Danıştay 8. Daire E.2023/4209 K.2025/9229

Dava konusu istem: Davacı tarafından, ...tarih ve ... sayılı Menteşe Belediye Meclisi kararının 6360 sayılı Kanunun 3'üncü maddesinde istinaden belediyece hazırlanan tip proje için istenilen başvuru evrakları arasında sayılan "6360 sayılı Kanunun 3'üncü maddesinde belirtilen, köy tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüştürülen yerlerde, köy nüfusuna kayıtlı olduğuna dair nüfus kayıt örneği istenilmesine" ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K... sayılı kararda.

Anayasa hükümleri uyarınca mülkiyet hakkının ve yerleşme hürriyetinin ancak kanunla sınırlanabileceği, bu sınırlamanın da yerleşme hürriyeti için suç işlenmesini önlemek, sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak, sağlıklı ve düzenli kentleşmeyi gerçekleştirmek ve kamu mallarını korumak, mülkiyet hakkı için ise kamu yararı amacıyla yapılabileceği, yasal dayanağı olmadığı sürece düzenleyici ve bireysel işlemler olan idari işlemlerle söz konusu hakların sınırlanmasının mümkün olmadığı, bu durumda, tip mimari proje uygulamasına ilişkin 6360 sayılı Kanunun 3'üncü maddesinde nüfus kayıt örneği getirilmesi gibi bir sınırlamanın yer almadığı,

düzenleyici işlem niteliğindeki dava konusu meclis kararının idari işlem olduğu ve yasal dayanağı olmadığı sürece idari işlemlerle Anayasa'da yer alan mülkiyet ve yerleşme haklarının sınırlanamayacağı, ayrıca davacının ... Mahallesinde taşınmaz maliki olduğu ve ikametinin (yerleşim yerinin) ...

Mahallesi olduğu dikkate alındığında, tip mimari proje verilmesi için köy nüfusuna kayıtlı olduğuna dair nüfus kayıt örneği istenilmesinin yerleşme ve mülkiyet haklarının özüne dokunan ve Anayasa'nın 13'üncü maddesine aykırılık teşkil eden bir düzenleme olduğu değerlendirildiğinden,

dava konusu... tarih ve ... sayılı Menteşe Belediye Meclisi kararının 6360 sayılı Kanunun 3'üncü maddesinde istinaden belediyece hazırlanan tip proje için istenilen başvuru evrakları arasında sayılan "6360 sayılı Kanunun 3'üncü maddesinde belirtilen, köy tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüştürülen yerlerde, köy nüfusuna kayıtlı olduğuna dair nüfus kayıt örneği istenilmesine" ilişkin kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, dava konusu işlem ile davacının mülkiyet hakkı ya da yerleşim hakkının sınırlandırılmasının söz konusu olmadığı, idarelerince dava konusu Meclis Kararı doğrultusunda hazırlanan tip projelerin 6360 sayılı Kanun'un 3. maddesi gereği köy tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüşen yerlerde sosyo-ekonomik durumu iyi olmayan, maddi durumu dışarıdan özel proje uygulamaya el vermeyen kırsal mahallelerde yaşayan vatandaşlara tip projeler vasıtasıyla destek olmayı ve ruhsatsız yapılaşmayı engellemeyi amaç edinen sosyal bir proje olduğu, dava konusu kararla işbu tip projelerin kötü niyetle ve amacı dışında kullanılmasını önlemenin amaç edinildiği belirtilerek istinaf mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacının maliki olduğu Muğla ili, Menteşe ilçesi, ... Mahallesinde, tapunun ... ada, ... parsel numarasına kayıtlı taşınmazda konut yapmak maksadıyla tip proje verilmesi talebiyle 25/11/2021 tarihli dilekçe ile davalı idareye başvurduğu, ...tarih ve ... sayılı Menteşe Belediye Başkanlığı işlemi ile ... tarih ve ... sayılı Menteşe Belediye Meclisi kararı gereği ... Mahalle nüfusuna kayıtlı olmadığı belirtilerek talebinin reddedildiği, davacının ...

