Danıştay 8. Daire E.2022/4634 K.2024/7217

Dava konusu istem: Davacı şirketin uhdesinde bulunan ... ili, ... ilçesi sınırları dahilinde ... sayılı sicil numarası ile I (b) grubu (çimento hammaddesi) işletme ruhsatının 26.12.2019 tarihi itibariyle iptal edilmesine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün... tarih ve E... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu işlemle iptal edilen ... ili, ... ilçesi sınırları dahilinde ... sayılı sicil numarası ile I (b) grubu (çimento hammaddesi) işletme ruhsatın davacı şirkete devredildiği tarih itibariyle, ruhsatın devrini engelleyen idari ve yargısal bir kararın maden siciline işlenmediğini, maden sicilinde önceki ruhsat iptaline ve iptal işleminin iptali istemiyle açılan davaya ilişkin herhangi bir şerhe yer verilmediğinden ve idarenin devir sürecinde ortada hiçbir sorun yokmuşçasına hareket ettiği ve devre onay verdiği hususları dikkate alındığında,

davacının idareye ve maden siciline güvenerek ruhsatı devraldığı kanaatine varıldığından, maden ruhsatının iptaline yönelik dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, davacı şirkete ait ruhsatın iptaline ilişkin işleme karşı açılan davada verilen iptal kararı gereği ruhsatın yeniden yürürlüğe girdiği, iptal kararına karşı yapılan istinaf talebi üzerine davanın reddine karar verildiği ve temyiz istemi de reddedilerek ruhsat iptalinin hukuka uygunluğunun kesinleştiği, ancak devir tarihinde Mahkeme kararı gereği yürürlükte olduğundan ruhsat devrine engel bir durum olmadığı, hukuken iptal durumunda bulunan yürürlüğünü kaybetmiş bir ruhsat ihya edilmesinin mümkün olmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

... İli, ... İlçesi, .../... Köyünde bulunan S... sayılı I-B grubu maden işletme ruhsatı dava dışı ... Madencilik San. ve Tic. Ltd. Şti. adına düzenlenmiştir.

Dava dışı ... Madencilik San. ve Tic. Ltd. Şti. faaliyette iken, son ödeme süresi ... olan 2017 yılı ruhsat bedelini yatırmadığının davalı idare tarafından tespit edilmesi üzerine ... tarih ve ... sayılı yazı ile 21.925,00 TL idari para cezası ile cezalandırılmasına ve ruhsat bedelinin üç ay içerisinde yatırılmaması durumunda ruhsatın iptal edileceğinin dava dışı adı geçen şirkete bildirilmiştir.

Bu defa, 2017 yılı ruhsat bedelinin süresi içerisinde yatırılmadığından bahisle, 3213 sayılı Maden Kanununun 13. maddesinin 1. fıkrası gereğince, adı geçen şirkete ait S.73106 sayılı I-b grubu işletme ruhsatının 13.09.2017 tarihi itibariyle iptal edilmesine ilişkin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E... sayılı işlem tesis edilmiştir.

Söz konusu işlemin iptali istemiyle açılan davada ... İdare Mahkemesinin ... tarih, E....... ve K... sayılı kararıyla işlemin iptaline karar verilmiştir. Davalı idare tarafından, Mahkeme kararının kaldırılması için istinaf yoluna başvurulmuş ve dosya istinaf incelemesindeyken, dava konusu maden işletme ruhsatının, dava dışı ... Madencilik San. ve Tic. Ltd. Şti.'nden işbu dosyada davacı konumda olan ... Madencilik İnşaat Sanayi Tic. Ltd. Şti. tarafından 05.12.2019 tarihinde devralınmıştır.

İstinaf incelemesi sonunda ise ... Bölge İdare Mahkemesi ... Dava Dairesinin ... tarih, E.... ve K....... sayılı kararıyla temyiz yolu açık olmak üzere Mahkeme kararının kaldırılmış, ve davanın reddine karar verilmiştir. İstinaf Dava Dairesinin söz konusu kararı temyiz edilmiş ve dosyanın temyiz incelemesi sonucunda, Danıştay 8. Dairesi tarafından 22/10/2020 tarih E.2020/1428 ve K.2020/4650 sayılı kararı ile temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanmasına karar verilmiştir.

