Danıştay 8. Daire E.2022/587 K.2024/927

Dava konusu istem: İstanbul Barosu levhasına kayıtlı avukat olarak faaliyet yürüten davacı tarafından, 12.04.2020 tarihli 31097 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İnsan Hakları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği'nin "Merkezin faaliyet alanları" başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde yer alan "hukuki danışmanlık" ibaresinin iptaline karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; uyuşmazlığa konu ibarenin bulunduğu Yönetmelikte, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İnsan Hakları Uygulama ve Araştırma Merkezinin amacının; insan hakları hukuku ve insancıl hukuk alanlarında, disiplinlerarası bir yaklaşımla, ulusal ve uluslararası hukuk ekseninde yoğunlaşarak ve bilimsel yöntemleri kullanarak insan haklarının tanınması, korunması, uygulanması ve geliştirilmesi hedeflerine yönelik teorik ve pratik alanda araştırmalar ve çalışmalar yürütmek olarak düzenlendiği,

dava konusu 6. maddenin birinci fıkrasının (f) bendi ile merkezin çalışma alanlarına dair hukuki danışmanlık faaliyetinde bulunmaya cevaz verildiği, insan haklarının tanınması, korunması, uygulanması amacı doğrultusunda faaliyet yürütmeyi hedefleyen merkezin faaliyet alanına, hukuki danışmanlık faaliyeti de dahil edilmek suretiyle geniş kapsamlı bir faaliyet alanı belirleme yoluna gidildiği bu belirlemenin,

bilimsel faaliyetler dışında yargı mercilerindeki uyuşmazlıkları kapsadığı yönünde tereddüt oluşmasına sebebiyet verdiği ve İnsan Hakları Uygulama ve Araştırma Merkezinin belirtilen amacının ötesinde 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesinde düzenlenen ve baroya kayıtlı avukatların inhisarına bırakılan yetkileri ihlal eder nitelikte olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İnsan Hakları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği'nin 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 7. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin (2) numaralı alt bendi ile 14. maddesinde, yükseköğretim kurumlarına verilen yetkiye dayanılarak düzenlendiği, kanuna uygun olduğu, hukuk ekseninde yoğunlaşarak ve bilimsel yöntemleri kullanarak insan haklarının tanınması, korunması, uygulanması ve geliştirilmesi hedeflerine yönelik teorik ve pratik alanda araştırmalar ve çalışmalar yürüten merkezin danışmanlık yapmasında Kanuna ve Kanunla belirlenen yükseköğretimin amaçlarına aykırı olmadığı,

Avukatlık Kanunu ile avukatlara tanınmış olan hukuki uyuşmazlıklarda hukuki danışmanlık yapma görevini, Merkezilerinin faaliyet alanının içine sokmaya yönelik bir ifade bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

İstemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava, İstanbul Barosu levhasına kayıtlı avukat olarak faaliyet yürüten davacı tarafından, 12.04.2020 tarihli 31097 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İnsan Hakları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği'nin "Merkezin faaliyet alanları" başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde yer alan "hukuki danışmanlık" ibaresinin iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 4. maddesinde yükseköğretimin amacının hür ve bilimsel düşünce gücüne, geniş bir dünya görüşüne sahip, insan haklarına saygılı, vatandaşlar yetiştirmek olduğu, 7. maddesinde, Yükseköğretim Kurulu'nun yükseköğretim kurumları içinde uygulama ve araştırma merkezi açılması, birleştirilmesi veya kapatılması ile ilgili olarak doğrudan veya üniversitelerden gelecek öneriler üzerine karar vermekle görevli olduğu,

14. maddesinde, üniversitenin akademik organı olan senatonun üniversitenin eğitim öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak, üniversitenin bütününü ilgilendiren kanun ve yönetmelik taslaklarını hazırlamak veya görüş bildirmek, rektörün onayından sonra Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girecek olan üniversite veya üniversitenin birimleri ile ilgili yönetmelikleri hazırlamakla görevli olduğu belirtilmiştir.

