Danıştay 8. Daire E.2022/6557 K.2023/4242

Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince işin gereği görüşüldü:

Dava, Diyarbakır ili, Hani ilçesi hudutları dahilinde II-B grubu maden ruhsat sahasında rödövans sözleşmesi uyarınca faaliyette bulunan davacı şirket tarafından 2008-2011 yılları arası ek Devlet hakkı tahakkukunun kaldırılması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın … tarihli … sayılı işleminin iptali ile fazladan ödenen miktarın faiziyle iade edilmesi istemiyle açılmıştır.

… İdare Mahkemesinin … tarih, E:…, K:… sayılı kararı ile dava görev yönünden reddedilerek Diyarbakır Vergi Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

… Vergi Mahkemesi … tarih, E:…, K:… sayılı kararı ile davayı süre aşımı yönünden reddetmiş bu karar temyiz incelemesi sonucu, Danıştay Dokuzuncu Dairesinin 21/10/2019 tarih, E:2016/9524, K:2019/4921 sayılı kararı ile davanın çözümünün İdare Mahkemesinin görevine girdiği gerekçesiyle bozulmuş; Vergi Mahkemesinin … tarih, E:…, K:… sayılı kararı ile dava görev yönünden reddedilerek İdare Mahkemesine gönderilmiştir.

İdare Mahkemesince davalı idarece, davacı şirket hakkında 2008, 2009 ve 2010 yıllarına yönelik ek devlet hakkı borcu tahakkuk ettirilirken emsal alınan ocak başı satış fiyatları noktasında, üretilen mermerin işletme yöntemi, tenör/kalite, üretilen bölge, aynı pazar ortamı ve diğer özellikler göz önünde bulundurularak ve geçmiş yıllara yönelik ocak başı satış fiyatları dikkate alınarak ayrıntılı bir inceleme ve araştırma yapılarak emsal fiyat araştırması yoluna gidilmeksizin,

aynı ruhsat sahasında faaliyet gösteren ruhsat sahibi şirketin anılan yıllara yönelik ocak başı satış fiyatları emsal alınarak bu fiyatlar üzerinden ek devlet hakkı tahakkuk ettirildiği anlaşılmakla ve her ne kadar, mahallinde yapılan tetkik neticesinde düzenlenen heyet raporlarında davacı şirketin beyan ettiği ocak başı satış fiyatlarının sistem ortalamalarının altında kaldığı belirtilmekte ise de, bu hususta yapılan ara kararlara rağmen idarece sistem ortalamalarının ne olduğu noktasında somut hiçbir bilgi ve belge sunulmadığı dikkate alındığında,

davacı şirket tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatlarının ruhsat sahibi şirketi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatlarının altında kaldığından bahisle salt ruhsat sahibinin beyan ettiği fiyatlar emsal alınmak suretiyle davacı şirket hakkında ek devlet hakkı tahakkuk ettirilmesine yönelik tesis edilen işlemde ve bu işleme yapılan itirazın reddine yönelik tesis edilen dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline ve dava konusu işlem hukuka aykırı bulunduğundan,

davacı şirketin bu işlem kapsamında ödediği ek devlet hakkı tutarlarının yasal faiziyle birlikte davacı şirkete ödenmesine karar verilmiştir.

3213 sayılı Maden Kanunu'nun 18/02/2015 gün ve 29271 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6592 sayılı Kanun'un 10. maddesinde yapılan değişiklikle (dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan) "Devlet hakkı" başlıklı 14. maddesinde; "(1) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.

(2) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ocak başı satış bedeli, ilan edilen emsal fiyattan daha düşük olamaz.

Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir. (3) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyattır.(4)“Devlet hakkı;

a) I. Grup (a) bendi madenlerin valilik veya il özel idaresince belirlenen ve ilan edilen boyutlandırılmış ve/veya yıkanmış piyasa satış fiyatı üzerinden %4 oranında, b) I. Grup (b) bendi madenlerden %4 oranında, c) II. Grup (a) ve (c) bendi madenlerden %4 (Kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda kullanılan tüvenan hammadde dışında bu maddedeki Devlet hakkı boyutlandırılmış fiyat üzerinden alınır.) oranında, ç) II. Grup (b) bendi madenlerde doğal taşın özelliklerine ve bulunduğu bölgeye göre ocakta oluşan piyasa satış fiyatı üzerinden %4 oranında, d) III. Grup kaynak tuzlarından %1 oranında, bu grubun diğer madenlerinden %5 oranında,

e) IV. Grup madenlerden; altın, gümüş, platin, bakır, kurşun, çinko, krom, alüminyum ve uranyum oksit madenlerinden ekli (3) sayılı tabloda belirtilen oranlarda, uranyum oksit dışındaki radyoaktif mineraller ve diğer radyoaktif maddelerden %8 oranında, diğerlerinden ise %2 oranında, f) V. Grup madenlerden %4 oranında, alınır. (5) Ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatı Bakanlık tarafından denetlenir ve eksik beyanlar tamamlattırılır.

İşletme izni olan maden ruhsatlarından her yıl en az ruhsat taban bedeli kadar Devlet hakkı alınır. Ancak, kaynak tuzlalarında alınacak Devlet hakkında bu şart aranmaz" hükmü yer almaktadır.

