Danıştay 8. Daire E.2023/39 K.2025/1083

Dava konusu istem: Bursa ilinde, okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve anadolu lisesi seviyelerinde faaliyet gösteren kurumlarda eğitim gören öğrenci ve personeli kendi adına tescil adilmiş araçlarla taşımacılığını yapan davacı şirket tarafından, Bursa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile Bursa Büyükşehir Belediyesi Taksi- Dolmuş- Minibüs- Servis Araçları ve Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliği'nin 15. maddesine eklenen "Özel Eğitim Kurumları kendi adlarına tescil edilmiş (özmal) araçları ile ücret karşılığında öğrenci servis taşımacılığı yapamazlar." düzenlemesinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; okulların mülkiyetindeki servis araçları ile özel izin belgesi almak suretiyle taşıma yapmalarını yasaklayan ya da engelleyen bir hüküm bulunmadığı, okul servis taşımacılığının S plakalı araçlarla yapılması gerektiği yönünde emredici bir kural da olmadığı,

dava konusu Yönetmelik maddesi ile getirilen düzenlemeyle özel eğitim kurumlarının öğrenci servis hizmetinin "S" plakalı araçlarla yapılmasının nedeni olarak Bursa ilinde Bursa Büyükşehir Belediyesi Taksi- Dolmuş- Minibüs- Servis Araçları ve Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliği hükümleri kapsamında mülkiyetindeki araçlar ile kendi yolcusunu taşımasına müsaade edilen özel eğitim kurumlarının araçları ile esas faaliyet konusu olan eğitim faaliyeti dışında ayrıca bir ticari faaliyet yaparak gelir elde edilmesi,

oluşan durumdan esas ticari faaliyet kapsamı personel ve öğrenci taşımacılığı olan tahditli "S" plakalı servis araçlarının mağduriyet yaşamasının önlenmesi saikiyle böyle bir düzenleme yapıldığı, özel eğitim kurumlarının kendi adına tescilli olan ve Yönetmeliğin aradığı koşulları taşıyan araçlar ile münhasıran kendi öğrencilerini evden okula ve okuldan eve taşıyabilmesine engel teşkil edebilecek üst norm düzenlemesi de bulunmadığından,

rekabeti azaltıcı bir biçimde özel eğitim kurumlarının kendi araçları ile taşımacılık yapmalarına engel olacak olan dava konusu düzenlemenin hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, Bursa Servis Aracı ve Halk Otobüsleri Odasının emsal yargı kararlarına yaptığı atıfla yazılan yazısı ile yapılan talep doğrultusunda dava konusu Yönetmelik düzenlemesinin yapıldığı, düzenlemenin emsal nitelikteki yargı kararlarına uygun olduğu, davanın devamı sırasında dayanak meclis kararı ortadan kaldırıldığından, davanın konusuz kaldığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Bursa ilinde, okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve anadolu lisesi seviyelerinde faaliyet gösteren kurumlarda eğitim gören öğrenci ve personeli kendi adına tescil adilmiş araçlarla taşımacılığını yapan davacı şirket tarafından, Bursa Büyükşehir Belediyesi Taksi- Dolmuş- Minibüs- Servis Araçları ve Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliği'nin 15. maddesinde düzenlenen "Özel Eğitim Kurumları kendi adlarına tescil edilmiş(özmal) araçları ile ücret karşılığında öğrenci servis taşımacılığı yapamazlar." ibaresinin iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5393 Sayılı Belediye Kanunu'nun 14. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri (…) hizmetlerini yapar veya yaptırır.".

15. maddesinin (p) bendinde, p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." belediyenin yetkileri ve imtiyazları arasında düzenlenmiş.

17. maddesinde, "Belediye meclisi, belediyenin karar organıdır ve ilgili kanunda gösterilen esas ve usûllere göre seçilmiş üyelerden oluşur." kuralına yer verilmiş. 84. maddesinde, bu Kanunla, belediyenin sorumlu ve yetkili kılındığı görev ve hizmetlerle sınırlı olarak, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununda bu Kanun hükümlerine aykırılık bulunması durumunda bu Kanun hükümlerinin uygulanacağı hükmüne yer almıştır.

