Danıştay 8. Daire E.2023/2816 K.2025/9550

Dava konusu istem: "Avrupa Yakası 2. Kısım Atık Su Tünel İnşaatı" işinin yapılması sırasında Cerrahpaşa Tıp Fakültesinde meydana gelen hasarın tazmini istemiyle İSKİ ve müteahhitler aleyhine açılan tazminat davasında davanın kısmen kabulüne ilişkin ...

Asliye Ticaret Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararına istinaden İstanbul 36. İcra Müdürlüğünün... esas sayılı dosyasında başlatılan icra takibi sonucunda İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü hesabına yatırılan 1.744,057,00-TL hasar tazminatı, 1.071.498,29-TL mahrum kalınan kar tazminatı, 2.527.021,81-TL faiz, 268.168,38-TL yargılama gideri ve vekalet ücreti olmak üzere toplam 5.610.745,48-TL bedelin İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Üniversitesi Rektörlüğü hesabına aktarılması istemiyle davacının yaptığı başvurunun,

"Cerrahpaşa Tıp Fakültesi ve Kardiyoloji Enstitüsü İstanbul Üniversitesi Rektörlüğüne bağlı iken döner sermaye hesaplarına, gelirleri giderini karşılayamadığı için.

Hazine payı, BAP payı, personel ödemeleri, Sosyal Güvenlik Kurumu ödemeleri gibi zorunlu giderlerin karşılanması ve bu ödemelerin cezaya girmesinin engellenmesi amacıyla İstanbul Üniversitesi Döner Sermaye Merkez İşletmesi bütçesinden 134.01 hesap kodlu işletmeler arası mali borç hesabı çalıştırılarak 81.227.405,48-TL verildiğinden ilgilerden tahsil edilen tutarın davacının döner sermaye işletme borcuna mahsup edildiği" gerekçesiyle reddine ilişkin İstanbul Üniversitesi Rektörlüğünün ...tarihli ve ... sayılı işleminin bildirimine ilişkin ... tarihli ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:...İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; harcama birimlerinin nakit durumunun dengelenmesi için işletmeler arası borç alma (... hesap kodu) ve işlemler arası borç verme (... hesap kodu) hesap kodlarıyla harcama birimleri hesap kayıtları arasında para aktarımı yapıldığı görülmekle birlikte bunun Üniversitenin takdirinde olduğu,

İstanbul Üniversitesine bağlı iken bağlantısı değiştirilerek İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Rektörlüğüne bağlanan fakülte, yüksekokul ve enstitülerin döner sermaye gelirlerinin ve giderlerinin yönetiminden İstanbul Üniversitesi Yönetim Kurulunun sorumlu olduğu,

İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Rektörlüğü kurulmadan ve ayrı bir tüzel kişiliğe kavuşmadan önce İstanbul Üniversitesine bağlı iken bağlantısı değiştirilerek İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Rektörlüğüne bağlanan ve döner sermaye işlemlerinin yönetiminin İstanbul Üniversitesi Yönetim Kurulunun sorumlu olduğu Cerrahpaşa Tıp Fakültesi ve Kardiyoloji Enstitüsüne "134.01 hesap kodlu işletmeler arası mali borç hesabı" çalıştırılarak İstanbul Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi hesapları arasında aktarılan tutardan İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Rektörlüğü'nün sorumlu tutulamayacağı anlaşıldığından.

"Cerrahpaşa Tıp Fakültesi ve Kardiyoloji Enstitüsü, İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü'ne bağlı iken döner sermaye hesaplarına, gelirleri giderini karşılayamadığı için; hazine payı, BAP Payı, personel ödemeleri,

Sosyal Güvenlik Kurumu ödemeleri gibi zorunlu giderlerin karşılanması ve bu ödemelerin cezaya girmesinin engellenmesi amacıyla İstanbul Üniversitesi Döner Sermaye Merkez İşletmesi bütçesinden 134.01 hesap kodlu işletmeler arası mali borç hesabı çalıştırılarak 81.227.405,48-TL verildiğinden ilgilerden tahsil edilen tutarın davacının döner sermaye işletme borcuna mahsup edildiği" gerekçesiyle reddine ilişkin ... tarih ve ... tarihli işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İşbu uyuşmazlığa konu olan alacak "Avrupa Yakası 2. Kısım Atık Su Tünel İnşaatı" işinin yapılması sırasında Cerrahpaşa Tıp Fakültesinde meydana gelen hasarın tazmini istemiyle İSKİ ve müteahhitler aleyhine açılan tazminat davasında davanın kısmen kabulüne ilişkin...