Dosyanın incelenmesinden, davacının sahasında çalıştığı ruhsat sahibinin, süre uzatım talebinde bulunması üzerine ruhsat sahası mahallinde denetlenmiş olup, aynı sahada çalışan rödövansçı davacı ile ruhsat sahibinin idareye beyan ettiği ocak başı satış fiyatlarının farklı olması (davacının daha düşük beyan etmesi ) nedeniyle idarenin sistem kaydında Diyarbakır ili Hani ilçesi ağırlıklı ortalama satış fiyatları, üretilen mermerin kalitesi ve ruhsat sahibinin beyanları altında kalan davacının ocak başı satış fiyatları revize edilerek fark Devlet hakkı çıkarılmasına ilişkin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın … tarihli … sayılı işleminin iptali ile fazladan ödenen miktarın faiziyle iade edilmesi istemiyle davanın açıldığı anlaşılmıştır.

Mahkemece idarenin Diyarbakır ili Hani ilçesi II. grup madenler yönünden Devlet hakkına esas olan ocak başı satış fiyatının belirlenmesine ilişkin emsal fiyat araştırması yapılıp yapılmadığı, belirlenmiş bir emsal ocak başı satış fiyatının bulunup bulunmadığı, ocak başı satış fiyatı belirlenmesine ilişkin piyasa araştırması yapılıp yapılmadığı, bu doğrultuda ilgili birlik sanayi ve ticaret odalarından görüş alınıp alınmadığı hususlarının açıklığa kavuşturulması amacıyla 13/10/2020, 13/11/2020 ve 28/12/2020 tarihlerinde ara karar yapıldığı,

13/11/2020 ve 28/12/2020 tarihli ara kararlar da ek olarak Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası'na da Diyarbakır ili Hani ilçesine yönelik II. Grup mermer madenine ilişkin 2008-2010 yıllarına yönelik Devlet hakkına esas ocak başı satış fiyatının ne olduğu, piyasa araştırması yapılıp yapılmadığının sorulduğu,

davalı idarece 2010 yılı öncesi Genel Müdürlük heyetlerinin mahallindeki tetkiklerde satış faturaları üzerinde yaptıkları tespitler ile Bakanlığın talebi üzerine il ticaret ve sanayi odalarından satış fiyatları konusunda gelen bilgiler, bilgi gelmemiş ise mücavir illerdeki fiyatlar birlikte değerlendirilerek devlet hakkı hesaplanmalarında esas alınacak taban fiyatların (emsal fiyatların) açıklandığı,

emsal fiyatların açıklandığı listeler incelendiğinde iller bazında tek bir fiyatın açıklanmadığı ve bu bağlamda 2008, 2009 ve 2010 yıllarına ilişkin ocak başı satış fiyatının, dava konusu ruhsat sahasında 03/10/2012 tarihinde yapılan tetkik neticesinde düzenlenen heyet raporu ile ek heyet görüşü raporunda yer alan tespitler üzerine belirlendiği,

davalı idarenin, ocak başı emsal satış fiyatları belirlenirken dayanak aldığı söz konusu mahallinde değerlendirme ve tetkik raporu ile heyet ek görüş raporunda ise, "rödövansçı şirketin ocak başı satış fiyatlarının, sahada üretilen blok mermerin kalitesine göre ruhsat sahibinin ve MBYS sistem kayıtlarında Diyarbakır ili, Hani ilçesi ağırlıklı ortalama ocak başı satış fiyatlarının altında kaldığı" tespitlerine yer verilerek ruhsat sahibi şirketin beyan ettiği ocak başı satış fiyatları üzerinden ek devlet hakkının hesaplandığı,

Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası tarafından aynı ruhsat sahası içinde açılan farklı ocaklara ait mermerin yapısal özelliklerinde farkılık olabileceği, piyasa ortalamasının tespit edilemeyeceğine dair görüş verildiği görülmektedir.

Davalı idarece aynı damardan ve ruhsat sahasından yapılan satışlarda, ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatına göre ruhsat sahasında rödövansçı olarak faaliyet gösteren davacı şirketin ocak başı satış fiyatının düşük gösterildiği, davacı tarafından aynı sahada üretilen mermerin ocak başı satış fiyatının düşük gösterilmesinin gerekçesinin ortaya konulamadığı iddia edilerek iptal kararının bozulması istenilmektedir. Davacı tarafından ocakların kapasitesi, üretilen mermerin kalite farkı ve mermerin satıldığı müşteri portföyünün farklı olduğu ileri sürülerek üretilen mermerin birim fiyatının her ocak için aynı fiyattan hesaplanmasının haksız olacağı savunulmuştur.

Olayda aynı ruhsat sahasında faaliyet yürüten davacı rödövansçı ile ruhsat sahibinin Devlet hakkına esas ocak başı satış fiyatlarının farklı beyan edilmesi nedeniyle daha düşük ocak başı satış fiyatı beyan eden davacıya ek tahakkuk çıkarılmasına ilişkin işlemin iptalinin istenildiği,

Mahkemece aynı ruhsat sahasında faaliyet gösteren ruhsat sahibinin, Devlet hakkına esas ocak başı satış fiyatının dikkate alınmayarak idareden ve Ticaret ve Sanayi odasından, Diyarbakır ili Hani ilçesine yönelik emsal fiyat tespitine yönelik araştırma yapılıp yapılmadığı sorulmuşsa da, aynı sahada faaliyet gösteren ruhsat sahibinin beyan ettiği ocak başı satış fiyatının, davacı yönünden, emsal alınarak ruhsat sahibinin beyan ettiği ocak başı satış fiyatlarına göre yapılan ek Devlet hakkı tahakkuku işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı,

her ne kadar idarece sistem kayıtlarındaki Diyarbakır ili Hani ilçesi ağırlıklı ortalama satış fiyatına ilişkin bilgi belgeler dosyaya sunulmamışsa da bu durumun yapılan ek Devlet hakkı tahakkuku işlemini kusurlandırmadığı sonucuna varılmıştır.