Danıştay 8. Daire E.2022/5699 K.2025/5720

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı Aykome Çalışma Yönetmeliği'nin 7/15. maddesinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararında; dava konusu yönetmeliğin 7/15 maddesinde; üst yapısı 3 yıl içerisinde yenilenen caddelerden 5 katı, sokaklardan ise 3 katı zemin tahrip bedeli alınır denilmek suretiyle cezalı zemin tahrip bedeli şeklinde düzenleme yapıldığı, zemin tahrip tutarının ne şekilde belirleneceğinin yasayla kural altına alındığı, yapılan kazı sonrasında kazı alanını usulüne uygun kapatmayanlara yani cadde ve sokağı kazı öncesindeki eski haline getirmeyenlere yalnızca zemin tahrip tutarının 5 katı kadar idari para cezası verileceği yönünde Kanuni düzenleme yapıldığı,

sokakların ve caddelerin üst yapısının yakın zamanda yenilenmiş olması gibi durumlar nedeniyle bu yerlerde yapılacak kazı çalışmalarında üst yapının korunması maksadıyla belediyelere misliyle zemin tahrip bedeli hesaplama yapabileceklerine ilişkin yetki veren dayanak Kanun maddesi bulunmadığı gibi kanunsuz suç ve ceza olamayacağı yönündeki hukukun genel ilkesi de dikkate alındığında üst hukuk normunda yer almayan düzenlemenin dava konusu yönetmelik maddesiyle getirildiği,

belediyelere yalnızca, izinsiz yapılan kazı veya kazı alanını usülüne uygun kapatmayanlara zemin tahrip tutarının beş katı kadar idari para cezası verilebileceği yönünde yetki verildiği, Kanunda gösterilenden farklı bir şekilde, yine Kanunların düzenlemediği bir alanda cezai yaptırım şeklinde aynı zamanda kazı izni alınmış olsa dahi salt üst yapıyı korumak maksadıyla davalı idareye 5 katı yada 3 katı kadar kadar zemin tahrip bedeli hesaplama yetkisi veren dava konusu yönetmelik maddesinde hukuka uygunluk görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, davanın süresinde açılmadığı, dava konusu düzenlemenin kamu yatırımlarını korumaya yönelik olduğu ve hukuka uygun olduğu, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, dava konusu düzenlemenin muğlak ve yoruma açık olduğu, davalıya sınırsız takdir yetkisi verdiği, bu nedenle iptale yönelik mahkeme kararına karşı yapılan temyiz istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ

Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçeli onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava, davacı şirket tarafından, Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı Aykome Çalışma Yönetmeliği'nin 7/15. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin görev ve sorumlulukları" başlıklı 14. maddesinin (a) bendinde; belediyenin mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla; imar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel altyapı, çevre ve çevre sağlığı, şehiriçi trafik hizmetlerini yapacağı veya yaptırabileceği, 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde; kanunların belediyeye verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarmak, belediye yasakları koymak ve uygulamak, kanunlarda belirtilen cezalar vermek yetkisi ve imtiyazının olduğu, 34. maddesinin (ı) bendinde; encümenin diğer kanunlarda kendine verilen görevleri yerine getirmek görev ve yetkisinin olduğu hükme bağlanmıştır.

5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek, (g) bendinde. Büyükşehir Belediyesinin yetki alanındaki meydan, bulvar, cadde ve ana yolları yapmak, yaptırmak bakım ve onarımını sağlamak, büyükşehir belediyesinin görev ve sorumlulukları arasında düzenlenmiş.

"Alt Yapı Hizmetleri" başlıklı 8. maddesinde; alt yapı hizmetlerinin koordinasyon içerisinde yürütülmesi amacıyla alt yapı koordinasyon merkezinin (AYKOME) kurulacağı, bu merkezin çalışma usul ve esaslarının İçişleri Bakanlığınca çıkartılacak bir Yönetmelikle belirleneceğinin hükme bağlandığı, bu hükme dayalı olarak çıkartılan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin 8. maddesinin (f) bendinde.

AYKOME'nin kazı ruhsatı vereceği ve buna ilişkin bedeli belirleyeceği, 12. maddesinin (ç) bendinde ruhsatsız kazı yapılmasını önleyeceği ve ruhsatsız kazı yapıldığının tespiti halinde kazı yapanlar hakkında gerekli işlemin yapılmasını sağlayacağı, düzenlemeleri bulunmaktadır.