1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 2. maddesinde; avukatlığın amacı "Hukuki münasabetlerin düzenlenmesini, her türlü hukuki mesele ve anlaşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesini ve hukuk kurallarının tam olarak uygulanmasını her derecede yargı organları, hakemler, resmi ve özel kişi, kurul ve kurumlar nezdinde sağlamak." olarak tanımlandıktan sonra,

35. maddesinde, kanun işlerinde ve hukuki meselelerde mütalaa vermek, mahkeme, hakem veya yargı yetkisini haiz bulunan diğer organlar huzurunda gerçek ve tüzel kişilere ait hakları dava etmek ve savunmak, adli işlemleri takip etmek, bu işlere ait bütün evrakı düzenlemenin yalnız baroda yazılı avukatlara ait olduğu,

baroda yazılı avukatların birinci fıkradakiler dışında kalan resmi dairelerdeki bütün işleri de takip edebilecekleri, dava açmaya yeteneği olan herkesin kendi davasına ait evrakı düzenleyebileceği, davasını bizzat açabileceği ve işini takip edebileceği, Hukuk ve Ceza Muhakemeleri Usulleri kanunları ile diğer kanun hükümlerinin saklı olduğu hükümleri öngörülmüş, devamında yer alan 63. maddesinde ise.

Baro levhasında yazılı bulunmayanlar ve işten yasaklanmış olan avukatların, şahıslarına ait olmayan dava evrakını düzenleyemeyeceği, icra işlemlerini takip edemeyeceği ve avukatlara ait diğer yetkileri kullanamayacağı, Baro levhasında yazılı bulunmayanların avukatlık unvanını da taşıyamayacağı, bu hüküm hilafına eylemde bulunanlara Cumhuriyet savcısı tarafından beşyüz Türk Lirasından ikibin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verileceği,

Avukatlık yapmak yetkisini taşımadıkları halde muvazaalı yoldan alacak devralarak ve kanunların tanıdığı başka hakları kötüye kullanarak avukatlara ait yetkileri kullananların bir yıldan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılacağı düzenlenmiştir.

2547 sayılı Kanun'un 7. ve 14. maddelerine dayanılarak hazırlanan 12/04/2020 tarihli ve 31097 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İnsan Hakları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği'nin 5. maddesinde merkezin amacının; "insan hakları hukuku ve insancıl hukuk alanlarında, disiplinlerarası bir yaklaşımla, ulusal ve uluslararası hukuk ekseninde yoğunlaşarak ve bilimsel yöntemleri kullanarak insan haklarının tanınması, korunması, uygulanması ve geliştirilmesi hedeflerine yönelik teorik ve pratik alanda araştırmalar ve çalışmalar yürütmek" olarak belirlendiği,

Yönetmeliğin dava konusu "Merkezin faaliyet alanları" başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde. "Merkezin çalışma alanlarıyla ilgili konularda, yükseköğretim mevzuatı çerçevesinde, hukuki danışmanlık, bilirkişilik ve benzeri faaliyetlerde bulunmak" düzenlemesine yer verildiği görülmektedir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İnsan hakları, tüm insanların hiçbir ayrım gözetmeksizin insan oluşlarından dolayı eşit, özgür ve onurlu yaşama hakkına sahip olmasıdır. Bu haklar, bireylerin özgürlüğü, eşitliği, adaleti ve insanca yaşama hakkını kapsar. Hukuki danışmanlık ise, kişi yada kurumların hukuki konularda bilgilendirilmesi veya kişilere hukuki konularda destek verilmesi hizmetidir.

10/12/1948 sayılı İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi'nin 'Başlangıç' kısmında, 'İnsanlık ailesinin bütün üyelerinin doğal yapısındaki onuru ile eşit ve devredilemez haklarını tanımanın dünyada özgürlük, adalet ve barışın temeli olduğu, insan haklarını göz ardı etmenin ve hor görmenin, insanlığın vicdanında infial uyandıran barbarca eylemlere yol açtığı ve insanların korku ve yoksunluktan kurtulması, konuşma ve inanma özgürlüğüne sahip olacağı bir dünyanın ortaya çıkmasının sıradan insanların en yüksek özlemi olarak ilan edilmiş bulunduğu, insanın zorbalık ve baskıya karşı son çare olarak başkaldırmak zorunda kalmaması için, insan haklarının hukukun egemenliğiyle korunmasının önemli olduğu' vurgulanmıştır.

