Danıştay 8. Daire E.2023/6137 K.2025/9499

2- ... Genel Müdürlüğü VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ...Çimento Fabrikaları Anonim Şirketi VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ...gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Davacı tarafından, Bolu ili, Merkez ilçesi, ... Köyü, İR:... ruhsat nolu maden sahasında 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 16. maddesi gereğince yapılan 7.163,69-m²'lik maden altyapı tesis (yol) izni talebinin reddine ilişkin Orman Genel Müdürlüğü Bolu Orman Bölge Müdürlüğü'nün ... tarih ve... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporundaki tespitler birlikte değerlendirildiğinde, orman alanında madencilik faaliyetinde bulunan davacı şirketin maden faaliyeti esnasında elde ettiği ürünü nakledebilmek için ulaşım yolu izni verilmesini talep ettiği yere dair güzergah seçiminin, teknik standartlar açısından uygun olduğu hususunun somut olarak ortaya konulduğu,

söz konusu yolun inşa edilmesi halinde orman alanının olumsuz etkilenmesi sonucunu doğuracak bir etkene rastlanmadığı anlaşılmakla, madencilik faaliyeti için ulaşım yolu inşa edilmesi talebinin reddine ilişkin olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka ve kamu yararına uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davalı Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından, mevzuat kapsamında yürütülen süreç sonucunda tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, kararın bozulması gerektiği, davalı Orman Genel Müdürlüğü tarafından, aynı sahaya ilişkin ...tarihli ve ... sayılı olur işlemi ile yol izni verildiği, davacı tarafından keyfi olarak harici güzergahtan yol yapıldığı, bilirkişi raporunun eksik ve yetersiz olduğu, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz istemlerinin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı tarafından, Bolu ili, Merkez ilçesi, ... Köyü, İR:... ruhsat nolu maden sahasında 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 16. maddesi gereğince yapılan 7.163,69-m²'lik maden altyapı tesis (yol) izni talebinin reddine ilişkin Orman Genel Müdürlüğü Bolu Orman Bölge Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasa'nın 169. maddesinde, Devletin, ormanların korunması ve sahalarının genişletilmesi için gerekli kanunları koyacağı ve tedbirleri alacağı, bütün ormanların gözetiminin Devlete ait olduğu, kamu yararı dışında irtifak hakkına konu olamayacağı, ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemeyeceği düzenlemesine yer verilmiştir. Ormanlık alanda verilen izne konu edilen kamu yararı ile ormanın muhafazasındaki kamu yararının karşılaştırılmasının yapılması zorunluluğu Anayasa'nın 169. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemez." hükmünden kaynaklanmaktadır.

6831 sayılı Orman Kanununun (dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan haliyle) 16. maddesinde, "Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilir.

Ancak, temditler dahil ruhsat süresince müktesep haklar korunmak kaydı ile Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin bulunduğu alanlarda maden aranması ve işletilmesi, Çevre ve Orman Bakanlığının muvafakatine bağlıdır.

Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin; baraj, gölet, liman ve yol gibi yapılarda dolgu amaçlı kullanacağı her türlü yapı hammaddesi üretimi için yapacağı madencilik faaliyetleri ile zorunlu tesislerinden bedel alınmaz." hükmüne yer verilmiştir.

(Davaya konu işlem tarihinde yürürlükte bulunan) 18/04/2014 tarih ve 28976 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Orman Kanununun 16'ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin "Kesin İzin" başlıklı 7. maddesinde; "(1) Bakanlıkça uygun görülenlere (Değişik ibare:RG-6/7/2018-30470) ruhsat/rödövans süresi dikkate alınarak izin verilir. Ormanlık alandan verilen izin, müracaat sahibine tebliğ edilir.

Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde izin sahibinden teminat, bedeller ve onaylı taahhüt senedi istenir. Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde bedellerin ödenmemesi, teminatın veya onaylı taahhüt senedinin verilmemesi halinde ise saha teslimi yapılmaz, her hangi bir bildirime gerek kalmaksızın izin iptal edilir. İptal işlemi ilgiliye bildirilir. Aynı yerle ilgili yeniden izin talep edilmesi yeni izin talebi olarak değerlendirilir.

(2) Maden işletme izinlerinde, izin sahibi; izne konu alanı kapsayan işletme izin belgesini orman idaresine vermeden saha teslimi yapılmaz.

(3) (Değişik:RG-19/4/2015-29331) Madencilik faaliyetine başlanılmadan önce izin sahibine, maden işletme ile tesis izin alanları, maden stok alanı, pasa döküm alanı, verimli toprak depolama alanı ve atık barajı izin sahasının sınırlarının köşe noktalarına zeminden en az iki metre yükseklikte koordinat değerleri belirli sabit işaretler tesis ettirilir. İki nokta arası 25 metreden fazla olamaz. Sabit işaretler izin süresi ve rehabilite izleme sürecinde muhafaza edilir.

