sürülerek toplu taşıma araç kullanım belgesinin, 10.07.2020 tarihinden itibaren süresiz olarak iptal edildiği,

ancak Toplu Ulaşım Hizmet Kalitesi Değerlendirme Sistemi (TUDES) Hizmet Kalitesi Yaptırım Cetvelinin 9. maddesi uyarınca bu olayın adli raporla veya mahkeme kararıyla ortaya konulamadığının belirlendiği, bu durumda, davacıya isnat edilen eylemin adli raporla veya mahkeme kararıyla ortaya konulmadığı gözönüne alındığında, tesis edilen işlemin, hukuka ve idare tarafından yapılan düzenlemelere uygun olmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu edilen ... Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararında; dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibariyle işlemin dayanağı Toplu Ulaşım Hizmet Kalitesi Değerlendirme Sistemi (TUDES) Hizmet Kalitesi Kesintisi Yaptırım Cetvelinin kabul edildiği... tarih ve ...sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME kararının büyükşehir belediye başkanı tarafından onaylanmadığı görüldüğünden,

dava konusu işlemin dayanağı UKOME kararının belediye başkanı tarafından onaylanmamış olması nedeniyle yürürlüğe girmediği dolayısıyla UKOME kararının mevcut hali ile kesin ve yürütülmesi gerekli idari işlem niteliğini kazanmadığı sonucuna varıldığından, yürürlüğe girmeyen UKOME kararı gereğince de bireysel işlem tesis edilemeyeceği anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı,

öte yandan belediye sınırı içinde belediyenin toplu taşıma ile yolcu ve yük taşımacılığı esaslarını belirleme ve düzenleme yetkisi dahilinde emir ve yasak ile idari yaptırımın belirlemesi şeklindeki UKOME kararında yetki ve amaç yönünden hukuka aykırılık bulunmamakla beraber, yasak fille uygulanacak yaptırımın genel olarak UKOME tarafından belirlemesi sonrasında, yasak fiilin tespiti üzerine, Encümence idari yaptırım kararı verilmesi gerekmekte olup, UKOME'ce, Encümenin yetkileri kullanılarak doğrudan yaptırım kararı verilemeyeceğinin de açık olduğu gerekçeleriyle...

İdare Mahkemesinin...tarih ve E:..., K:... sayılı kararına yönelik istinaf talebinin yukarıda yazılı gerekçe doğrultusunda reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, dava konusu işlem ve dayanağı UKOME kararının hukuk ve usule uygun olduğu, UKOME kararının belediye başkanı adına genel sekreter tarafından onaylanmasının mümkün olduğu, kaldı ki işlemin dayanağı UKOME kararının büyükşehir belediye başkanınca onaylanarak yürürlüğe girdiği hususları ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının belirtilen gerekçeyle onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı tarafından, adına kayıtlı toplu taşıma araç kullanım belgesinin; ... tarih ve ... sayılı UKOME kararıyla kabul edilen "Toplu Ulaşım Hizmet Kalitesi Değerlendirme Sistemi (TUDES) Hizmet Kalite Kesintisi Yaptırım Cetveli"nin 9.maddesi uyarınca, ... plakalı taksi şoförü davacının trafikte tartıştığı başka araçta bulunan kişilere hakaret ettiği ve hayasızca davranışlarda bulunduğunun idareye ulaşan bilgiler ve kamera görüntüleriyle belirlenmesi üzerine, davalı belediye toplu ulaşım müdürlüğünce TUDES sistemi üzerinde 10.07.2020 tarihinden itibaren süresiz olarak iptal edilmesine ilişkin işlemin tesis edilmesi üzerine, anılan işlemin iptal edilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7. maddesinin (f) fıkrasında.

"Büyükşehir ulaşım ana planını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek" büyükşehir belediyesinin görevleri arasında sayılmış, anılan Yasanın 9. maddesinde.

“Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur.

İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.

Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.

Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.

Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.” kuralına yer verilmiştir.

15.06.2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin "Ulaşım Koordinasyon Merkezi" başlıklı üçüncü kısmının “Görev ve yetkileri” kenar başlıklı 18. maddesinde “(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir.

Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, … ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek;

otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmekle…d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım,

toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla,...” görevli ve yetkilidir kuralı, “Ulaşım Koordinasyon Birimi” kenar başlıklı 21. maddesinde, “(1) UKOME'nin sekreterya hizmetleri, büyükşehir belediye başkanlığı bünyesinde bu amaçla oluşturulacak ulaşım koordinasyon birimi tarafından yürütülür.”.