2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde, "Personel servis aracı: (Ek: 17/10/1996-4199/1 md.) Herhangi bir kamu kurum ve kuruluşu veya özel veya tüzel kişilerin personelini bir akit karşılığı taşıyan şahıs veya şirketlere ait minibüs ve otobüs türündeki ticari araçlardır. Kamu kurum ve kuruluşları ile özel ve tüzel kişilere ait araçların kendi personelini veya yolcusunu taşıma işi bu tanımın kapsamına girmez."; "Umum servis aracı: (Ek: 17/10/1996-4199/1 md.) Okul taşıtları ile personel servis araçlarının birlikte değerlendirilmesidir."; "Okul taşıtı; Genel olarak okul öncesi, ilköğretim ve orta dereceli okulların öğrencileri ile sadece gözetici ve hizmetlilerin taşınmalarında kullanılan taşıttır." olarak tanımlanmıştır.

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 2. maddesinin 3. fıkrasında, "İl sınırları içerisindeki taşımalar ile yüz kilometreye kadar olan şehirlerarası taşımaların düzenlenmesi il ve ilçe trafik komisyonları ile işbirliği yapılmak suretiyle ilgili valiliklere, belediye sınırları içerisindeki şehir içi taşımalar belediyelere bu Kanuna göre düzenlenecek yönetmelik esasları dahilinde bırakılabilir." hükmü düzenlenmiştir.

25/10/2017 tarih ve 30221 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "(1) Bu Yönetmeliğin amacı; okul öncesi eğitim ve zorunlu eğitim kapsamında bulunan öğrenciler ile kreş, gündüz bakımevleri ve çocuk kulüplerine devam eden çocukların taşıma faaliyetlerini düzenli ve güvenli hale getirmek, taşıma yapacak gerçek ve tüzel kişilerin yeterlilik ve çalışma şartları ile denetim işlemlerine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.

(2) Bu Yönetmelik gerçek ve tüzel kişilerce öğrenci taşıma faaliyetlerini, bu faaliyetlerde kullanılacak okul servis araçlarını, taşımacıları ve bu taşıma işlerinde çalışanları kapsar.".

"Dayanak" başlıklı 2. maddesinde, "(1) Bu Yönetmelik, 14/2/1985 tarihli ve 3152 sayılı İçişleri Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanuna, 26/9/2011 tarihli ve 655 sayılı Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye, 25/8/2011 tarihli ve 652 sayılı Milli Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye, 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununa, 10/7/2003 tarihli ve 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanununa, 1/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununa,

10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendine ve 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 15 inci maddesinin birinci fıkrasının (p) bendine, 3/6/2011 tarihli ve 633 sayılı Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye dayanılarak hazırlanmıştır.".

"Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin (f) bendinde, Okul servis aracı: "Genel olarak okul öncesi eğitim ve zorunlu eğitim kapsamında öğrenciler ile çocukların taşınmalarında kullanılan ve bu Yönetmelikle belirlenen şartları haiz ticari tescilli yolcu taşımaya mahsus taşıttır." kurallarına yer verilmiş;

aynı maddenin (ğ) bendinde, Özel izin belgesi: "Karayolları Trafik Kanunu, Büyükşehir Belediyesi Kanunu, Belediye Kanunu, 18/7/1997 tarihli ve 23053 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği ve bu Yönetmelik ile Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME), il-ilçe trafik komisyonu kararlarına uygunluğu anlaşılan okul servis araçlarına büyükşehirlerde ilgili büyükşehir belediyeleri, diğer yerlerde ise ilgili belediyeler tarafından verilen ve okul servis aracının ilgili büyükşehir belediyesi/belediye sınırları içinde izleyeceği güzergah ile işletenini, şoförünü, rehber personelini, taşıtın plakasını, cinsini,

taşıma sınırını belirten belge" olarak tanımlanmıştır.

Bursa Büyükşehir Belediyesi Taksi- Dolmuş- Minibüs- Servis Araçları ve Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliği'nin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmelik Bursa Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde belirlenen güzergâhlarda yolcu taşıma izni verilen (M) serisinden minibüslerin, (T) serisinden taksilerin, (D) serisinden dolmuşların, (S) serisinden Servis araçlarının, Servis taşımacılığı yapmak üzere tescil edilmiş özel plakalı araçların ve özel Toplu Taşıma Araçlarının ne şekilde çalışacaklarını, bunların işleticileri ile verilen hizmetten yararlanan kuruluşlar arasındaki ilişkilerini,

uygulamayı yürütecek ve denetleyecek olan kuruluş ve organların yetki ve sorumluluk alanlarını belirlemek amacıyla hazırlanmıştır.". "Kapsam" başlıklı 2. maddesinin (d) bendinde. "Okul öncesi, ilköğrenim, ortaöğrenim öğrencilerini taşımak üzere okul servis aracı olarak kullanılan (S) plakalı araçları kapsar.". "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin (r) bendinde.

