Danıştay 8. Daire E.2022/3520 K.2025/9573

Dava konusu istem: Muğla ili, Merkez ilçesi hudutlarında ve davacı şirket uhdesinde bulunan İR:... nolu IV Grup boksit madeni işletme sahası kapsamında 60.119,91 m² maden işletme alanı için orman izni verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin Muğla Orman Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararıyla; uyuşmazlığın çözümünün teknik bilgi ve birden çok uzmanlık alanında inceleme gerektirdiği gerekçesiyle Mahkemenin... tarih ve E:...sayılı Ara Kararıyla.

Orman Mühendisliği, Maden Mühendisliği ve Ziraat Mühendisliği uzmanlık alanından olmak üzere üç kişiden oluşan bilirkişi heyetine mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verildiği, 08/07/2021 tarihinde mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi üzerine düzenlenen bilirkişi raporunda özetle; kurum görüşlerinde herhangi bir olumsuzluk bulunmadığı, Tarım ve Orman Bakanlığı DSİ 21. Bölge Müdürlüğünün... gün ... sayılı yazısında; kurumlarınca faaliyet açısından sakınca bulunmadığı.

Tarım ve Orman Bakanlığı 4. Bölge Müdürlüğünün... gün ... sayılı yazısında izin istenilen alanın.

2873 sayılı Milli Parklar Yasası kapsamında yeralan korunan alanlardan olmadığı, 4915 sayılı Kara Avcılığı Yasası kapsamında kısıtlı alanlarda kalmadığı, ilan edilmiş sulak alanlarda da kalmadığının belirtildiği, davacı tarafından yapılan izin başvurusunun, üretime bağlı olarak çalışılabilecek başka bir alternatif alan olmadığı, sahada pasa döküm alanı olarak belirlenen yerin en uygun yer olarak seçildiği, aynı sahaya, Orman idaresince daha önceden de izin verilmiş olduğu, ayrıca bölgede madencilik alanında çalışan farklı maden şirketlerinin olduğu, bu nedenle orman bütünlüğünün bozulduğu,

dava konusu yerin genel arazi durumunun daha önceden izin alınıp çalışma yapılıp terkedilen yerlerdeki kazılmış alanlar hariç, tam kapalı kızılçam, karaçam karaservi fidan ve ağaçları, maki elemanlarıyla kaplı,1100 metre rakımda, %20-25 doğal, meyilli taşlık kayalık arazi olduğunun, dava konusu yer ve bitişik devamında zeytinlik ve tarla bulunmadığı, yerleşim yerlerine ve tarım arazilerine uzak olduğu, izin istenen alanın; tohum mesceresi, Gen koruma alanları, muhafaza ormanı, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin içerisinde kalmadığı,

meşcere fonksiyonunun “yetişme yeri çok kötü alanlar” içinde kaldığının tespit edildiği, dosya içindeki izin raporunda arazide 728 adet 616, 92 m3. haçminde kızılçam ağaçlarının kesileceğinin belirtildiği, talep edilen izin sahasının, geniş ormanlık alanlar içinde olduğu için ağaçların kesilmesi ve orman diri ve ölü örtüsüsün kaldırılması ile bozulan ekositemin değerinin maddi olarak hesaplanması mümkün olmamamakla birlikte bozulan ekosistemin bitişiğinde ve davamında heryönde 1250-5000 metreya kadar uzanan tam kapalı geniş ormanlık alanlar bulunduğu için ekosistem kaybının kısmen tolere edilebileceği,

dava konusu yerde boksit madeni çıkarılması durumunda, bu madenin çıkarılması sırasında çevreyi olumsuz etkileyecek derecede toz, duman vb. gibi olumsuz maddeler oluşmayacağı için ormanların, çevredeki tarım ve zeytincilik arazilerinin olumsuz etkilenmeyeceği, dava konusu madenin işletmeye açılması durumunda çevrede erozyon sebebi ve erozyon arttırıcı etkisinin olmayacağı, ...

Mahallesinin en yakın yerleşim yeri olduğu, mahallenin tarım alanları ve zeytinlik alanlarına 1250 m, .../...