“Görevleri" kenar başlıklı 22. maddesinde ise, “(1) Ulaşım koordinasyon birimi; a) Başkanın emir ve talimatları doğrultusunda gündemi hazırlar ve üyelere duyurur. b) Görüşme tutanaklarını düzenler. c) Alınan kararları yazar, üyelerin imzalarını tamamlatır ve ilgili mercilere gönderir. ç) UKOME toplantılarına üye gönderen kurum ve kuruluşlarla irtibatı sağlar. d) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plana uygun arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmaları doğrultusunda büyükşehir ulaşım planının yapılması için gereken ön çalışmaları yaparak kurula sunar.” hükümlerine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bakılan dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile ilgili mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden;

Her ne kadar temyize konu kararda, dava konusu işlemin dayanağı UKOME kararının belediye başkanınca onaylanmadığından yürürlüğe girmediği, kesin ve yürütülmesi gerekli idari işlem niteliğini kazanmadığından bu karar uyarınca tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmediği, ayrıca belediye encümenince idari yaptırım kararı verilmesi gerektiği, UKOME'ce belediye encümeninin yetkilerinin kullanılarak doğrudan yaptırım kararı verilemeyeceği belirtilerek istinaf başvurusunun reddine karar verilmiş ise de; davalı belediyece istinaf dairesinin ara kararına verilen cevapta dava konusu işlemin dayanağı... tarih ve ... sayılı UKOME kararının büyükşehir belediye başkanınca onaylanmak suretiyle usulüne uygun olarak yürürlüğe girdiği görülmüştür.

Bunun yanında, toplu taşıma araçları ile servis ve taksi sayılarının, bu araçların güzergahları ile bunların çalışma şekil şartlarının belirlenmesi ile izin belgelerinin verilmesi konusunda karar verme yetkisinin Ulaşım Koordinasyon Merkezine ait olduğu,

büyükşehir belediye başkanlığı bünyesinde oluşturulan ulaşım koordinasyon biriminin, daire başkanlığının ya da toplu ulaşım hizmetleri müdürlüğünün bu konuda işlem tesis etme yetkisinin bulunmadığı açık olduğundan, davacı tarafından, adına düzenlenen Toplu Taşıma Aracı Kullanım Belgesinin süresiz askıya alınması/iptal edilmesinin yine davalı belediye Ulaşım Koordinasyon Merkezi Kurulu tarafından karara bağlanması gerektiği, dava konusu işlemin yaptırım/ceza olarak değerlendirilerek belediye encümenince karar verilebilecek konular arasında yer almadığı,

aynı zamanda UKOME'ce düzenlenmesi gereken anılan belgenin bu konuda yetkisi bulunmayan davalı belediye Ulaşım Daire Başkanlığı Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü tarafından tesis edildiği görüldüğünden, dava konusu işlemde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, sonucu itibarıyla hukuka uygun olan temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının belirtilen gerekçe ile onanması gerekmektedir.

KARŞI OY

(X)- Dava, davacı tarafından, adına kayıtlı toplu taşıma araç kullanım belgesinin;... tarih ve ...sayılı UKOME kararıyla kabul edilen "Toplu Ulaşım Hizmet Kalitesi Değerlendirme Sistemi (TUDES) Hizmet Kalite Kesintisi Yaptırım Cetveli"nin 9.maddesi uyarınca, ... plakalı taksi şoförü davacının trafikte tartıştığı başka araçta bulunan kişilere hakaret ettiği ve hayasızca davranışlarda bulunduğunun idareye ulaşan bilgiler ve kamera görüntüleriyle belirlenmesi üzerine, davalı belediye toplu ulaşım müdürlüğünce TUDES sistemi üzerinde 10.07.2020 tarihinden itibaren süresiz olarak iptal edilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.

Temyize konu kararda; dava konusu işlemin dayanağı Toplu Ulaşım Hizmet Kalitesi Değerlendirme Sistemi (TUDES) Hizmet Kalitesi Kesintisi Yaptırım Cetvelinin kabul edildiği ... tarih ve ...sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME kararının büyükşehir belediye başkanı tarafından onaylanmadığı görüldüğünden, kararın yürürlüğe girmediği dolayısıyla UKOME kararının mevcut hali ile kesin ve yürütülmesi gerekli idari işlem niteliğini kazanmadığı sonucuna varıldığından, yürürlüğe girmeyen UKOME kararı gereğince de bireysel işlem tesis edilemeyeceği anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı,

öte yandan yasak fille uygulanacak yaptırımın genel olarak UKOME tarafından belirlemesi sonrasında, yasak fiilin tespiti üzerine, Encümence idari yaptırım kararı verilmesi gerektiğinden, UKOME'ce, Encümenin yetkileri kullanılarak doğrudan yaptırım kararı verilemeyeceğinin de açık olduğu gerekçeleriyle istinaf talebinin reddine karar verildiği görülmüştür.

Dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Daire Başkanlığı Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü'nün UKOME'nin verdiği kararlar doğrultusunda uygulamaya yönelik olarak dava konusu işlemi tesis ettiği, UKOME'nin yapısı, oluşumu, toplanma ve karar alma usulü dikkate alındığında, her bir UKOME kararının uygulanmasına yönelik işlemin de yine UKOME tarafından yapılmasının zaman ve emek israfına yol açacağı gibi, davalı belediyenin toplu ulaşım hizmetlerini yürütmekle görevli ve yetkili müdürlüğünce,

ilgililerden iletilen başvuruların UKOME kararları çerçevesinde incelenip değerlendirilerek başvurulara cevap verilmesinde, hak sahibi ilgililer hakkında UKOME adına ulaşıma yönelik kararlar alınmasında mevzuat açısından bir engel bulunmadığı anlaşılmıştır.

Bu durumda, yukarıda belirttiğim gerekçeyle; davanın esası incelenerek bir karar verilmesi gerektiğinden, "işlemde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı" gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline dair kararın onanması yönündeki Dairemiz çoğunluk kararına katılmıyorum.