Asliye Ticaret Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı uyarınca verilen tazminat ve yargılama giderlerine dayandığını, söz konusu alacak haksız fiile dayanılarak Asliye Ticaret Mahkemesince verilen tazminata dayanmakla, alacak konusu kamu alacağına ilişkin olmayıp, özel hukuktan kaynaklanan bir alacak olduğunu, uyuşmazlığa konu alacağın haksız fiil tazminatına ilişkin özel hukuk alacağı olması,

takas ve mahsup nedeniyle alacak talebinin reddinin de yine özel hukuk hükümlerine göre değerlendirilecek olması nedeniyle 3533 sayılı Kanun kapsamında olan taraflar arasındaki özel hukuktan kaynaklı işbu uyuşmazlığın görüm ve çözümü adli yargının görev alanı içinde bulunduğu, bu nedenlerle istinaf başvurusunun kabulüne, ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararın kaldırılmasına, davanın görev yönünden (adli yargı) reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı idare tarafından, uyuşmazlığın davacı ile davalı arasında mevcut hukuki ilişkiye değil, idarenin kamu gücüne dayanılarak tek taraflı tesis edilen işlemden kaynaklandığını bu nedenle idari yargının görevli olduğu, esas yönünden ise dava konusu işlemin iptali gerektiği belirtilmiştir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

İstemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İstinaf” başlıklı 45. maddesinin 3. fıkrasında, "Bölge idare mahkemesi, yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verir.

Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yaparak aynı kararı verir." kuralına, 4. fıkrasında, “Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir. Bu hâlde bölge idare mahkemesi işin esası hakkında yeniden bir karar verir.

İnceleme sırasında ihtiyaç duyulması hâlinde kararı veren mahkeme veya başka bir yer idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilir.

İstinabe olunan mahkeme gerekli işlemleri öncelikle ve ivedilikle yerine getirir.” kuralına, 5. fıkrasında ise, “Bölge idare mahkemesi, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması hâllerinde, istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vererek dosyayı ilgili mahkemeye gönderir.

Bölge idare mahkemesinin bu fıkra uyarınca verilen kararları kesindir.” kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

2577 sayılı Kanun'un 45. maddesini değiştiren 28/06/2014 tarih ve 29044 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 6545 sayılı Türk Ceza Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 19. maddesinin gerekçesinde, "...Bölge idare mahkemesi, yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verecektir.

Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yapacak ve yine istinaf başvurusunun reddine karar verecektir. Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verecektir. Bu hâlde bölge idare mahkemesi işin esasına girecek ve esas hakkında yeniden bir karar verecektir.

İşin esasına girilerek yapılacak inceleme sırasında ihtiyaç duyulması hâlinde kararı veren mahkeme veya başka bir yer idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilecektir. Bu durumda, istinabe olunan mahkeme gerekli işlemleri öncelikle ve ivedilikle yerine getirir.

Yukarıda belirtildiği gibi istinaf incelemesinde kural, ilk derece mahkemesince verilen kararda tespit edilen maddi veya hukuki eksikliklerin istinaf mercii tarafından tamamlanarak nihai kararın da istinaf mercii tarafından verilmesidir. Ancak bu kuralın bir istisnası söz konusudur.

Şayet ilk derece mahkemesinin 2577 sayılı Kanun'un 14 ve 15'inci maddeleri uyarınca ilk inceleme üzerine vermiş olduğu bir karara karşı istinaf başvurusu yapılmış ve istinaf mercii bu başvuruyu haklı görmüş ise, istinaf mercii bu kararı bozacak ve dosyayı kararı veren mahkemeye geri gönderecektir.

Bunun gibi, ilk derece mahkemesindeki davaya görevsiz ya da yetkisiz mahkeme tarafından yahut reddedilmiş ya da yasaklanmış hakim tarafından bakılmış olması hâlinde de, istinaf mercii kararı bozmak suretiyle dosyayı geri gönderecektir. Bölge idare mahkemesinin bu kararları kesindir..." açıklamalarına yer verilmiştir.

6545 sayılı Kanun'un 19. maddesiyle yapılan değişiklikle, 2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinde "itiraz usulü" kaldırılarak, "istinaf" kanun yolu getirilmiş olup ilk derece mahkemelerinin kesinleşmemiş nihai kararlarının maddi ve hukuki yönlerden denetlenerek, hukuka aykırılıklarını ortadan kaldırmak amacıyla istinaf kanun yolu düzenlenmiştir.

İstinaf mercii tarafından, ilk derece mahkemesi kararı hukuka uygun bulunursa istinaf başvurusunun reddine, aksi halde ise kararın kaldırılmasına karar verilmesi, istinaf mercii tarafından ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verildiği durumlarda ise kural olarak, mahkeme kararında tespit edilen maddi veya hukuki eksiklikler tamamlanarak nihai karar verilmesi gerekmektedir.

Bölge idare mahkemesinin, ilk derece mahkemesinin kararını hukuka uygun bulmayarak, istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verdiği hallerde, kural olarak, davanın esası hakkında yeniden bir karar vermesi, istisnai olarak, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hakim tarafından bakılmış olması hallerinde ise dosyayı ilgili mahkemeye göndermesi gerekmektedir.

Temyize konu karar incelendiğinde davaya görevsiz Mahkeme tarafından bakıldığı gerekçesiyle Bölge İdare Mahkemesi'nce istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın görev yönünden reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.

Yukarıda belirtilen Yasa hükmü uyarınca Bölge İdare Mahkemesi uyuşmazlığın görevsiz Mahkemece karar verildiği kanaatinde ise davanın görev yönünden karar verilmek üzere Mahkemesine gönderilmesi gerekmektedir.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkeme kararının kaldırılmasına ve davanın görev yönünden (adli yargı) reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında usul kurallarına uygunluk bulunmamaktadır.