Davalı idare tarafından, ... Bölge İdare Mahkemesi ... Dava Dairesinin... tarih, E.... ve K.... sayılı davanın reddi kararı nedeniyle S:... sayılı maden ruhsatı ... karar tarihi itibariyle iptal edilerek dava konusu işlemin tesis edilmiştir. Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun 3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde, maden sicili; tüm madencilik faaliyetleri ile ilgili bilgilerin kaydedildiği yer olarak tanımlanmış, ''Hakların bölünmezliği, devir ve intikali'' başlıklı 5. maddesinde ''(Değişik fıkra:14.02.2019-7164/6 md.) Madenler üzerinde tesis olunan ilk müracaat (takaddüm), arama ruhsatı, buluculuk, görünür rezerv geliştirme ve işletme ruhsatı haklarının hiçbiri hisselere bölünemez.

Her biri bir bütün hâlinde muameleye tabi tutulur. (Değişik fıkra: 04.02.2015-6592/3 md.) Maden ruhsatları, görünür rezerv geliştirme hakkı ve buluculuk hakkı devredilebilir. Devir yapılmadan önce arama ve işletme ruhsatlarının devredildiği tarihteki ruhsat bedelinin iki katı tutarında devir bedeli alınır. Devir Bakanlık onayı ile gerçekleşir. Durum maden siciline şerh edilir.

Devir muamelesi maden siciline şerh edilmesi ile tamam olur. (...) Devir ve intikal işlemlerine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.'' hükmü yer almıştır.

Söz konusu Kanunun "Sicilin teşkili ve özellikleri" başlıklı 38. maddesinde "Bütün maden hakları ve faaliyetleri ile ilgili teknik ve mali konuları havi maden sicili, yönetmelikte belirtildiği şekilde Genel Müdürlük tarafından tutulur. Maden haklarının devir, intikal, haciz, rehin ve ipotek veya sona erme durumları bu sicile işlenir. Maden sicili alenidir. İlgililer sicil kayıtlarının maden sicil memurlarından biri huzurunda gösterilmesini isteyebilir. Maden sicilindeki kayıtların bilinmediği iddia edilemez. Madenler üzerine iktisap edilecek haklar tescil edilmedikçe hüküm ifade etmez." hükmüne yer verilmiştir.

Aynı Kanunun 13. maddesinin 1. fıkrasının dava konusu fiilin gerçekleştiği tarihte yürürlükte olan halinde. "Yürürlükteki ruhsatlar için her yıl ocak ayının sonuna kadar ruhsat bedelinin tamamının yatırılması zorunludur.

İşletme ruhsat bedelinin %70’i genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere ilgili muhasebe birimi hesabına, %30’u çevre ile uyum planı çalışmalarını gerçekleştirmek üzere ruhsatı veren idarenin muhasebe birimi hesabına aktarılmak üzere Bakanlığın belirlediği bankada açılacak teminat hesabına yatırılır. I. Grup (a) bendi madenlerin ruhsat bedelleri ise, büyükşehir belediyesi dışındaki illerde il özel idaresi hesabına yatırılır.

Ruhsat bedelinin yatırılmaması veya eksik yatırılması hâlinde 20.000 TL idari para cezası verilir ve ruhsat bedelinin üç ay içinde tamamlanması istenir. Bu süre içinde ruhsat bedelinin yatırılmaması durumunda ruhsat iptal edilir. Verilen sürede yatırılmayan ruhsat bedelinin %70’ine tekabül eden tutar 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilmek üzere ilgili tahsil dairesine bildirilir. Kaynak tuzlalarından ruhsat bedeli alınmaz.

Faaliyet sonrası sahanın çevre ile uyumlu hâle getirilmesini müteakip, çevre ile uyum bedeli iade edilir." düzenlemesi yer almaktadır.

21.09.2017 tarih ve 30187 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliği'nin ''İşletme sicil kayıtları'' başlıklı 96. maddesinde ''(1) İşletme ruhsatları ile sertifikaları ve izinleri, işletme siciline işlenir.

