Danıştay 8. Daire E.2022/4999 K.2025/8149

Dava konusu istem: Denizli ili, Çal ilçesi sınırları dahilinde bulunan ... sicil sayılı II (b) grubu mermer işletme ruhsatının iptaline ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacıya ait maden işletme ruhsatının iptaline ilişkin davalı idare tarafından tesis edilen ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istemiyle Mahkemelerinin E:... esas kayıtlı dosyasıyla dava açıldığı, davacı tarafından maden işletme ruhsatının iptal edildiğinden bahisle işletme faaliyetinin durdurulduğu,

nitekim Mahkemelerinin 09/06/2021 tarihli ara kararına davalı idare tarafından verilen cevabi yazıda da davacı tarafından 2016 yılı için sahada üretim faaliyeti bulunmadığından dolayı işletme faaliyet bilgi formu verilmediğinin, satış bilgi formu verildiğinin belirtildiği dolayısıyla hukuka aykırılığı Mahkeme kararıyla tespit edilen işlem nedeniyle davacı tarafından işletme faaliyetinde bulunulamadığı anlaşıldığından,

davacının maden işletme ruhsatının iptal edildiği 02/11/2016 tarihi ile Mahkemelerinin yürütmenin durdurulması kararı üzerine ruhsatın yeniden yürürlüğe konulması işleminin davacıya tebliğ edildiği tarih arasında geçen sürenin ruhsat bitimi süresine eklenmesi gerekirken, bu yapılmayarak 01/11/2020 tarihinden geçerli olmak üzere ruhsatın iptal edilmesine ilişkin tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesi ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, ruhsat hukukunun iptal edildiğine dair yazının davacının avukatına tebliğ edildiği 06/11/2019 tarihi ile ruhsat hukukunun yeniden yürürlüğe konulduğuna dair yazının tebliği arasında geçen 4 ay, 9 gün sürenin ruhsat bitim tarihine eklendiği, bu süre sonunda davacı tarafından temdit talebinde de bulunulmadığı, ruhsat süresinin bitmesi ve temdit talebinde bulunulmaması üzerine de işletme ruhsatının iptaline karar verildiği, dolayısıyla işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Denizli ili, Çal ilçesi sınırları içinde sicil: ... sayılı II(b) grubu (doğaltaş-mermer) işletme ruhsat davacı adına 23/06/2010 tarihinde 10 yıl süreli olarak düzenlenmiştir.

Ruhsat sahası ile ilgili olarak davacı tarafından her yıl ocak ayı sonuna kadar yatırılması gereken ruhsat bedelinin yatırılmadığı tespit edilerek, davalı idarenin 15/07/2016 tarihli yazısı ile davacı hakkında 21.116,00TL idari para cezası uygulanarak tebliğinden itibaren 3(üç) ay içinde ruhsat bedelinin yatırılması gerektiği husus ihtar edilmiştir.

2016 yılı ruhsat bedelinin ödenmediğinden bahisle maden işletme ruhsatı davalı idarenin 18/12/2016 tarihli Oluru ile 02/11/2016 tarihi itibarıyla iptal edilmiştir. Bu işleme karşı açılan davada, ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... esas sayılı kararıyla, 3 ay içinde ruhsat bedelinin yatırılmaması halinde ruhsatın iptal edileceğine ilişkin yazının davacıya usulüne uygun şekilde tebliğ edilmediği gerekçesiyle ... tarih ve ... sayılı davalı idare işleminin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiştir.

Davacı vekili 01/10/2019 tarihli dilekçe ile davalı idareye başvurarak, müvekkili davacı ...'a ait söz konusu mermer işletme ruhsatı ile ilgili son durum bilgisinin verilmesini talep etmiştir.

