Danıştay 8. Daire E.2023/2934 K.2025/8741

Dava konusu istem: Burdur ili, Yeşilova ilçesi, ... Köyü, İR:... ruhsat nolu ormanlık alan içinde yer alan ve Denizli Orman Bölge Müdürlüğünün yetki alanındaki sahada toplam 33.505.28 m² mermer madeni açık işletme ve altyapı tesis alanı izni (Orman Genel Müdürlüğü'nün 20/11/2019 tarihli Olur'u ile 23/10/2027 tarihine kadar) bulunan şirket tarafından, söz konusu iznin, sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğü ve izin verilmesinde kamu yararı görülmediğinden bahisle iptaline ilişkin Denizli Orman Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlıkta; davacı şirketin uhdesinde bulunan Burdur ili, Yeşilova ilçesi sınırları içerisinde kalan, İR:... ruhsat numaralı sahaya yönelik olarak ... tarih ve ... sayılı olurla verilen 19.546,30 m² açık işletme alanın 1.457,81 m²'lik kısmının pasa döküm alanına devrine, 13.958,98 m² alt yapı tesisi alanının aynı amaçla kullanımının devamına ilişkin talep sonrasında, Denizli Orman Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazıları ile komisyon kurulduğu, 05/04/2021 tarihli izin raporunun onaylanarak Orman Genel Müdürlüğüne gönderildiği,

Orman Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile yapılan nihai değerlendirmede, söz konusu sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğü, izin verilmesinde yarar görülmediği için talebin uygun bulunmadığının bildirildiği, Çardak Orman İşletme Şefliğinin ... tarih ve ... sayılı yazısı ile, anılan sahanın tesliminin yapılmadığı gerekçesi ile iptal teklifi yapıldığı, daha önce 33.505,28 m²'lik alan için verilmiş olan maden işletme ve altyapı tesis izinlerinin Denizli Orman Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı oluru ile iptal edildiği,

20/11/2019 tarih ve ... sayılı maden işletme ve altyapı tesis izin olurundan, dava konusu iptal kararını tesis eden Denizli Orman Bölge Müdürlüğünce yerinde yapılan incelemelerde, alanın istenilen maksada uygun kullanılmasında sakınca olmadığının belirtildiği ve talebin kabul edildiği,

yaklaşık iki ay sonra yapılan 1.457,62 m²'lik alana ilişkin kullanım amacı değişikliği talebi sürecinde yapılan incelemede de aynı şekilde ... tarih ve ... sayılı olur içeriğinden talebin ... tarih ve ... sayılı rapor, kroki ve eklerinden maksada uygun kullanılmasında sakınca olmadığı belirtilmesine rağmen, sahanın davacıya teslim edilmediğinden hareketle, sahanın orman olarak kullanılmasında yarar olduğuna ilişkin yeni bir tespit ve değerlendirme raporu olmaksızın kamu yararı olmadığından bahisle, önceki izinlerin tamamının iptaline karar verildiğinin görüldüğü,

bu durumda, gerek dava konusu işlemde belirtilen soyut nitelikteki gerekçe, gerekse de Mahkemelerinin ara kararlarında dava konusu işlemin sebebi ve hukuki dayanaklarının sorulmasına karşın davalı idarece herhangi bir gerekçe belirtilmemesi,

yine mevcut izinlere ilişkin olumlu görüşü hukuken geçersiz kılacak ve Yönetmelikte tek tek sayılan izin iptalini gerektiren şartlardan herhangi birisinin varolduğunun somut olarak ortaya konulamaması ve ilgili mevzuat hükümleri uyarınca ruhsat hukuku devam ettiği sürece ruhsatlı sahalar için verilmiş olan izinlerin de devam edeceğinin açık olduğu dikkate alındığında, davacının 19.546,30 m² açık işletme alanın 1.457,81 m²'lik kısmının pasa döküm alanına devrine, 13.958,98 m² alt yapı tesisi alanının aynı amaçla kullanımının devamına ilişkin talebinin değerlendirilmeksizin,