(2) İşletme ruhsatları sicil kayıtlarına:

a) Erişim numarası,

b) Ruhsat numarası,

c) Ruhsat sahibinin adı, soyadı ve T.C. kimlik numarası beyanı,

ç) Tüzel kişiler için vergi numarası,

d) Ruhsatın grubu ve işletme izni,

e) Ruhsatın yürürlük tarihi,

f) Buluculuk hakları,

g) Ruhsatın sınır noktalarının koordinat değerleri,

ğ) Devir ve intikal bilgileri,

h) Haciz, rehin, ihtiyati tedbir ve ipotek bilgileri,

ı) Ruhsata Kanun gereği uygulanan hak düşürücü cezalar ve maddeleri,

i) Ruhsat birleştirme veya sınır değiştirme işlemleri,

j) Ruhsatın kanunen sona ermesi durumları ve sebepleri,

k) Rödövans sözleşmesi, işlenir.

(3) Ruhsatın aslı sicilde saklanır.

(4) Ruhsatların sicil kayıtları teknik alt yapının hazırlanmasından sonra elektronik ortamda tutulur.' düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Madenler üzerinde tesis olunan maden ruhsatları, görünür rezerv geliştirme hakkı ve buluculuk hakkı devredilebileceği, devir yapılmadan önce arama ve işletme ruhsatlarının devredildiği tarihteki ruhsat bedelinin iki katı tutarında devir bedeli alınacağı ve devrin Bakanlık onayı ile gerçekleşeceği durumun maden siciline şerh edileceği, devir muamelesi maden siciline şerh edilmesi ile tamam olacağı Maden Kanununda düzenlenmiştir.

Maden Kanunun 38. maddesinde ise bütün maden hakları ve faaliyetleri ile ilgili teknik ve mali konuları havi maden sicili, Yönetmelikte belirlendiği şekilde davalı idare tarafından tutulacağı düzenlenmiştir.

Uyuşmazlıkta, dava konusu maden işletme ruhsatı ile dava dışı... Madencilik San. ve Tic. Ltd. Şti. faaliyette bulunurken, davacı şirketle adı geçen şirketin, dava konusu maden ruhsatının devri konusunda anlaştığı, anlaşma kapsamında davacı şirketin dava konusu maden ruhsatını devralabilmek amacıyla 22.05.2019 tarihinde davalı idareye başvurduğu, başvuru ve devir için gerekli bedelleri ödediği, istenen evrakları tamamladığı, devir talebi davalı idare tarafından uygun bulunarak davalı idarenin ... tarih ve ... işlem kayıt numarasıyla onandığı görülmüştür. Dava konusu maden işletme ruhsatının, dava dışı ... Madencilik San. ve Tic. Ltd. Şti.'nden işbu dosyada davacı konumda olan ... Madencilik İnşaat Sanayi Tic. Ltd. Şti. tarafından 05.12.2019 tarihinde devralınmıştır.

Yukarıda yer verilen mevzuat incelendiğinde işletme sicil kayıtlarında bulunması gereken hususların sayma yoluyla belirlendiği açıktır. Söz konusu maddede maden ruhsatına bağlı idari veya adli davaların işleneceğine dair bir hüküm bulunmadığı görülmektedir. Dolayısıyla söz konusu madene ait sicil kayıtlarında bu yönden bir eksiklik olmadığı açıktır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 18/II. maddesine göre her tacirin ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli iş adamı gibi hareket etmesi gerekmektedir.

Bu itibarla davacı şirketin devraldığı maden ruhsatına dair her türlü olumsuzluğu önceden öngörmesi gerektiği tabidir. Maden Kanununun 5. maddesi de ruhsatın tüm hak ve vecibeleri devralınacağını öngörmüştür.

Söz konusu yargılama süreci dikkate alındığında; 2017 yılı ruhsat bedelinin süresi içerisinde yatırılmadığından bahisle, 3213 sayılı Maden Kanununun 13. maddesinin 1. fıkrası gereğince, dava dışı ... Madencilik şirketine ait S... sayılı I-b grubu işletme ruhsatının 13.09.2017 tarihi itibariyle iptal edilmesine ilişkin işlem hakkında yapılan yargılama sonucu davanın reddine karar verildiği, temyiz incelenmesinden de geçerek kesinleştiği açıktır.

Bu durumda, dava konusu işlem ve gerekçesi hukuka uygun olup, davanın reddi gerekli iken dava konusu işlemin iptali yönünde verilen Mahkeme kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARŞI OY

(X)- Bölge İdare Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkün olup, temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri anılan kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığından, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.