Danıştay 8. Daire E.2022/5770 K.2025/9199

Dava konusu istem: Sivas ili, Yıldızeli ilçesi, ... Köyünde bulunan IV. Grup ... ruhsat numaralı maden işletme ruhsatının sahibi olan davacı tarafından, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 5. fıkrası gereğince tarafına uygulanan 1.012.709,00-TL idari para cezasının iptali istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda.

Demir madeni için işletme izni bulunan davacının, bu madene ulaşabilmek için kalsit madenini de çıkarmasının zorunlu olduğu hususunun, 09/02/2021 tarihli bilirkişi raporunda da tespit edildiği ve mevzuata göre, davacının çıkarmış olduğu kalsit madeninin cinsini ve miktarını davalı idareye bildirme yükümlülüğü bulunmakta ise de, söz konusu madenin sevkiyatını yapmadığı sürece, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 5. fıkrası uyarınca hakkında idari para cezası uygulanamayacağı, bu nedenle uyuşmazlığın, zorunlu olarak çıkarılan kalsit madeninin davacı tarafından sevk edilip edilmediği noktasında toplandığı,

bilirkişi raporunda, sevkiyat yapılıp yapılmadığının tespitinin bilirkişi kurulunca belirlenebilmesi için sevk fişlerinin, sevk irsaliyelerinin, kantar fişlerinin ya da satış faturalarının bulunması gerektiğinin, dosyadaki veriler ışığında zaruri çıkarılan kalsit cevherinin ne kadarının sevk edildiğinin bilinmesinin mümkün olmadığının belirtildiği ve idari para cezası hesabına yönelik açıklamaların da idarece tespit edilen veriler üzerinden yapıldığı, öte yandan, davalı idarece, kalsit madeninin sevk edildiğine ilişkin yapılan tespitin de farazi kübaj ölçümüne dayandığı ve dolayısıyla varsayımdan öteye geçemediği anlaşıldığından,

davacı tarafından, çıkarılan kalsitin tamamının sahada bulunduğu iddiaları da dikkate alındığında, davalı idarece, davacı tarafından çıkarılan kalsit madeninin sevk edilip edilmediği, sevk edildiyse ne kadarının sevk edildiği hususları bilgi ve belgeye dayalı şekilde açık ve somut olarak ortaya konulmaksızın, davacıya Maden Kanununun 12. maddesinin 5. fıkrası uyarınca uygulanan idari para cezasında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; davalı idarece IV. grup demir işletme ruhsatlı sahada işletme izin hakkı bulunmayan kalsit madeni için ocak açılarak 18.181,49 ton tüvenan kalsit üretimi yapıldığının tespit edildiğinden bahisle yapılan üretimin ocakbaşı fiyatının beş katı tutarı idari para cezası verilmiş ise de.

İdare Mahkemesince yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen raporda; demir cevherine ulaşmak için kalsitin çıkarılmasının zorunlu olduğu ve sahada 6.738,53 ton kalsit bulunduğu hususlarına işaret edilmekle beraber salt kalsit madeni çıkarıldığına ilişkin kesin bir kanaat belirtilmediği, ayrıca işlem sürecinde de davalı idarece somut olarak uyuşmazlık konusu maden sahasında salt kalsit üretimi yapılıp yapılmadığı hususunun açıklığa kavuşturulamadığı gerekçesi eklenmek suretiyle istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin hukuka uygun olarak tesis edildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY

Dava; Sivas ili, Yıldızeli ilçesi, ... Köyünde bulunan IV. Grup ... sayılı demir maden işletme ruhsatının sahibi olan davacı tarafından, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 5. fıkrası gereğince 1.012.709,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Üretim ve sevkiyat" başlıklı 12. maddesinde, "Üretilen madenin sevk fişi ile sevkiyatı zorunludur.

Konveyör ve boru hattı ile sevkiyat, ocak ve tesis mesafesi, nakil güzergahının durumu, cevherin tüvanan, konsantre, yarı mamul ve mamul olarak taşınması göz önüne alınarak sevk fişi kullanımı ile altın, gümüş, platin gibi kıymetli metallerin entegre tesislerinde ve zenginleştirme tesisleri ile bu tesislerden elde edilen ürünlerin sevk fişi kullanımı ve denetimi ile ilgili hususlar yönetmelikle belirlenir.