23/10/2027 tarihine kadar geçerli olan ... tarih ve ... sayılı olurla verilen orman işletme, altyapı ve tesis izinlerinin iptali yönündeki dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı; ayrıca, davalı idare tarafından, izne konu alanın davalıya hiç teslim edilmediği iddia edilmiş ise de, davacı tarafından dosyaya sunulan fotoğraflar ve dava konusu iptal kararı ekinde ''Saha Geri Alma Tutanağı''na yer verilmiş olması karşısında idarenin bu iddiasına itibar edilmediği,

yine, davalı idarece kullanım amacı değişikliği talebinin kabulüne yönelik ... tarih ve ... sayılı olurun kullanıcı hatası kaynaklı olup, davacıya tebliğinin sözkonusu olmadığı, orbis sisteminden kaldırıldığı iddia edilmiş ise de, anılan olurun dava dilekçesi eki olarak Mahkemelerine sunulduğunun anlaşıldığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, ormanı koruma görev ve yetkileri bulunduğu, sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğü ve izin verilmesinde kamu yararı görülmediğinden iznin iptal edildiği, Orman Bölge Müdürlüğünce bilgi amaçlı olarak düzenlenen rapor ve diğer belgelerin Orman Genel Müdürlüğüne değerlendirilmek üzere gönderildiği, nihai kararın Orman Genel Müdürlüğünce verildiği, davacı şirketin öncesinde çalışma yapmış olması, diğer kurumlardan izin almış olması durumunda dahi, idarelerinin iznin verilmesinde kamu yararı görmediği durumlarda izin başvurusunu reddetme hak ve yetkisi bulunduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Mahkemesince yapılacak keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi üzerine sahanın orman olarak kullanılmasındaki kamu yararı ile davaya konu madenin çıkarılmasındaki kamu yararının kıyaslanması sonucunda üstün kamu yararının belirlenmesine ilişkin bir karar verilmesi gerektiğinden, netice itibarıyla eksik inceleme sonucunda verilen kararın bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

... Madencilik San. ve Tic. Ltd.

Şti.nin uhdesinde bulunan Burdur ili, Yeşilova ilçesi sınırları içerisinde kalan, İR:... ruhsat numaralı sahaya yönelik olarak ... tarih ve ... sayılı olurla verilen 19.546,30 m² açık işletme alanın 1.457,81 m²'lik kısmının pasa döküm alanına devrine, 13.958,98 m² alt yapı tesisi alanının aynı amaçla kullanımının devamına ilişkin talep sonrasında, Denizli Orman Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazıları ile komisyon kurulduğu, 05/04/2021 tarihli izin raporunun onaylanarak Orman Genel Müdürlüğüne gönderildiği,

Orman Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile yapılan nihai değerlendirmede, söz konusu sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğü, izin verilmesinde yarar görülmediği için talebin uygun bulunmadığının bildirildiği, bunun üzerine, Çardak Orman İşletme Şefliğinin ... tarih ve ... sayılı yazısı ile, anılan sahanın tesliminin yapılmadığından bahisle ile iznin iptal edilmesi teklifi yapıldığı,

daha önce 33.505,28 m²'lik alan için verilmiş olan maden işletme ve altyapı tesis izinlerinin Denizli Orman Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı oluru ile iptal edilmesine ilişkin işlemin tesis edilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 169. maddesinde. "Devlet, ormanların korunması ve sahalarının genişletilmesi için gerekli kanunları koyar ve tedbirleri alır. Yanan ormanların yerinde yeni orman yetiştirilir, bu yerlerde başka çeşit tarım ve hayvancılık yapılamaz. Bütün ormanların gözetimi Devlete aittir. Devlet ormanlarının mülkiyeti devrolunamaz. Devlet ormanları kanuna göre, Devletçe yönetilir ve işletilir.

Bu ormanlar zamanaşımı ile mülk edinilemez ve kamu yararı dışında irtifak hakkına konu olamaz. Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemez. Ormanların tahrip edilmesine yol açan siyasi propaganda yapılamaz; münhasıran orman suçları için genel ve özel af çıkarılamaz. Ormanları yakmak, ormanı yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçlar genel ve özel af kapsamına alınamaz." amir hükmü bulunmaktadır.

3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 4. fıkrasında, Devlet ormanları içinde yapılacak maden arama ve işletme faaliyetleri ile bu faaliyetler için zorunlu ve ruhsat süresine bağlı olarak yapılan geçici tesislere 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu hükümlerine göre izin verileceği hükme bağlanmıştır.

6831 sayılı Orman Kanunu'nun dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan haliyle 16. maddesinde; ''Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilir.

