Danıştay 8. Daire E.2023/3903 K.2023/3680

Dava konusu istem: Davacı tarafından; Antalya İli, Manavgat İlçesi, …Mahallesi, … Mevkiinden, sahilden izin olarak deniz kumu alındığından bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12/5 maddesi uyarınca 50,55-TL Devlet hakkına ilaveten ocak başı satış bedelinin 5 katı tutarında 6.318,90-TL idari para cezası kesilmesine dair tesis edilen … tarih ve … sayılı Antalya Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; dava konusu işlemin Kıyı Kanunu'na göre değil de Maden Kanunu'nun 12/5 maddesi uyarınca tesis edildiği, buna göre ruhsatı olmadan veya başkasına ait ruhsat alanı içerisinde üretim yapıldığının tespit edilmesi gerektiği, dosya kapsamında davacının … Mevkiinden kum aldığına yönelik ifadeler, tutanaklar var ise de, ruhsatı olmadan veya başkasına ait ruhsat alanı içerisinde üretim yaptığına ilişkin herhangi bir tespitin bulunmadığı anlaşıldığından dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesi ile dava konusu işlemin iptaline 2577 sayılı Kanunun 45/1. maddesi uyarınca kanun yolu kapalı ve kesin olmak üzere karar verilmiştir.

Anılan kararın davalı idarece istinaf yoluna başvurularak kaldırılması istemi üzerine … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:… sayılı kararı ile, Hakimlikçe verilen kararın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 1. fıkrası uyarınca kesin olduğu, davalı idarece kesin karara karşı istinaf yoluna başvurulduğu anlaşıldığından, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 48/6. maddesi uyarınca istinaf isteminin reddine kararın tebliğinden itibaren 7 gün içerisinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı idare tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine, 2577 sayılı Kanun'un 46. maddesi uyarınca kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde Danıştay'a temyiz yolu açık olmak üzere karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Hukuka aykırı olan temyiz istemine konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İstinaf" başlıklı 45. maddesinde, "İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Ancak, konusu beş bin Türk lirasını geçmeyen vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptal davaları hakkında idare ve vergi mahkemelerince verilen kararlar kesin olup, bunlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz.

İstinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir. İstinaf başvurusuna konu olacak kararlara karşı yapılan kanun yolu başvurularında dilekçelerdeki hitap ve istekle bağlı kalınmaksızın dosyalar bölge idare mahkemesine gönderilir..." kuralına, 48. maddesinin 6.fıkrasında da, "... Temyizin kanuni süre geçtikten sonra yapılması veya kesin bir karar hakkında olması halinde de kararı veren merci, temyiz isteminin reddine karar verir. İlgili merciin bu kararları ile bu maddenin 2. fıkrasında belirtilen temyiz isteminde bulunulmamış sayılmasına ilişkin kararlarına karşı, tebliğ tarihini izleyen günden itibaren yedi gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir." kuralına yer verilmiştir.

Aynı Kanun'un Ek 1. maddesinde; "Bu Kanunda öngörülen parasal sınırlar; her takvim yılı başından geçerli olmak üzere, önceki yılda uygulanan parasal sınırların, o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca Maliye Bakanlığınca her yıl tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılması suretiyle uygulanır. Bu şekilde belirlenen sınırların bin Türk lirasını aşmayan kısımları dikkate alınmaz." hükmüne yer verilmiştir. 2018 yılı için yeniden değerleme oranı % 23,73 olarak belirlendiğinden, 2018 yılında uygulanan 5.000,00 TL tutarın, 2019 yılı için 6.000,00 TL, 2020-2021 yılları için 7.000,00 TL ve 2022 yılı için 9.000,00 TL olacağı anlaşılmaktadır.