İnsan haklarının korunması, geliştirilmesi, tanınması, hukuk yoluyla olabileceği gibi, kamuoyu mekanizmasıyla da olabilmektedir. Dava konusu düzenleme ile, ticari kaygı güdülmeden insan haklarının geliştirilmesi, tanınması, korunması için her türlü argümanın kullanılabilmesi amaçlanmıştır. İnsan haklarını korumak ve bu kavramlara işlerlik kazandırmak; Avukatlık Kanunu uyarınca avukatların görevi olduğu kadar, bu konuda eğitim vererek halkı bilinçlendirme amacı güden Üniversitelerin de görevidir.

Anayasanın 130. maddesinde de Üniversitelerin bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yaparak ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzel kişiliğine sahip olduğu hükmü bağlanmıştır.

Yönetmelik maddesinde yükseköğretim mevzuatı çerçevesinde hukuki danışmanlık yapılabileceği belirtilerek faaliyetin sınırları da çizilmiştir.

Bu durumda; dava konusu Yönetmeliğin Kanun'un verdiği yetki uyarınca Kanun'un amacına uygun olarak düzenlendiği, Merkez'in insan haklarının tanınması, korunması, geliştirilmesi hedeflerine yönelik araştırma ve çalışma yapmak amacıyla bu alanlar dahilinde hukuki danışmanlık hizmeti vermesinin doğal olduğu, bu hizmetin Avukatlık Kanunu ile çelişmediği görülmekle, dava konusu ibarede hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki karara yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARŞI OY

(X) Dava, İstanbul Barosu levhasına kayıtlı avukat olarak faaliyet yürüten davacı tarafından, 12.04.2020 tarihli 31097 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İnsan Hakları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği'nin "Merkezin faaliyet alanları" başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde yer alan "hukuki danışmanlık" ibaresinin iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.

12/04/2020 tarihli ve 31097 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İnsan Hakları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği'nin dava konusu "Merkezin faaliyet alanları" başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde; "Merkezin çalışma alanlarıyla ilgili konularda, yükseköğretim mevzuatı çerçevesinde, hukuki danışmanlık, bilirkişilik ve benzeri faaliyetlerde bulunmak" düzenlemesine yer verildiği görülmektedir.

Dava konusu Yönetmelik, insan hakları hukuku ve insancıl hukuk alanlarında, disiplinlerarası bir yaklaşımla, ulusal ve uluslararası hukuk ekseninde yoğunlaşarak ve bilimsel yöntemleri kullanarak insan haklarının tanınması, korunması, uygulanması ve geliştirilmesi hedeflerine yönelik teorik ve pratik alanda araştırmalar ve çalışmalar yürütmek amacıyla Hacı Bayram Veli Üniversitesi İnsan Hakları Uygulama ve Araştırma Merkezi'nin kuruluşuna ilişkin hükümler düzenlemekte, bu kapsamda Merkez, çalışma alanıyla ilgili konularda yükseköğretim mevzuatı çerçevesinde, hukuki danışmanlık, bilirkişilik ve benzeri faaliyetlerde bulunmaktadır.

İnsan haklarının tanınması, korunması, uygulanması ve geliştirilmesi amacıyla faaliyetlerde bulunacak olan Merkez'in Yükseköğretim mevzuatının tamamını konu edindiği, amacının insan hakları ile sınırlı olması gerektiği, bu haliyle çalışma alanının genişletildiği, hukuki danışmanlığın insan hakları alanının dışına çıkarılmasının Yönetmeliğin amacıyla uyuşmadığı gerekçesiyle Mahkeme kararının onanması gerektiği düşüncesiyle çoğunluk kararına katılmıyorum.

KARŞI OY

(XX) - Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediğinden, Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği oyu ile aksi yönde oluşan çoğunluk kararına katılmıyorum.