Ancak, temditler dahil ruhsat süresince müktesep haklar korunmak kaydı ile Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin bulunduğu alanlarda maden aranması ve işletilmesi, Çevre ve Orman Bakanlığının muvafakatine bağlıdır.

Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin; baraj, gölet, liman ve yol gibi yapılarda dolgu amaçlı kullanacağı her türlü yapı hammaddesi üretimi için yapacağı madencilik faaliyetleri ile zorunlu tesislerinden bedel alınmaz. Ruhsatname veya imtiyaz almış olanlarla, ruhsatname veya imtiyaz alacaklar, işe başlamadan evvel çalışma sahalarını orman idaresine haber vermeye ve ormana zarar gelebilecek hallerde, orman idaresinin göstereceği tedbirleri almaya ve yapmaya mecburdurlar.

Madencilik faaliyetlerinin ve faaliyetlerle ilgili her türlü yer, yol, bina ile tesislerin hükmi şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ormanlarda veya özel ormanlarda yapılmak istenmesi halinde Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilebilir. Bu takdirde kullanım bedeli, kullanım süresi, yapılan bina ve tesislerin devri gibi hususlar genel hükümlere uygun olarak taraflarca tespit edilir.

Madencilik faaliyetlerinin sona ermesi neticesinde idareye teslim edilen veya terk edilen doğal yapısı bozulmuş orman alanları rehabilite edilir. Rehabilite maksadı ile bu alanların orman yetiştirilmek üzere inşaat, yıkıntı ve hafriyat atıkları ile doldurularak ağaçlandırmaya hazır hale getirilmesi için büyükşehir mücavir alanlarında büyükşehir belediyelerine, diğer yerlerde ise il ve ilçe belediyelerine bedeli karşılığında izin verilebilir.

Maddenin uygulanması ile ilgili tanım, şekil, şart ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.'' hükmüne yer verilmiştir.

Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan Orman Kanunu'nun 16'ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin ''Kesin İzin'' başlıklı 7. maddesinde; "(1) Bakanlıkça uygun görülenlere ruhsat süresi dikkate alınarak izin verilir. Ormanlık alandan verilen izin, müracaat sahibine tebliğ edilir. Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde izin sahibinden teminat, bedeller ve onaylı taahhüt senedi istenir. Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde bedellerin ödenmemesi, teminatın veya onaylı taahhüt senedinin verilmemesi halinde ise saha teslimi yapılmaz, her hangi bir bildirime gerek kalmaksızın izin iptal edilir. İptal işlemi ilgiliye bildirilir. Aynı yerle ilgili yeniden izin talep edilmesi yeni izin talebi olarak değerlendirilir.

(2) Maden işletme izinlerinde, izin sahibi; izne konu alanı kapsayan işletme izin belgesini orman idaresine vermeden saha teslimi yapılmaz.

(3) Madencilik faaliyetine başlanılmadan önce izin sahibine, maden işletme ile tesis izin alanları, maden stok alanı, pasa döküm alanı, verimli toprak depolama alanı ve atık barajı izin sahasının sınırlarının köşe noktalarına zeminden en az iki metre yükseklikte koordinat değerleri belirli sabit işaretler tesis ettirilir. İki nokta arası 25 metreden fazla olamaz. Sabit işaretler izin süresi ve rehabilite izleme sürecinde muhafaza edilir. Aksi halde madencilik faaliyetine müsaade edilmez. (...)

(4) İzin verilmemesi halinde durum ilgiliye tebliğ edilir.

(5) Ruhsat alanında maden arama, maden işletme veya hammadde üretimi için ormanlık alanlarda Bakanlıkça veya ormanlık alan dışında ilgili kurumlarca izin verilmiş ise, bu ruhsata dayalı olarak madencilik faaliyetleri için gerekli ve orman alanı içinde yapılması zorunlu tesislere ve altyapı tesislerine ruhsat alanı içinde, talep edilen altyapı tesislerinin ruhsat alanı içinde yapılması için uygun alan bulunulmadığının heyet tarafından tespit edilmesi halinde ruhsat alanı bitişiğinde izin verilebilir.

(6) Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile kamu kurum ve kuruluşlarınca yol, köprü, baraj, gölet, liman gibi projelerin inşasında kullanılacak yapı ve inşaat hammaddelerinin üretimi için hammadde üretim izin belgesine dayanarak orman alanları içinde bu amaçla yapılacak işletme faaliyetleri, tesis ve altyapı tesislerine bu Yönetmelik hükümlerine göre izin verilir.