2577 sayılı Kanun'un "Temyiz" başlıklı 46. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde; Maden, taşocakları, orman, jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sular ile ilgili mevzuatın uygulanmasına ilişkin işlemlere karşı açılan davalar hakkında verilen kararların Danıştay'da, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebileceği kurala bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

2577 sayılı Kanunun 45. maddesinin 2. fıkrasında, istinafın, temyizin şekil ve usullerine tabi olduğu; 48. maddesinin 6. fıkrasında temyiz isteminin kesin bir karar hakkında olması halinde kararı veren merci tarafından temyiz isteminin reddine karar verileceği, bu kararın tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde temyiz edilebileceği kurala bağlanmıştır. Bu düzenleme çerçevesinde kanuni yollara başvurulma konusunda iki aşamalı bir değerlendirme yapılmaktadır.

Uyuşmazlıkta; davacı tarafından iptali istenen 6.318,90-TL idari para cezasının 2577 sayılı Kanun'un 45. maddesi kapsamında istinaf kanun yolu kapalı olan kararlardan olduğu gerekçesi ile İdare Mahkemesince istinaf isteminin reddine karar verilmiş, karara karşı yapılan istinaf istemi de reddedilmiştir. Her ne kadar, maden mevzuatının uygulanmasına ilişkin işlemlere karşı açılan davalar hakkında verilen kararlara karşı temyiz yolu açık ise de, anılan düzenleme istinaf kanun yolu açık olan ve istinaf mahkemesince değerlendirilerek verilen kararları kapsamakta olup, istinaf kanun yolu dahi kapalı olan uyuşmazlıkların 2577 sayılı Kanun'un 46. maddesi kapsamında temyiz yolu açık uyuşmazlıklardan olduğu gerekçesi ile temyiz edilebileceği sonucuna varılamayacaktır.

Öte yandan, Anayasa Mahkemesi 20/07/2022 tarih ve E.2022/48, K.2022/93, 20/07/2022 sayılı kararında, "İstinaf başvurusunun kanuni süresinde yapılmadığına ilişkin değerlendirmeyi ilk kez -idari yargı kolundaki en üst dereceli mahkeme olmayan- bölge idare mahkemelerinin yaptığı hâllerde,

anılan mahkemelerin bu yöndeki değerlendirmelerinin kişilere ağır bir külfet yükleyecek ve onların mahkemeye erişim haklarını aşırı kısıtlayacak biçimde katı ve şekilci bir yoruma dayandığı ya da sürenin hesaplanmasına ilişkin muğlak veya yorumu gerektiren hukuki meseleler olduğunda bunların bölge idare mahkemelerince öngörülemez biçimde yorumlandığı durumlar söz konusu olabilir. Yahut anılan mahkemelerin süreye ilişkin kuralları hatalı olarak da uygulayabilmeleri mümkündür.

Kurallar bölge idare mahkemelerinin bu kapsamda verdiği ve mahkemeye erişim hakkına ölçüsüz müdahale teşkil edebilen, bu sebeple anılan hakkın ihlaline yol açabilecek bu tür kararları bakımından kişilerin bu yöndeki iddia ve itirazlarını ileri sürebilmelerine engel olmakta, başka bir anlatımla söz konusu ihlalin gerçekleşmesini engellemeye elverişli yargısal yollara başvuruda bulunulabilmesi imkânını ortadan kaldırmaktadır.

Bu yönüyle kurallar, mahkemeye erişim hakkına ilk kez müdahale eden ve o yargı kolundaki en yüksek mahkemece (Danıştay) verilmeyen kararlara karşı yargı mercilerine başvuru yollarını kapatmak suretiyle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkı ile bağlantılı olarak Anayasa'nın 40. maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkına aykırılık oluşturmaktadır." gerekçesine yer vermiştir. Bu durumda, İdare Mahkemesince verilen istinaf isteminin reddine karar 2577 sayılı Kanunda öngörülen kanun yolları tüketilerek kesinleştiğinden, davalı idare tarafından yapılan temyiz isteminin incelenmesine olanak bulunmamaktadır.