(Değişik fıkra:14/2/2019-7164/12 md.) Sevk fişi olmaksızın maden sevk edildiğinin mülki idare amirlikleri, il özel idareleri, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları veya ilgili kamu kurum ve kuruluşu tarafından tespit edilmesi hâlinde, ilgili mülki idare amiri tarafından sevk edilen madene el konulur ve ödenmesi gereken Devlet hakkına ilaveten sevk fişi olmaksızın sevk edilen miktar için söz konusu madenin ocak başı satış bedelinin beş katı tutarında idari para cezası verilir. Bu fıkranın ihlalinin tekrarı hâlinde sevk fişi olmaksızın sevk edilen miktar için sevk edilen madenin ocak başı satış bedelinin on katı tutarında idari para cezası uygulanır.

(Değişik fıkra:14/2/2019-7164/12 md.) Denetim ve inceleme sonucunda, yaptığı üretim ve sevkiyatı sevk fişi ile kayıt altına almadığı veya bildirmediği tespit edilen ruhsat sahiplerine, ödenmesi gereken Devlet hakkına ilaveten bildirilmeyen miktar için hesaplanacak Devlet hakkının beş katı tutarında idari para cezası verilir. Bu fıkranın ihlalinin tekrarı hâlinde bildirilmeyen miktar için madenin ocak başı satış bedelinin on katı tutarında idari para cezası uygulanır.

(Değişik fıkra:14/2/2019-7164/12 md.) Ruhsatı olmadan veya başkasına ait ruhsat alanı içerisinde üretim yapıldığının tespiti hâlinde faaliyetler durdurularak üretilen madene mülki idare tarafından el konulur. Bu fiili işleyenlere, ödenmesi gereken Devlet hakkına ilaveten bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve/veya el konulma imkânı ortadan kalkmış olan tüm madenin ocak başı satış bedelinin beş katı tutarında idari para cezası uygulanır.

Üretim hakkı olmayan madenin üretiminin yapıldığının tespiti hâlinde faaliyetler durdurularak üretilen madene mülki idare amirliklerince el konulur. Bu fiili işleyen kişilere, ödenmesi gereken Devlet hakkına ilaveten bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve/veya el konulma imkânı ortadan kalkmış olan tüm madenin, ocak başı satış bedelinin beş katı tutarında idari para cezası uygulanır.

El konulan madenler, mülki idare amirliklerince satılarak bedeli büyükşehir belediyesi olan illerde yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı, diğer illerde il özel idaresi hesabına aktarılır. Bu fıkranın ihlalinin tekrarı hâlinde madenin ocak başı satış bedelinin on katı tutarında idari para cezası uygulanır ... " hükmüne yer verilmektedir.

21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliğinin "Ruhsatsız üretim" başlıklı 54. maddesinde, "(1) Ruhsatı olmadan, başkasına ait ruhsat alanı içerisinde, ruhsata konu olmayan maden üretimi veya grubu dışında üretim yapıldığının Genel Müdürlükçe, il özel idaresince veya mülki amirlerin yetkilendirdiği kişiler tarafından tespit edilmesi halinde, durum bir tutanak ile tespit edilir.

Bu tutanakta üretimin yapıldığı yer, üretimi yapanın adı ve adresi, maden cinsi ve miktarı gibi bilgiler yer alır. Üretilen madene mülki idare amirliğince el konulur. Bu kişilere, bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve/veya el konulma imkânı ortadan kalkmış olan tüm madenin, ocak başı satış bedelinin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.

El konulan madenler, mülki idare amirliklerince satılarak bedeli büyükşehir olan illerde ilgili muhasebe birimi hesabına, diğer illerde il özel idaresi hesabına aktarılır. (2) Aynı ve/veya farklı gruplarda üretimin zaruri neticesi sonucunda üretilen madenler için sevkiyatın yapılmaması durumunda birinci fıkra hükümleri uygulanmaz. hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Sivas ili, Yıldızeli ilçesi, ...

Köyünde bulunan IV. Grup ... ruhsat numaralı maden işletme ruhsatının sahibi olan davacı tarafından, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 5. fıkrası gereğince tarafına uygulanan 1.012.709,00-TL idari para cezasının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı, dava konusu uyuşmazlığın teknik niteliği dikkate alınarak mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verildiği, yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonrasında bilirkişi raporunda özetle.