Servis Aracı: Resmi ya da özel kuruluşlara veya öğrencilere ücreti karşılığında toplu taşıma hizmeti verme amacı ile kullanılan ve Bursa Valiliği İl Trafik Komisyonunun almış olduğu plaka tahdit kararına göre Bursa Emniyet Müdürlüğü Trafik Tescil Şube Müdürlüğünden ( S ) plaka serisine kayıtlı araçlar ile şahıs ve şirket üzerine kayıtlı olup personel taşımak üzere tescilli olan özel plakalı araçları ifade eder.".

"Güzergah izin belgeleri" başlıklı 15. Maddesinde, "Özel Eğitim Kurumları kendi adlarına tescil edilmiş(özmal) araçları ile ücret karşılığında öğrenci servis taşımacılığı yapamazlar. (...)

B Tipi Güzergâh İzin Belgesi ise, çalışma ruhsatı bulunan (S) plakalı okul servis araçlarına verilecek izin belgesidir." kurallarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bursa Büyükşehir Belediyesi Taksi- Dolmuş- Minibüs- Servis Araçları ve Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliği'nin yukarıda yer verilen hükümleri uyarınca Bursa Belediyesi sınırları içinde çalışacak servis araçlarının "Çalışma Ruhsatı" ve "Güzergah İzin Belgesi" almalarının zorunludur.

Servis aracı, resmi ya da özel kuruluşlara veya öğrencilere ücreti karşılığında toplu taşıma hizmeti verme amacı ile kullanılan ve Bursa Valiliği İl Trafik Komisyonunun almış olduğu plaka tahdit kararına göre Bursa Emniyet Müdürlüğü Trafik Tescil Şube Müdürlüğünden (S) plaka serisine kayıtlı araçlar ile şahıs ve şirket üzerine kayıtlı olup personel taşımak üzere tescilli olan özel plakalı araçlarıdır.

Özel öğretim kurumlarına, özel plakalı, kendi mülkiyetlerindeki araçlar ile okul servis aracı (öğrenci taşıma) olarak taşıma yapmalarına izin verilmektedir. Şehir içerisinde (S) plaka servis aracı haricinde başka diğer harf grubundaki araçlarla öğrenci taşımacılığı yapılamayacağı anlaşılmaktadır.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; belediyelerin her türlü servis aracının çalışma şekil ve şartlarını belirleme ve ruhsatlarını vermede yetkili olduğu konusunda duraksama bulunmasa da, bu yetki kapsamına girecek servis araçlarının niteliğinin ortaya konulması gerekmektedir.

Belediyenin yetki ve görevlerini belirleyen belediye mevzuatında, servis araçlarının tanım ve nitelik yönünden ortaya konulmaması nedeniyle bu tür araçlara ilişkin belirleme yapan ve belediyelerin yetki sınırını belirleyen Karayolu Trafik Kanunu dikkate alınmalıdır. Bu kanun uyarınca, servis araçlarının ticari araçlar olduğu, kişi ve kurumların kendi araçları ile kendi personel ve yolcularını taşıma işinin servis taşımacılığı kapsamında olmadığı öngörülmüştür. Bu tür taşımacıların servis taşımacılığı için getirilen kuralların sağlanmasına gerek olmaksızın yapılabileceği anlaşılmıştır. Bununla birlikte; bu tür taşımalar için trafikle ilgili yetkileri kapsamında belediyelerin, güzergah ve trafik güvenliği ile ilgili ilkeleri belirleme ve denetleme yetkisi bulunmaktadır.

Toplu taşıma ile ilgili olarak münhasır yetkisi olan idarenin, okul taşıtı olarak kullanılan servis araçlarının daha düzenli ve disiplinli bir şekilde toplu taşımacılık hizmeti vermelerinin sağlanması, bu araçların diğer araçlardan ayırt edilerek denetimlerinin kolaylaştırılması ve bu anlamda trafik güvenliği ve düzeninin daha etkin bir şekilde sağlanması amacı ile özel eğitim kurumları için kendi adlarına tescil edilmiş (özmal) araçlarıyla ücret karşılığı öğrenci taşımacılıklarının yapılmaması yönünde kurala bağlanan düzenlemenin kamu yararına ve hizmet gereklerine uygun olduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARŞI OY

(X)- Bölge İdare Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkün olup, temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri anılan kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığından, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.