Danıştay 8. Daire E.2023/2869 K.2025/8474

Dava konusu istem: Sivas ili, Divriği ilçesi hudutları dahilinde ve davacı şirket uhdesinde bulunan S:... nolu IV (C) grubu işletme ruhsatlı sahaya ilişkin olarak, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12/7. maddesi uyarınca ruhsatlı ancak işletme ve üretim izni olmadan 8.408,40 ton (36-38 tenör) krom üretim faaliyetinde bulunduğunun tespit edildiğinden bahisle, davacı şirkete 49.083.614,55 TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlıkta, davacı şirket uhdesinde bulunan S:... nolu IV (C) grubu işletme ruhsat sahasına 12/03/2010 yürürlük tarihli maden ruhsatının verildiği, bu kapsamda yapılan üretimlere ilişkin olarak anılan sahanın 2019 yılında davalı idare yetkililerince mahallinde tetkik edilerek 27/08/2019 tarihli raporun düzenlendiği, söz konusu raporda, "Harita Mühendisi ile ölçümü yapılan 5 ocağın işletme izin alanı dışında olduğu,

ocaklar etrafında krom döküntüleri bulunması ve ocakların büyüklükleri dikkate alınarak heyetimizde ocaklarda krom üretimi yapıldığı kanaati oluştuğu, ancak ocaklarda yapılan incelemede sağlam yapıda cevher görülmediğinden çalışmalar sonucunda ocaklardan üretilen tüvenan krom cevheri miktarları hesaplanamadığı" tespitlerine yer verildiği,

bu doğrultuda Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün 13/12/2019 tarih ve E... sayılı işlemi ile davacı şirkete 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 7. fıkrası uyarınca S:... sayılı ruhsat sahasının içerisinde işletme izni bulunmadan 8.408,40 ton (36 - 38 tenör) krom üretim faaliyetinde bulunulduğundan bahisle, 49.083.614,55 TL idari para cezası uygulandığı, Mahkemelerinin 28/02/2020 tarihli ara kararıyla, işletim ve üretim izni olmadan üretildiği belirtilen 8.408,40 ton krom madeninin idarece hangi yöntem ve usulle hesaplandığının sorulduğu, davalı idarenin 24/03/2020 kayıt tarihli cevap dilekçesinde;

hesaplamanın ruhsat sahibi tarafından Genel Müdürlüğe tevdii edilen 11/02/2009 tarih ve 77347 sayılı işletme projesinde belirtilen rezerv doğrultusunda ve teknik ekip tarafından sahada yapılan ölçümler neticesinde yapıldığının belirtildiği, ancak bunun haricinde hesaplama yöntemine, teknik boyutlarının izahına ve sahada yapılan ölçüm sonuçlarına, beş farklı sahadan bahsedildiğinden bunlara ilişkin ayrı ayrı hesaplamalara ve dava konusu tutara nasıl ulaşıldığına dair nesnel ve somut açıklamalara yer verilmediği anlaşıldığından,

objektif ve somut tespitlere dayanılmadan davacı şirket hakkında Maden Kanunu'nun 12/7. maddesine aykırı hareket edildiğinden bahisle idari para cezası verilmesine dair tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, idari para cezasına dair hesaplamanın ruhsat sahibi tarafından idarelerine sunulan ... tarih ve ... sayılı işletme projesinde belirtilen görünür rezerv doğrultusunda ve mahallinde teknik personel tarafından yapılan ölçümler ile düzenlenen tetkik raporuna uygun olarak yapıldığı, davacı şirkete bu projedeki rezerv varlığı nedeniyle ruhsat verildiği, dava konusu işlemin hukuka ve usule uygun olarak tesis edildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Sivas ili, Divriği ilçesi hudutları dahilinde ve davacı şirket uhdesinde bulunan S:... nolu IV (C) grubu işletme ruhsatlı sahaya ilişkin olarak, davalı idare teknik personelince 19-24/07/2019 tarihleri arasında yapılan denetim neticesinde düzenlenen teknik personellerin ve şirket temsilcisinin imzaladığı tutanak ile; tetkik tarihi itibariyle faaliyette bulunulmadığı, işletme izni alanı dışında ocaklar bulunduğu, stok bulunmadığı, sahada üretim ve sevkiyatın yapıldığı, satış fatura ve sevk fişlerinin ibraz edilmediğinin tespit edildiği, yine 3 maden ve 1 mali uzman tarafından düzenlenen 27/08/2019 tarihli tetkik raporunda da;