(7) İzin başlangıç tarihi; izin olurunda izin başlangıç tarihi belirtilmemiş ise izin olurunun verildiği tarihtir. İzin süresinin tamamen veya kısmen uzatıldığı izinlerde izin başlangıç tarihi ilk iznin verildiği tarihtir. Farklı tarihlerde verilen izinlerin birlikte uzatılması halinde izin başlangıç tarihi yeni izin olur tarihidir." hükmü ile; "İptal işlemleri " başlıklı 11. maddesinde ise, " (1) Bu Yönetmelik hükümlerine göre ruhsat veya hammadde üretim izin belgesine dayalı olarak verilen maden arama, işletme, tesis ve altyapı tesis izinleri;

a) Hak sahibinin vazgeçmesi,

b) Ruhsatın iptali,

c) ÇED belgesinin iptal edilmesi, (...) halinde Bakanlıkça iptal edilir." hükümleri yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ile birlikte dosyadaki belgelerin incelenmesi neticesinde; davacı şirketin uhdesinde bulunan Burdur ili, Yeşilova ilçesi sınırları içerisinde kalan, İR:... ruhsat numaralı sahaya yönelik olarak ... tarih ve ... sayılı olurla 19.546,30 m² maden açık işletme izni ve 13.958,98 m² maden alt yapı tesisi alanı için 23/10/2027 tarihine kadar izin verildiği,

izin verilen 19.546,30 m² açık işletme alanın 1.457,81 m²'lik kısmının pasa döküm alanına devrine, 13.958,98 m² alt yapı tesisi alanının aynı amaçla kullanımının devamına ilişkin istem sonrasında, Denizli Orman Bölge Müdürlüğünce izin raporu onaylanarak Orman Genel Müdürlüğüne gönderildiği, Orman Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile söz konusu sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğü, izin verilmesinde yarar görülmediği için talebin uygun bulunmadığının bildirilmesi üzerine, Çardak Orman İşletme Şefliğinin ... tarih ve ... sayılı yazısı ile,

anılan sahanın tesliminin yapılmadığından bahisle ile iznin iptal edilmesi teklifi yapıldığı, söz konusu yazılar birlikte değerlendirilerek daha önce 33.505,28 m²'lik alan için verilmiş olan maden işletme ve altyapı tesis izninin Denizli Orman Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı oluru ile iptal edilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

Uyuşmazlığın çözüme kavuşturulabilmesi için, ormanlık alan olan talep sahasının orman verimliliği yönünden keşif ve bilirkişi incelemesi yapılması gerekmektedir.

Yaptırılacak keşif ve bilirkişi incelemesinde; verilen iznin iptal edildiği yerdeki orman bütünlüğü ve verimliliği dikkate alınarak iznin iptal edilmemesi halinde ormanlık alanın parçalanıp parçalanmayacağı, yerleşim yerlerine ve su kaynaklarına yakınlığı, ekosistem bütünlüğü ile kesilecek ağaç miktarları yönünden, madencilik faaliyetlerinin yürütülmesindeki kamu yararı ile söz konusu alanın orman olarak kalmasındaki kamu yararı arasındaki denge (üstün kamu yararı) karşılaştırılarak, bu alandaki ağaç yoğunluğu, kapalılığı, verimli orman alanı olup olmadığı yönlerinden;

ayrıca işletme izin belgesi ile orman izin sınırlarının birbiriyle uyumlu olup olmadığı, ağaçların kesimlerinin yapılıp yapılmadığı, sahanın teslim alınarak madencilik faaliyetlerine başlanılıp başlanılmadığı hususlarının da açıklığa kavuşturularak yapılacak değerlendirme neticesinde, ilgili mevzuat hükümleri uyarınca davacıya verilen iznin iptal sebeplerinin oluşup oluşmadığı yönünden yeniden bir karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Bu durumda, uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için tarafların iddialarının ve dosyadaki belgelerin Mahkemesince keşif ve bilirkişi incelemesi yapılarak birlikte değerlendirilmesi gerektiğinden, keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmaksızın, eksik inceleme sonucunda temyize konu kararın verildiği anlaşılmıştır. Bu itibarla, uyuşmazlığın keşif ve bilirkişi incelemesi yapılarak irdelenmesi sonucunda yeniden bir karar verilmesi gerektiğinden, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.