Danıştay 8. Daire E.2023/2190 K.2025/9315

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, Isparta ili, Eğirdir ilçesi, ... Köyü sınırlarındaki uhdesinde bulundurduğu İR:... ruhsat numaralı maden sahasına ilişkin olarak Orman Kanunu'nun 16'ncı maddesine göre ek 11.255m² pasa döküm sahası izni talebinin reddine yönelik Orman Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davalı idarece dava konusu işleme gerekçe olarak "izin verilmesinde kamu yararı görülmediği" belirtilmiş ise de; söz konusu alana ilişkin yapılan başvuru sonrasında izin verilmesinde sakınca bulunmadığına ilişkin izin raporu dikkate alındığında söz konusu ek pasa döküm alanı sahasının "orman olarak kullanılmasında yarar olduğu" yönündeki herhangi bir somut bilgi ve belgeye dayanmaksızın kamu yararı gerekçesiyle izin talebinin reddine ilişkin olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, 2010 yılından itibaren ülkemiz ormanlarında yoğun şekilde madencilik faaliyetlerinin yapılmaya başlanıldığı, bu yerlerin devlet ormanına rastlamasının ülkemizin tabiatının tahribatını hızlandırdığı, doğal dengenin bozulduğu, bölgenin düzenlemiş olduğu izin raporu ve değerlendirme formunun nihai kararı göstermediği, tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, dava konusu maden sahasının 2011 yılından itibaren maden sahası olarak kullanıldığı, davalı idareden daha önce söz konusu alana ilişkin maden izinlerin alındığı, davalı idarenin kamu yararı kavramını keyfi olarak kullandığı, ilgili sahada ağaç dikilebilecek toprağın bile bulunmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirket tarafından, Isparta ili, Eğirdir ilçesi, ... Köyü sınırlarındaki uhdesinde bulundurduğu İR:... nolu ruhsat dahilinde 22/09/2021 tarihine kadar alınan orman izinlerine ilave olarak, 18/06/2021 tarihli başvuru dilekçesi ile anılı ruhsat alanında Orman Kanunu'nun 16'ncı maddesine göre ek 11.255m² pasa döküm sahası izin talebinde bulunulmuştur.

Anılan talep üzerine düzenlenen davacı şirkete ait olan İR:... nolu ruhsata dayalı Orman Kanununun 16'ncı maddesi izinleri için düzenlenen İzin Raporu ve eklerinin (16. madde bilgi notu, bedel tespit tutanağı, değerlendirme formu vs.) incelenmesi sonucunda, Orman Genel Müdürlüğü Isparta Orman Bölge Müdürlüğü Eğirdir Orman İşletme Müdürlüğü Kadastro ve Mülkiyet Şefliğinin ... tarih, ... sayılı yazısında "...ruhsat sahasında 11.254,99 m² pasa döküm alanı izni verilmesinde kamu yararı ve zarureti görüldüğünden ....

Orman Kanununun 16'ncı maddesi kapsamında izin verilmesinde sakınca bulunmadığına" dair yazı ile Eğirdir Orman İşletme Müdürlüğü'ne bildirilmiştir. Isparta Orman Bölge Müdürlüğü Eğirdir Orman İşletme Müdürlüğü söz konusu yazı "...Orman Kanununun 16'ncı maddesi kapsamında izin verilmesinde sakınca bulunmadığına" dair oluru ile bölge müdürünce onaylanmıştır.

Dava konusu Orman Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E... sayılı işlemi ile yapılan nihai değerlendirmede, söz konusu sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğü, izin verilmesinde kamu yararı ve zarureti bulunduğu belirtilerek talebin uygun değerlendirilmediğine ilişkin dava konusu işlem tesis edilmiştir. Bunun üzerine, davacı tarafından uhdesinde bulundurduğu İR:... ruhsat numaralı maden sahasına ilişkin olarak Orman Kanunu'nun 16'ncı maddesine göre ek 11.255m² pasa döküm sahası izni talebinin reddine yönelik dava konusu işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun, (dava konusu işlem tarihindeki haliyle) "Madencilik faaliyetlerinde izinler" başlıklı 7. maddesinde; "(...) Devlet ormanları içinde yapılacak maden arama ve işletme faaliyetleri ile bu faaliyetler için zorunlu ve ruhsat süresine bağlı olarak yapılan geçici tesislere 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu hükümlerine göre izin verilir. (...)" düzenlemesine yer verilmiştir.

6831 sayılı Orman Kanunu'nun (dava konusu işlem tarihindeki haliyle) 16. maddesinin 1. fıkrasında. "Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilir.

Ancak, temditler dahil ruhsat süresince müktesep haklar korunmak kaydı ile Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin bulunduğu alanlarda maden aranması ve işletilmesi, Çevre ve Orman Bakanlığının muvafakatine bağlıdır.

Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin; baraj, gölet, liman ve yol gibi yapılarda dolgu amaçlı kullanacağı her türlü yapı hammaddesi üretimi için yapacağı madencilik faaliyetleri ile zorunlu tesislerinden bedel alınmaz." hükmüne yer verilmiştir.

Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan ve 18/04/2014 tarih ve 28976 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren (mülga) Orman Kanununun 16 ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin, "İnceleme ve Değerlendirme" başlıklı 5. maddesinde,"(1) Bölge müdürlüğü yapılan müracaatı öncelikle evrak üzerinde inceler, eksiklikler varsa, on işgünü içinde müracaat sahibine bildirir. Eksiklikler tamamlanıncaya kadar talep değerlendirmeye alınmaz.

Evrakın tam olması halinde heyet tarafından arazi üzerinde gerekli incelemeler yapılarak, talebin Devlet ormanlarına isabet eden kısımları için ön izin veya kesin izin raporu düzenlenir. (...) (3) Değerlendirme Komisyonunun görev alanındaki; muhafaza ormanları, gen koruma alanları, tohum meşcereleri, orman içi dinlenme yerleri ile endemik ve korunması gereken nadir ekosistem alanlarına isabet eden maden işletme, tesis ve altyapı tesisi izin müracaatları ile muhafaza ormanlarındaki ruhsat talepleri bölge müdürlüğünce müracaat evrakı ve düzenlenen tutanak ile birlikte Genel Müdürlüğe gönderilir.

Talebin bir kısmının Değerlendirme Komisyonunca değerlendirilmesi gerektiği durumlarda talep bir bütün olarak ele alınır." düzenlemesi, "Değerlendirme komisyonu" başlıklı 16. maddesinde ise,"...

(3) "Değerlendirme Komisyonunun görevleri; a) Muhafaza ormanları, gen koruma alanları, tohum meşcereleri, orman içi dinlenme yerleri ile endemik ve korunması gereken nadir ekosistem alanlarına isabet eden maden işletme, tesis ve altyapı tesisi izin müracaatlarını, b) Muhafaza ormanlarındaki ruhsat taleplerini, c) Verilecek izinlerle ilgili mevzuatta açık hüküm bulunmayan hususları, değerlendirmektir.

(4) "Değerlendirme Komisyonunca uygun bulunan müracaatlar Bakan onayına sunulur, onayı takiben bölge müdürlüğü tarafından izin raporu düzenlenerek izin verilir." düzenlemesi yer almaktadır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesiyle "bilirkişi" konusunda atıfta bulunulan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 266. maddesinde, "Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir." kuralı, 282. maddesinde "Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir." kuralı bulunmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Anayasa'nın 169. maddesinde ormanların ülke yönünden taşıdığı büyük önem gözetilerek, korunmaları ve geliştirilmeleri konusunda ayrıntılı düzenlemelere yer verilmiştir. Anayasa'nın 169. maddesinin gerekçesinde de belirtildiği gibi maddenin birinci fıkrası doğal kaynaklarımızın en önemlilerinden biri olan ormanların korunması ve sahaların genişletilmesi için Devlete gereken tedbirleri alıp kanun koymayı ve bütün ormanların gözetimi ödevini getirmektedir. (AYM., 13/09/2000 tarih ve E:2000/14, K:2000/21 sayılı kararı)

Ormanlık alanda verilen izne konu edilen kamu yararı ile ormanın muhafazasındaki kamu yararının karşılaştırılmasının yapılması zorunluluğu Anayasa'nın 169. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemez." hükmünden kaynaklanmaktadır.

Anayasa Mahkemesi'nin 22/11/2007 tarih ve E:2004/67, K:2007/83 tarihli kararında; zaruret halinin, talep edilen faaliyetin orman ekosistemi dışında gerçekleştirilmesi imkanı bulunmaması durumu olarak anlaşılması gerektiği vurgulanmaktadır.

Dava konusu uyuşmazlığın çözümü için, kamu yararı sağlayan iki etkinlikten hangisinde “kamu yararının” daha çok olduğunun, hukuksal anlamda “üstün kamu yararının” hangisinde olduğunun belirlenmesi gerekmektedir. Bu nedenle izin işleminde ormanların devamlılığının sağlayacağı kamu yararı ile madencilik iznine ait kamu yararı kıyaslamasında "üstün kamu yararı" kavramının değerlendirilmesi uygun olacaktır.

Bu durumda; talep edilen alanın, orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğü, izin verilmesinde kamu yararı ve zarureti bulunduğu gerekçesiyle ek orman izni verilmesi talebinin reddine dair işlemin iptali istemiyle açılan işbu davada, orman izni verilmesinde kamu yararı karşılaştırması ve faaliyetin söz konusu saha dışında yapılmasının mümkün olmadığına dair zaruret halinin varlığına ilişkin somut tespitlere yer verilmesi ve söz konusu sahanın bulunduğu yerin orman niteliğinin, meşcere örtüsünün kapalılık durumunun dikkate alınması suretiyle verimli orman niteliğinde olup olmadığının,

keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmak suretiyle tespit edilerek tartışılması gerekirken, eksik incelemeye dayalı olarak verilen dava konusu işlemin iptaline ilişkin Mahkeme kararında hukukî isabet bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.