harita mühendisi ile ölçümü yapılan 5 ocağın işletme izin alanı dışında olduğu, ocaklar etrafında krom döküntüleri bulunması ve ocakların büyüklükleri dikkate alınarak ocaklarda krom üretimi yapıldığı kanaati oluştuğu, ancak ocaklarda yapılan incelemede sağlam yapıda cevher görülmediğinden çalışmalar sonucunda ocaklardan üretilen tüvenan krom cevheri miktarlarının hesaplanamadığının tespit edildiği, bunun üzerine,

davalı idarece ruhsat sahibi tarafından idarelerine ibraz edilen ... tarih ve ... sayılı işletme projesinde belirtilen 11.550 ton görünür rezerv miktarı ve idarelerinin teknik ekiplerince sahada yapılan ölçümler dikkate alınmak suretiyle, Maden Kanunu'nun 12/7. maddesi uyarınca ruhsatlı sahada işletme ve üretim izni olmadan 8.408,40 ton (36-38 tenör) krom üretimi yapıldığının belirlenerek, bu hesaplamaya göre 2019 yılı ocak satış fiyatının 5 katı oranında davacı şirkete 49.083.614,55 TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işleminin tesis edildiği,

bunun üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 168. maddesinde "Tabii servetler ve kaynaklar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Bunların aranması ve işletilmesi hakkı Devlete aittir. Devlet bu hakkını belli bir süre için, gerçek ve tüzelkişilere devredebilir. Hangi tabii servet ve kaynağın arama ve işletmesinin, Devletin gerçek ve tüzelkişilerle ortak olarak veya doğrudan gerçek ve tüzelkişiler eliyle yapılması, kanunun açık iznine bağlıdır. Bu durumda gerçek ve tüzelkişilerin uyması gereken şartlar ve Devletçe yapılacak gözetim, denetim usul ve esasları ve müeyyideler kanunda gösterilir." düzenlemesi yer almaktadır.

3213 sayılı Maden Kanunu'nun (14/02/2019 tarih ve 7164 sayılı Kanun ile değişik) "Üretim ve sevkiyat" başlıklı 12. maddesinin 7. fıkrasında "Ruhsatlı, ancak işletme izni olmadan aynı grupta üretim yapıldığının tespiti hâlinde, faaliyetler durdurularak üretilen madene el konulur.

Bu fiili işleyen kişilere, ödenmesi gereken Devlet hakkına ilaveten bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve/veya el konulma imkânı ortadan kalkmış olan tüm madenin, ocak başı satış bedelinin beş katı tutarında idari para cezası uygulanır. El konulan madenler, mülki idare amirliklerince satılarak bedeli büyükşehir belediyesi olan illerde yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı, diğer illerde il özel idaresi hesabına aktarılır.

Bu fıkranın ihlalinin tekrarı hâlinde madenin ocak başı satış bedelinin on katı tutarında idari para cezası uygulanır" hükmü yer almaktadır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı haller" başlıklı 31. maddesinde bilirkişi ve keşif konusunda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı düzenlenmiş ve "...bilirkişiler, bilirkişilik bölge kurulları tarafından hazırlanan listelerden seçilir ve bilirkişiler hakkında Bilirkişilik Kanunu ve 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri uygulanır." kuralı yer almaktadır.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ''Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren hâller'' başlığını taşıyan 266. maddesinde ise; mahkemenin, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar vereceği kurala bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde; davacı şirketin uhdesinde bulunan S:... nolu IV (C) grubu işletme ruhsatlı sahaya ilişkin olarak, davalı idare teknik personelince öncelikle 19-24/07/2019 tarihleri arasını kapsayan ve ruhsat sahasında yapılan denetim sonucunda düzenlenen tutanak ile; tetkik tarihi itibariyle faaliyette bulunulmadığı, işletme izni alanı dışında ocaklar bulunduğu, stok bulunmadığı, sahada üretim ve sevkiyatın yapıldığı,