"Dava konusu maden işletmesinin, 1/25000 ölçekli topoğrafik haritanın ... paftasında, ... ve ... grid koordinatlarının belirlediği alanın içerisinde bulunduğu, keşif kapsamında yapılan incelemelerde; değişik boyutlarda beş adet açık ocak/yarma, stok sahasında bir miktar stok demir cevheri, başka bir pasa döküm yerinde ise hafriyattan çıkan serpantinit istifinin görüldüğü, Resim-3 deki açık ocakta bir miktar demir cevheri izlenmiş olup, diğer ocak ve yarmalarda demir zuhuru olabilecek kahverengi kayaç damarlarının görüldüğü,

dava konusu demir madeninin bir skam zonundaki cevherleşme sonucu oluştuğu, sahada karbonatça (CaCo3) zengin kayaçlar (Kalsit gibi) bulunursa reaksiyonun daha kolay oluştuğu, manyetit ve çok az oranda hematit içerdikleri, dava konusu maden işletmesinde de, (her kesimde istikrarlı bir geometriye sahip olmasa da) genel olarak Demir zuhurunun/cevherinin üzerinin Kalsit kayacı ile örtülü olduğu (Resim-6), demir cevherine ulaşmak için Kalsit kayacı tabakasının kaldırılmasının gerektiği,

ancak demir cevherine ulaşmak için kaldırıldığı ifade edilen Kalsit kayacına ait Resim-7 deki ocak dışında herhangi bir malzeme stoğu veya pasa yığını gözlemlenmediği, ocak içerisinde stok halinde bir miktar kalsit bulunduğu, ocaktan üretilen kalsitin bir miktarının kırma-eleme tesisinin bulunduğu bölgenin tesviyesi amacı ile kullanıldığı, kalan miktarının ise kırılıp-öğütüldüğünün tespit edildiği( Resim-8), tesiste, demir cevheri zenginleştirme (kırma-eleme, vb) işlemi yapıldığına dair herhangi bir emare gözlemlenmediği, tesisin, görünüm itibarı ile bir demir işletmesinden ziyade kalsit işletmesi görünümünde olduğu,

davalı idare tarafından tanzim edilen ... tarih ve ... sayılı Mahallinde Tetkik Raporunda sahada 18.181,49 ton üretim yapıldığının hesaplandığı ve bu hesaplamanın kübaj hesabına göre yapıldığının belirtildiği, hesaplamanın bu şekilde yapılmasının sebebinin ruhsat sahibinin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’ne sevk fişi ibraz edememesi ve İşletme Faaliyet Raporunda beyan ettiği üretimlerde Kalsit çıkarıldığının beyan edilmemesi olduğu, Maden Kanunu 12. maddesinde "Üretilen madenin sevk fişi ile sevkiyatı zorunludur" ifadesi ile sevk fişi kesmenin zorunlu olduğunun açıkça belirtildiği,

ancak ... tarih ve ... sayılı tetkik raporundan, ruhsat sahibinin sevk fişini kaybettiği ve bu durumu Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'ne beyan ettiğinin anlaşıldığı, Sevk Fişinden belirlenemeyen üretim için firmanın yıllık beyan ettiği rakamlar üzerinden değerlendirme yapıldığı, rakamlar incelendiğinde, 2011 yılında 4000 ton, 2014 yılında 3000 ton, 2015 yılında 2500 ton ve 2016 yılında 4050 ton demir üretimi yapıldığının açıkça belirtildiği, bu durumun aynı zamanda ruhsat sahibince kalsit ya da başka bir madenin çıkarılmadığının ve satılmadığının da beyan edilmesi demek olduğu,

sahada yapılan incelemelerde ise kırma-eleme tesisinde demir cevherinin kırıldığına dair hiçbir emare görülmediği, tesis civarında kırılmış elenmiş kalsit madeni tespit edildiği, ancak bu ifadeden hiç demir cevheri çıkarılmadığının anlaşılmaması gerektiği, lakin sahada tüvenan (işlenmemiş) demir cevheri tespit edildiği, ruhsat sahibinin demir madeni çıkarmak için mecburen kalsiti de çıkarmak zorunda kaldığının aşikar olduğu, ruhsat sahibinin çıkardığı malzemeyi sevkiyat yapmaması koşulu ile çıkarmasının Maden Yönetmeliğinin 54. maddesine göre hiçbir sakıncası bulunmadığı,

sevkiyat yapılıp yapılmadığının tespitinin bilirkişi kurulunca belirlenebilmesi için sevk fişlerinin, sevk irsaliyelerinin, kantar fişlerinin ya da satış faturalarının bulunması gerektiği, dosyadaki veriler ışığında zaruri çıkarılan kalsit cevherinin ne kadarının sevk edildiğinin bilinmesinin mümkün olmadığı, davacının kalsiti çıkarma zorunluluğunun olduğu, idari para cezası uygulanan kazı alanlarında demir cevherinin mevcut olduğu, buna göre buradaki demir cevherine ulaşmak için kalsitin çıkarılmasının zorunlu olduğu kanaatine varıldığı,