Mahallesi tarım alanları ve zeytinlik alanlara 5300 m, mesafede olduğu, Karapınar Mahallesi tarım alanları ve zeytinlik alanlarına 3750m, mesafede olduğu, ... mahallesi tarım alanları ve zeytinlik alanlarına 2500 m mesafede olduğu, 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun’un 20. maddesinde; “zeytinlik sahalar içinde ve bu sahalara en az 3 km mesafede zeytinyağı fabrikası hariç zeytinliklerin vegetatif ve generatif gelişmesine mani olacak kimyevi atık bırakan, toz duman çıkaran tesis yapılamaz ve işletilemez.” hükmünün yer aldığı, ancak;

alanda yapılacak çalışmanın yüzeyden toplama şeklinde olacağı, patlatma yapılmayacağı, alanda kırma ve eleme tesisi kurulmayacağı ve çıkarılan madenin taşınacağından, boksit madeni çıkarılacak alanın en yakın tarım arazilerine kuş uçuşu 1250 m olduğu seyrekte olsa bu mesafede zeytinlik tesis edilmiş araziler bulunduğu, ancak madenin çıkarılma yönetimi itibarıyla en yakın 1250 m deki tarım arazilerinde herhangi bir zararın olmayacağı, zeytinlerin vegetative ve generatif gelişimlerinde olumsuzluk, veriminde azalma olmayacağı yolunda tespit ve değerlendirmelerde bulunulduğu,

anılan bilirkişi raporu uyarınca dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, ilgili mevzuat gereği yapılan değerlendirme sonucunda sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğünden ve izin verilmesinde kamu yararı görülmediğinden talebin uygun bulunmadığı, ruhsat sahasında daha önceden izin verilmiş olmasının, yeniden izin verilmesinin zorunlu olacağı anlamına gelmeyeceği, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının hukuka aykırı olduğu ve bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirket tarafından, Muğla ili, Merkez ilçesi sınırları hudutlarında bulunan İR:... ruhsat ve ... erişim nolu IV Grup boksit madeni işletme sahasında 60.119,91 m² maden işletme alanı için orman izni verilmesi istemiyle başvuruda bulunulmuş olup; Orman Genel Müdürlüğü Muğla Orman Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemiyle; söz konusu sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğü, izin verilmesinde kamu yararı görülmediği gerekçesiyle reddedilmesi üzerine anılan işlemin iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 169. maddesinde. "Devlet, ormanların korunması ve sahalarının genişletilmesi için gerekli kanunları koyar ve tedbirleri alır. Yanan ormanların yerinde yeni orman yetiştirilir, bu yerlerde başka çeşit tarım ve hayvancılık yapılamaz. Bütün ormanların gözetimi Devlete aittir. Devlet ormanlarının mülkiyeti devrolunamaz. Devlet ormanları kanuna göre, Devletçe yönetilir ve işletilir.

Bu ormanlar zamanaşımı ile mülk edinilemez ve kamu yararı dışında irtifak hakkına konu olamaz. Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemez. Ormanların tahrip edilmesine yol açan siyasi propaganda yapılamaz; münhasıran orman suçları için genel ve özel af çıkarılamaz. Ormanları yakmak, ormanı yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçlar genel ve özel af kapsamına alınamaz." amir hükmü bulunmaktadır.

3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 4. fıkrasında, Devlet ormanları içinde yapılacak maden arama ve işletme faaliyetleri ile bu faaliyetler için zorunlu ve ruhsat süresine bağlı olarak yapılan geçici tesislere 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu hükümlerine göre izin verileceği kurala bağlanmış.

"Madencilik faaliyetlerinde izinler" başlıklı 7. maddesinin 7. fıkrasının dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan halinde; "(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/3 md.) Madencilik faaliyeti yapılan alanların, izne tabi alan olmaları halinde, ilgili olduğu kanun hükümlerine göre gerekli izinlerin alınması zorunludur.

Ancak, Genel Müdürlükçe işletme ruhsatı verildikten sonra, işletme ruhsat alanının diğer kanunlara göre izne tabi alan haline gelmesi durumunda ilgili kanunların öngördüğü yükümlülüklerin yerine getirilmesi suretiyle kazanılmış haklar korunarak faaliyetler sürdürülür. Diğer kanunlara göre izne tabi alanlar, Genel Müdürlüğün görüşü alınarak belirlenir. " hükmü yer almıştır.

6831 sayılı Orman Kanunu'nun dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan haliyle 16. maddesinde; ''Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilir. Ancak, temditler dahil ruhsat süresince müktesep haklar korunmak kaydı ile Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin bulunduğu alanlarda maden aranması ve işletilmesi, Çevre ve Orman Bakanlığının muvafakatine bağlıdır.(...)'' hükmüne yer verilmiştir.

Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan (Mülga) Orman Kanunu'nun 16'ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin ''Kesin İzin'' başlıklı 7. maddesinde; "(1) Bakanlıkça uygun görülenlere ruhsat süresi dikkate alınarak izin verilir. Ormanlık alandan verilen izin, müracaat sahibine tebliğ edilir. Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde izin sahibinden teminat, bedeller ve onaylı taahhüt senedi istenir. Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde bedellerin ödenmemesi, teminatın veya onaylı taahhüt senedinin verilmemesi halinde ise saha teslimi yapılmaz, her hangi bir bildirime gerek kalmaksızın izin iptal edilir. İptal işlemi ilgiliye bildirilir. Aynı yerle ilgili yeniden izin talep edilmesi yeni izin talebi olarak değerlendirilir.

(2) Maden işletme izinlerinde, izin sahibi; izne konu alanı kapsayan işletme izin belgesini orman idaresine vermeden saha teslimi yapılmaz.

(3) Madencilik faaliyetine başlanılmadan önce izin sahibine, maden işletme ile tesis izin alanları, maden stok alanı, pasa döküm alanı, verimli toprak depolama alanı ve atık barajı izin sahasının sınırlarının köşe noktalarına zeminden en az iki metre yükseklikte koordinat değerleri belirli sabit işaretler tesis ettirilir. İki nokta arası 25 metreden fazla olamaz. Sabit işaretler izin süresi ve rehabilite izleme sürecinde muhafaza edilir. Aksi halde madencilik faaliyetine müsaade edilmez. (...)

(4) İzin verilmemesi halinde durum ilgiliye tebliğ edilir.(...) hükmü yer almaktadır.

3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı, Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun'un 20. maddesinde; zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az 3 kilometre mesafede zeytinyağı fabrikası hariç zeytinliklerin vegatatif ve generatif gelişmesine mani olacak kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran tesis yapılamayacağı ve işletilemeyeceği; bu alanlarda yapılacak zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmelerinin yapımı ve işletilmesinin Tarım ve Orman Bakanlığının iznine bağlı olduğu, zeytincilik sahaların daraltılamayacağı kurala bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer alan hükümlerden anlaşıldığı üzere; zeytinlik alanlarda yürütülecek faaliyetlere ilişkin olarak öncelikle dikkate alınması gereken özel düzenlemenin 3573 sayılı Kanun hükümleri olduğuna kuşku bulunmamaktadır. Anılan Kanun'un 20. maddesinin amacının, gerekli tedbirler alınmış olsa bile, zeytinlik sahalarında ve bu sahalara 3 kilometre mesafede zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmeleri hariç kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran ya da sayılan olumsuz sonuçlara yol açma ihtimali bulunan tesislerin yapılmasını ve işletilmesini önlemek olduğu açıktır.

Ayrıca; zeytinlik sahalarında açılacak zeytin ürünlerine ilişkin işletmeler için dahi Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'nın izni gerekmekte iken, maden sahası için anılan Kanun metninde belirtilen mesafe şartının öncelikle dikkate alınması gerektiği tartışmasızdır. Kaldı ki; çevresi zeytinliklerle kaplı olan maden arama sahalarında bulunan madenin işletmesinde zeytinliklere zarar vermeden, toz ve duman çıkarmayacak şekilde faaliyette bulunulması hayatın olağan akışına aykırıdır.

Uyuşmazlıkta; Mahkemece keşif bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmiş olup; bilirkişilerce hazırlanan ve 02/09/2021 tarihinde kayda giren bilirkişi raporunda; davacı şirket tarafından orman izni talep edilen maden ruhsat sahasının ... Mahallesi yerleşim yerine 3330 metre, tarım alanları ve zeytinlik alanlara 1250 metre ve en yakın kuru dere yatağına 233 metre, ... mahallesi tarım alanları ve zeytinlik alanlarına 2500 metre mesafede olduğu tespitlerine yer verilmiştir.

Bu durumda, 3573 sayılı Kanun'da zeytinlik sahalarına 3 km'den daha kısa mesafede zeytinyağı fabrikası hariç herhangi bir yapının yapılmasına imkan bulunmadığı düzenlendiğinden, zeytinlik sahaya Kanun'da öngörülenden daha kısa bir mesafede bulunan maden ruhsat sahası için talep edilen orman izninin reddine ilişkin Orman Genel Müdürlüğü Muğla Orman Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.