Davalı idare tarafından 31/10/2019 tarihli cevabi yazısı ile "2016 yılı ruhsat bedelinin yatırılmaması nedeniyle idari para cezası uygulandığı ve 3 ay süre verildiğini belirten yazının -Bahadır Köyü Çal/Denizli- adresine tebliğ edilemediğinden aynı hususta ruhsat sahibine - ...- adresine 02/08/2016 tarihinde tebliğ edildiği ve üç aylık süre içinde 2016 yılı ruhsat bedeli ödenmediğinden Genel Müdürlüğün ... tarih ve ... sayılı Oluru kapsamında iptal edildiği ancak yazının aynı adrese gönderilmesine rağmen tebliğ edilemediği" bildirilmiştir.

Davalı idare tarafından bu defa, 06/03/2020 tarihli yazısı ile dava konusu maden ruhsatının iptaline ilişkin Mahkemeye yapılan itiraz sonucunda ... İdare Mahkemesinin ... tarih E:... sayılı kararıyla işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmesi nedeniyle maden işletme ruhsatının yeniden yürürlüğe konularak, 2016 yılı ruhsat bedelinin yatırılmaması nedeniyle 2020 yılı güncel miktarı üzerinden 38.066,00TL tutarında idari para cezası uygulayarak, yazının tebliğinden itibaren 3 ay içinde ruhsat bedelinin ödenmesi gerektiği aksi halde ruhsatın iptal edileceği ihtarında bulunulmuştur.

Davalı idarenin dava konusu edilen 06/03/2021 tarihli işleminde ise, mahkeme kararı gereği maden ruhsatının yeniden yürürlüğe konulduğu, bu hususun davacının KEP adresine 15/03/2020 tarihinde tebliğ edildiği belirtilerek, ruhsat hukukunun iptal edildiğine ilişkin yazının davacı vekiline tebliğ edildiği tarih ile mahkeme kararı gereği yürütüldüğü tarih arasında geçen 4 ay 9 günlük süresinin ruhsat bitimi süresine eklenmesi sonucunda ruhsat süresinin 01/11/2020 tarihinde sona ermesi ve temdit talebinde de bulunulmaması nedeniyle ruhsatın iptal edilmesi işlemi tesis edilmiştir.

Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 168. maddesinde "Tabii servetler ve kaynaklar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Bunların aranması ve işletilmesi hakkı Devlete aittir. Devlet bu hakkını belli bir süre için, gerçek ve tüzelkişilere devredebilir. Hangi tabii servet ve kaynağın arama ve işletmesinin, Devletin gerçek ve tüzelkişilerle ortak olarak veya doğrudan gerçek ve tüzelkişiler eliyle yapılması, kanunun açık iznine bağlıdır. Bu durumda gerçek ve tüzelkişilerin uyması gereken şartlar ve Devletçe yapılacak gözetim, denetim usul ve esasları ve müeyyideler kanunda gösterilir" düzenlemesi yer almaktadır.

3213 sayılı Maden Kanunu'nun "İşletme ruhsatı ve madenin işletilmesi" başlıklı 24. maddesinin 3. fıkrasında;"...I. Grup (a) bendi madenlerin işletme ruhsat süresi beş yıldır. Diğer grup madenlerin işletme ruhsat süresi on yıldan az olmamak üzere projesine göre belirlenir. I. Grup (a) bendi ve diğer gruplardaki maden işletme ruhsatlarının süresi, sürenin bitiminden altı ay önce süre uzatma talebinin olması ve uygun bulunması hâlinde uzatılabilir.

I. Grup (a) bendi maden işletme ruhsat süresini uzatma taleplerinde, işletme ruhsat bedelinin beş katından fazla olmamak üzere büyükşehir belediyesi olan illerde valilik, diğer illerde ise il özel idaresi tarafından belirlenen uzatma bedeli alınır. Süre uzatımları dahil toplam işletme ruhsat süresi I. Grup madenlerde otuz yılı, II. Grup madenlerde kırk yılı, diğer grup madenlerde ise elli yılı geçmeyecek şekilde projesine göre Genel Müdürlük tarafından belirlenir.