satış fatura ve sevk fişlerinin ibraz edilmediğinin tespit edildiği (bu tutanağı idare teknik personel ile şirket temsilcisinin birlikte imzaladığı), sonrasında mahallinde yapılan inceleme neticesinde düzenlenen 27/08/2019 tarihli tetkik raporunda (3 maden ve 1 mali uzman tarafından düzenlenen) harita mühendisi ile ölçümü yapılan 5 ocağın işletme izin alanı dışında olduğu,

ocaklar etrafında krom döküntüleri bulunması ve ocakların büyüklükleri dikkate alınarak ocaklarda krom üretimi yapıldığı kanaati oluştuğu, ancak ocaklarda yapılan incelemede sağlam yapıda cevher görülmediğinden çalışmalar sonucunda ocaklardan üretilen tüvenan krom cevheri miktarlarının hesaplanamadığının belirtildiği, bunun üzerine, davalı idarece Mahkemenin ara kararına verdiği cevapta;

ruhsat sahibi tarafından idarelerine ibraz edilen ... tarih ve ... sayılı işletme projesinde belirtilen 11.550 ton görünür rezerv miktarı ve idarelerinin teknik ekiplerince sahada yapılan ölçümler dikkate alınmak suretiyle, Maden Kanunu'nun 12/7. maddesi uyarınca ruhsatlı sahada işletme ve üretim izni olmadan 8.408,40 ton (36-38 tenör) krom üretimi yapıldığının tespit edildiğinin açıklandığı;

davalı idarece, işletme ve üretim izni bulunmadan üretilen 8.408,40 ton (36-38 tenör) krom madeni miktarının, idarelerine ibraz edilen işletme projesinde belirtilen 11.550 ton görünür rezerv miktarı ve idarelerinin teknik ekiplerince düzenlenen tutanak ile tetkik raporu esas alınmak suretiyle tespit edildiğinin görüldüğü, ayrıca, işletme ve üretim izni olmadan 8.408,40 ton (36-38 tenör) krom üretiminin davacının ruhsatlı sahasında yapıldığının ihtilafsız olduğu, ... tarih ve ... sayılı işletme projesinde belirtilen 11.550 ton görünür rezerv miktarının yıllık 1000 ton miktarında üretilmesinin planlandığı, tetkik raporunda da.

Haziran 2014 - Şubat 2016 tarihleri arasında ve Haziran 2019 tarihinde daimi nezaretçi ataması yapıldığının ve google earth görüntülerinden de ruhsat sahasında 27/04/2016 tarihinden sonra faaliyette bulunulduğunun belirtildiği anlaşılmıştır.

Bu durumda, davacının ruhsat sahasında işletme ve üretim izni olmadan 5 büyük maden ocağı açıldığına, davacı şirket tarafından daimi nezaretçi atamaları yapıldığına ve google earth görüntülerinden de ruhsat sahasında 27/04/2016 tarihinden sonra faaliyette bulunulduğuna dair tetkik raporu düzenlendiği, mahallinde düzenlenen tutanağın ise davacı şirket yetkilisince imzalandığı hususları birlikte değerlendirildiğinde;

davacı şirketin ruhsatlı sahasında yıllarca büyük miktarda izinsiz krom üretimi yapılırken bilgisinin ya da üretim ve sevk edilmesine dahilinin olmadığını kabul etmenin ticari hayatın olağan akışına uygun olmadığı sonucuna varılmakla birlikte;

dava konusu para cezasına esas alınan işletme ve üretim izni bulunmaksızın üretilen krom miktarının ve hesaplanan para cezası miktarının mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmak suretiyle tespit edilmesi sonrasında, uyuşmazlık hakkında dosyadaki mevcut belgeler ile birlikte taraflardan istenilebilecek belgelerin birlikte değerlendirilmesi suretiyle uyuşmazlık hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.

Bu itibarla, eksik inceleme ve araştırmaya dayanılarak dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARŞI OY

(X)- Bölge İdare Mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenip bozulabilmeleri, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin 1. fıkrasında yazılı nedenlerin bulunmasına bağlıdır. Bölge İdare Mahkemesi kararı ve dayandığı karar gerekçesi usul ve yasaya uygun olup, temyize konu edilen kararın onanması gerektiği görüşüyle, aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.