10/04/2019 tarihli Maden Tetkiki Heyet Raporuna göre kalsit ocağı olarak tespiti yapılan yerlerde toplamda 6992,88 m3 kalsit madeninin çıkarıldığının, 3494,74 m3 lük kısmının kazı alanında olduğunun, 906,4 m3 lük kısmın kırma eleme tesisinin yanında olduğunun tespit edildiği, davalı idarenin, söz konusu izin dışı üretim için yaptığı idari para cezası hesaplamasında, tespit edilen toplam boşaltılan alan üzerindeki hacimsel değer 6992,88 m3'lük kısmın ton cinsinden karşılığı 18181,49 ton için idari para cezası hesapladığı,

Yönetmeliğe göre zorunlu olarak bir maden üretilirse, sevkiyat yapılmadığı sürece para cezasının da uygulanmaması gerektiği, davalı idare tetkik raporunda, üretildiği belirtilen kalsit madeninin 3494,74 m3'ünün kazı alanında olduğu, 906,4 m3'ünün kırma eleme tesisinin yanında olduğunun tespit edildiği, toplamda 3494,74 m3 + 906,4 m3 = 4401,14 m3 kalsit madeninin sahada bulunduğu, 2,6 m /ton yoğunluğa göre hesaplandığında. Toplam Tonaj: 6992,88 m3 x 2,6 m3/ton =18.181.49 ton.

Sahada Bulunan Tonaj: 4401,14 m3 x 2,6 ton =11.442,96 ton.

Sahada Bulunmayan Tonaj: 18.181,49 ton - 11 442,96 ton = 6738,53 ton olarak hesaplandığı, idari para cezasının hesaplamasına bakıldığında; izinsiz üretilen madenin sahada bulunmayan kısmına yönelik olması gerekmekte iken toplam tonaj üzerinden hesaplanmasının yapıldığı, bu şekliyle yapılan idari para ceza hesaplamasının, hem Maden Kanununun 12. maddesinin 5. fıkrasına hem de Maden Yönetmeliğinin 54. maddesine göre uygun olmadığının tespit edildiği, idari para cezası hesaplanması gereken, el konulma imkânı ortadan kalkan miktarın 6738,53 ton olduğu,

9 TL /ton x 1,2371 (2018 Yılı Yeniden Değerlendirme Oranı) = 11,14 TL/ton, Maden Kanunu 12. madde 5. fıkrası uyarınca yeniden hesaplama yapılır ise. (Ceza uygulanacak miktar x Kanunun belirttiği oran x Ocak başı satış fiyatı) 6738,53 ton x 5 x 11,14TL/ton = 375.336,12 TL idari para cezası uygulanması gerektiği" yönünde tespit ve görüşlere yer verilmiştir.

Yukarıda aktarılan mevzuatın incelenmesinden, işletme ruhsatı bulunan grup dışında üretimin zaruri neticesi sonucunda üretilen madenler için sevkiyatın yapılmaması durumunda, idari yaptırım uygulanmayacağı düzenlemesine yer verilmiştir.

Dosyada yer alan bilirkişi raporunda, davacının 4. Grup (demir) işletme ruhsatının bulunduğu, demir üretimi yapılan sahada kalsit üretimi de yapıldığı davacının bu üretiminin demir cevherine ulaşmak amacıyla zorunlu olduğu tespitlerine yer verilmiştir. Yine aynı raporda davacının 4. Grup demir işletme ruhsatı ve izni olduğu, ancak kalsit işletme ruhsatı ve izninin bulunmadığı, her ne kadar kalsit üretiminin demir cevherine ulaşmak amacıyla zorunlu olduğu ortaya konulmuşsa da üretilen kalsitin tamamının sahada bulunmadığı belirtilmiştir.

Bu durumda, davalı idarece mahalli tetkik raporu ve bilirkişi raporu ile sahada bulunmadığı tespit edilen kalsit madeni miktarı üzerinden idari para cezası verilmesi gerekirken çıkarılan tüm kalsit madeni üzerinden idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Bu itibarla, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararı sonucu itibariyle yerinde görülmüş olup, yukarıda belirtilen gerekçe ile onanması gerekmektedir.