I. Grup madenlerde otuz yıldan altmış yıla kadar, II. Grup madenlerde kırk yıldan seksen yıla kadar sürenin uzatılmasına Bakan, diğer grup madenlerde ise elli yıldan doksandokuz yıla kadar sürenin uzatılmasına Cumhurbaşkanı yetkilidir. Ruhsat süreleri, süre uzatımları dahil bu süreleri aşamaz ve süresinin sonuna gelen ruhsat alanları başka bir işleme gerek kalmaksızın ruhsat sahasındaki buluculuk ve görünür rezerv geliştirme hakkı düşürülerek ihalelik saha konumuna gelir.

Kamu kurum ve kuruluşlarına ait ruhsatlarda süre sınırları uygulanmaz. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından ihale edilen ruhsat sahalarında ruhsat süre başlangıcı hak sahibi adına ruhsatın düzenlendiği tarihtir." hükmü mevcuttur.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2 nci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendinde, iptal davaları; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır.

Bu madde uyarınca, idari yargı yerlerinde dava konusu edilen işlemlerin, maddede sayılan hususlar yönünden hukuki denetime tabi tutulması ve bu denetim yapılırken, dava konusu edilen idari işlemlerin tesis edildikleri tarihteki duruma göre hukuka uygun olup olmadıklarının incelenmesi gerektiği kuşkusuzdur.

Maden mevzuatı gereği, maden işletme ruhsatlarının süreli olarak düzenleneceği, maden işletme ruhsatlarının süresinin, sürenin bitiminden altı ay önce süre uzatma talebinin olması ve uygun bulunması hâlinde uzatılabileceği, II. Grup madenlerde kırk yılı, diğer grup madenlerde ise elli yılı geçmeyecek şekilde projesine göre Genel Müdürlük tarafından belirleneceği açıktır.

Dava konusu maden ruhsatının, 23/06/2010 tarihinde 10 süreli olarak düzenlendiği, davalı idarece ruhsat bedel eksikliğinin tespiti üzerine eksikliklerin giderilmesinin 2016 ve 2020 yıllarında müteaddit defalar istenildiği, maden ruhsatının iptaline ilişkin işleme karşı açılan davada ...

İdare Mahkemesinin ... tarih E:... sayılı kararıyla işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmesi nedeniyle maden işletme ruhsatı yeniden yürürlüğe konularak ruhsat hukukunun iptal edildiğine ilişkin yazının davacı vekiline tebliğ edildiği tarih ile mahkeme kararı gereği yürütüldüğü tarih arasında geçen 4 ay 9 günlük süresinin ruhsat bitimi süresine eklendiği, ancak davacı tarafından 01/11/2020 tarihinde sona erecek ruhsat için temdit talebinde de bulunulmadığı, bu nedenle ruhsatın iptal edilmesine yönelik işlemin tesis edildiği görülmüştür.

Her ne kadar davacı tarafından ... tarih ve ... sayılı dilekçe ile davalı idareye başvuru yapılarak ruhsatın iptal edildiği tarih ile mahkeme kararı ile yeniden yürürlüğe alındığı tarih arasında geçen sürenin 3 yıl 2 ay 27 gün olarak ruhsatın bitim süresine eklenmesi gerektiği yönünde talepte bulunulmuş olsa da kendisine gönderilen 06/03/2020 tarihli davalı idare yazısının tebliği tarihinden itibaren verilen 3 aylık süre içinde ruhsat bedelinin ödenmediği ve süre uzatım talebinde de bulunulmadığı sabittir.

Bu durumda, idare hukukunun temel prensipleri doğrultusunda, dava konusu işlemin tesis edildiği andaki hukuki duruma göre yargısal denetimin yapılması ve işlem tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuat uyarınca uyuşmazlığın çözümlenmesi gerekliliği karşısında, davacı tarafından gerekli yasal yükümlülükler süresinde tamamlanmadığından, davalı idarece tesis edilen işletme ruhsatının iptaline dair işlemde hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yönündeki Denizli İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.