Mahallesinde ikamet ettiğine ilişkin yerleşim yeri (ikametgah) belgesi ile 24/12/2021 tarihinde davalı idareye yeniden başvuru yaptığı, ... tarih ve ... sayılı Menteşe Belediye Başkanlığı işlemi ile davacı tarafından sunulan belgenin yerleşim yerini gösterir belge olduğu, nüfus bilgilerini içermediği ve sistem üzerinden yapılan incelemede mülkiyet sahibi olan davacının nüfus kaydının ...

Mahallesinde olmadığının tespit edildiği belirtilerek talebinin yeniden reddedilmesi üzerine... tarih ve ... sayılı Menteşe Belediye Meclisi kararının 6360 sayılı Kanunun 3'üncü maddesinde istinaden belediyece hazırlanan tip proje için istenilen başvuru evrakları arasında sayılan "6360 sayılı Kanunun 3'üncü maddesinde belirtilen, köy tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüştürülen yerlerde, köy nüfusuna kayıtlı olduğuna dair nüfus kayıt örneği istenilmesine" ilişkin kısmının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun "Belediyenin görev ve sorumlulukları" başlıklı 14. maddesinin (a) bendinde; " Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla;

a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut;

kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma;

ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır...." hükmü, aynı Kanun'un "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinin (a) bendinde. "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: a) Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunmak." hükmü,

6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 3'üncü maddesinin 1'inci fıkrasında.

"İlçe belediyeleri veya ilçe belediyelerinin talep etmeleri hâlinde büyükşehir belediyeleri bu Kanuna göre tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüşen köylerde yapılacak ticari amaç taşımayan yapılar için yürürlükteki imar mevzuatı doğrultusunda yörenin geleneksel, kültürel ve mimari özelliklerine uygun tip mimari projeler yapar veya yaptırır. Tip mimari projenin uygulanacağı alan sınırını belirlemeye ilgili ilçe belediyesi yetkilidir.

Tip mimari projeler doğrultusunda ilgili belediyesince gerekli mühendislik projeleri yapılır ya da yaptırılır. Bu projeler ilgili belediyesince başvuru sahiplerine ücretsiz verilir ve uygulaması denetlenir. Yapılacak inşaatlarda tip projeler dışında özel proje uygulanmak istenmesi durumunda bu projeler yürürlükteki mevzuat uyarınca ilçe belediyesi tarafından onaylanır." hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

5393 sayılı Belediye Kanunu uyarınca; belediyelerin yetkileri olan belediye sınırları içerisinde mahalli müşterek nitelikte olmak kaydıyla belde sakinlerinin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla imar, ulaşım, alt yapı, vs...alanlarda her türlü faaliyet ve girişimde bulunma yetkisi ve görevi bulunduğu, 6360 sayılı Kanun uyarınca ise bu Kanuna göre tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüşen köylerde ilçe belediyelerinin talebi halinde ticari amaç taşımayan yapılar için yürürlükteki imar mevzuatı gereğince yörenin geleneksel, kültürel ve mimari özelliklerine uygun tip mimari projelerin yapılabileceği, tip projenin uygulanacağı alanı belirleme yetkisinin ilçe belediyesine ait olduğu görülmektedir.

Bu durumda, davalı Menteşe Belediye Başkanlığının, dava konusu ... tarih, ... nolu Meclis Kararı ile 6360 sayılı Kanun'un 3. maddesi gereği hazırlanan tip projelere başvuru yapılabilmesi için, başvuru evraklarına köy nüfusuna kayıtlı olduğuna dair nüfus kayıt örneği istenilmesine ilişkin madde konulması yönündeki idari işlemi yapma hususunda yetkisi bulunduğu, söz konusu bu düzenlemenin Anayasada yer alan mülkiyet hakkı ya da yerleşme hakkına engel teşkil etmediği, zira davacının dava konusu belediye sınırlarında taşınmaz sahibi olduğu, ilgili düzenlemenin davacının yerleşme hakkını da engelleyici yönde bir etkisi olmadığı,

söz konusu bu düzenlemenin yerel yönetimden sorumlu idarenin kendi sınırları içerisinde ikamet eden sosyo-ekonomik durumu iyi olmayan vatandaşları tespit ederek bunlara ücretsiz tip projeler sunma şeklinde hizmet götürmek amacıyla yapıldığı anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.