1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkamı Cezaiye Hakkında Kanunun Bazı Maddelerini Muaddil Kanun'un 1. maddesinde; "Belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara belediye encümenince Kabahatlar Kanununun 32 nci maddesi hükmüne göre idari para cezası ve yasaklanan faaliyetin menine karar verilir. Bu kararda ilgili kişiye bir süre de verilebilir.

Belediye encümeni kararında belli bir fiilin muayyen bir süre zarfında yapılmasını da emredebilir. Emredilen fiilin ilgili kişi tarafından yapılmaması halinde, masrafları yüzde yirmi zammı ile birlikte tahsil edilmek üzere belediye tarafından yerine getirilir." hükmü yer almaktadır.

Söz konusu madde 23/01/2008 günlü 5728 sayılı Kanun'un 66. maddesi ile yeniden düzenlenmiş olup, ilgili Kanun gerekçesinde; maddeyle fiilin niteliği dikkate alınarak Kabahatlar Kanunu'nun 32. maddesine yollamada bulunulmuş, ayrıca yeni bir hüküm olarak, belediye hizmetlerinde etkinliğin sağlanması ve ilgili kişinin de bu kanunda belirtilen aykırılık hallerini süratle gidermesi olanağı sağlanmıştır, denilmek suretiyle belediyeye tanınan yetkinin amacı açıklanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; belediyelerin görevlerinin ve yetkilerinin düzenlendiği belediye mevzuatı ve ilgili Yönetmelikte; belediyelerin yasal görevlerini ifa sırasında bu görevin yerine getirilmesini engelleyici davranışların cezalandırılması ile sorumluluk sahasındaki mallara verilen zarar ve ziyanın tazminine ilişkin bir yetkinin belediyelere tanınmadığı anlaşılmakta ise de.

1608 sayılı Kanun'un 1. maddesinin belediyeleri bu hususlara ilişkin olarak yetkilendirdiği; bir başka ifade ile; belediyenin kanunla yüklenen görevini yerine getirmesini engelleyici bir davranışta bulunulması halinde; belediye encümenince, söz konusu davranışın ortadan kaldırılmasına karar verileceği; emredilen fiilin ilgili kişi tarafından yapılmaması halinde söz konusu fiilin masrafları %20 zammı ile birlikte tahsil edilmek üzere belediye tarafından yerine getirileceği anlaşılmaktadır.

Dava dosyasının incelenmesinden. Tekirdağ ili, Kapaklı ilçesi, ... Mahallesi, ...

Caddesi adresinde 88 metre uzunluğunda, 1,50 metre genişliğinde karosiman tretuvar kaplı yaya kaldırımında davacı şirket tarafından, Altyapı Koordinasyon (AYKOME) Şube Müdürlüğüne bildirlmeden izinsiz olarak kazı çalışması yapıldığının Altyapı Koordinasyon Şube Müdürlüğü ekiplerince 08/09/2020 tarihinde kazı çalışması yerinde tespit edilmesi üzerine AYKOME Çalışma Yönetmeliği'nin 13/1 maddesi ve 7/15 maddesinde yer alan düzenlemeye göre 332,145,00 TL idari para cezası hesaplandığı, anılan cezanın uygulanmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Tekirdağ Büyükşehir Belediye Encümen kararının davacı şirkete tebliği üzerine,

ceza hesaplamasında dayanak gösterilen maddelerden biri olan AYKOME Çalışma Yönetmeliği'nin 7/15 maddesinin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Olayda; davalı belediyece 1608 sayılı Kanun'da öngörülen prosedür işletilmek suretiyle, davacı tarafından zemine verilen zarar ve ziyanın belli sürede giderilmesinin istenilmesi, giderilmemesi halinde masrafın %20 fazlasıyla ilgilisinden tahsil edilmek üzere belediyece yerine getirilmesi gerekmekte olup, bu prosedür yerine getirilmeden zarar-ziyan bedelinin, ilgilisinin resen borçlu kabul edilmesi suretiyle tek taraflı tarifeye dayalı olarak istenemeyeceği açıktır. Diğer taraftan, belediyece eski hale getirilmesini müteakip talep edilen masrafın gerçek tutarının da mahkemelerce araştırılacağı tabiidir.

Uyuşmazlıkta ise 1608 sayılı Kanun'daki prosedür yerine getirilmeksizin alacağın (zarar-ziyan bedelinin) davacıyı resen borçlu kabul etmek suretiyle tahsili cihetine gidildiği anlaşıldığından dayanağı Yönetmelik hükmünde bu yönüyle hukuka uyarlık bulunmamakta ise de sonucu itibarıyla yerinde görüldüğünden, kararın belirtilen gerekçe ile onanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.