Aksi halde madencilik faaliyetine müsaade edilmez. (4) İzin verilmemesi halinde durum ilgiliye tebliğ edilir.

(5) Ruhsat alanında maden arama, maden işletme veya hammadde üretimi için ormanlık alanlarda Bakanlıkça veya ormanlık alan dışında ilgili kurumlarca izin verilmiş ise, bu ruhsata dayalı olarak madencilik faaliyetleri için gerekli ve orman alanı içinde yapılması zorunlu tesislere ve altyapı tesislerine ruhsat alanı içinde, talep edilen altyapı tesislerinin ruhsat alanı içinde yapılması için uygun alan bulunulmadığının heyet tarafından tespit edilmesi halinde ruhsat alanı bitişiğinde izin verilebilir.

(6) Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile kamu kurum ve kuruluşlarınca yol, köprü, baraj, gölet, liman gibi projelerin inşasında kullanılacak yapı ve inşaat hammaddelerinin üretimi için hammadde üretim izin belgesine dayanarak orman alanları içinde bu amaçla yapılacak işletme faaliyetleri, tesis ve altyapı tesislerine bu Yönetmelik hükümlerine göre izin verilir.

(7) İzin başlangıç tarihi; izin olurunda izin başlangıç tarihi belirtilmemiş ise izin olurunun verildiği tarihtir. İzin süresinin tamamen veya kısmen uzatıldığı izinlerde izin başlangıç tarihi ilk iznin verildiği tarihtir. Farklı tarihlerde verilen izinlerin birlikte uzatılması halinde izin başlangıç tarihi yeni izin olur tarihidir." düzenlemesi yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlıkta, davacı şirket tarafından, Bolu ili, Merkez ilçesi, ... Köyü, İR:... ruhsat nolu maden sahasında 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 16. maddesi gereğince 7.163,69-m²'lik maden altyapı tesis (yol) izni talebinde bulunulduğu, davacının başvurusunun "söz konusu sahanın orman olarak kullanımında yarar görüldüğü, izin verilmesinde kamu yararı ve zarureti görülmediğinden" reddi üzerine davanın açıldığı, ...

İdare Mahkemesince yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda dosyaya kazandırılan 07/11/2022 tarihli bilirkişi raporunda.

"Dava konusu maden ulaşım yolunun meşcere haritasına göre 12 ve 13 Nolu bölmelerde Karaçam (Çk) ve Bozuk vasıfta Gürgen (BGn) türünde orman ağaçlarının bulunduğu orman alanlarından geçtiği, maden ulaşım yolu planlanacak geçkisinin bulunduğu alanın genel arazi eğiminin %20-30 arasında değişmekte olduğu, toprak yapısının kahverengi orman toprağı vasfında olduğu, alanın eğim derecesi ve toprak yapısı itibari ile toprak muhafaza karakteri taşımadığı, yapılacak yoldan kaynaklanacak erozyon riski tehlikesi bulunmadığı,

dava konusu yolun inşası ve devamında kullanılması durumunda bu işlemden dolayı su ve toprak rejiminin zarar görme durumu bulunmayacağı, dava konusu yolun güzergahının, kayalık, bataklık, kokurdanlık, heyelanlı sahalarda olmadığı, dava konusu Maden ulaşım yolunun bulunduğu alanda daha önce yakın bir güzergah için Tarım ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü İzin ve İrtifak Dairesi Başkanlığı tarafından ilgili izinlerin verilmiş olduğu, söz konusu güzergahın yapılması durumunda nakliyat güvenliği açısından sorun oluşacağı öngörüldüğünden davacı tarafından güzergah değişikliği yapıldığı,

izin alınan yolda yol çalışması yapılmadığı ve ormana herhangi bir zarar verilmediği, davaya konu ulaşım yolu izni verilmesine dair işleme dayanak olarak hazırlanan izin raporunun kanun ve yönetmeliklere uygun olarak hazırlandığı, maden ocağına ulaşım için belirlenmiş ve orman içerisinden geçen dava konusu maden ulaşım yolunun hem teknik standartlar açısından hem de yol geçkisi açısından uygun olduğu, bu amaçla dava konusu maden yoluna alternatif daha uygun ve orman dışı alandan geçebilecek bir geçki öngörülmediği,

meşcere haritası ve arazide yapılan incelemelere göre dava konusu alan çevresinde bitki örtüsü yönünden tehlike altında veya korunması gereken orman ağacı türü bulunmadığı, dava konusu yolun yapılması durumunda orman alanının olumsuz anlamda etkilenmesinin beklenmediği, zaten aynı güzergahta daha önce yol yapım izni verildiği, alan içerisinde bitki örtüsü ve yaban hayatı yönünden tehlike altında veya korunması gereken tür bulunmadığı,

tesis alanı içerisinde ve etki mesafesinde muhafaza karakterinde orman alanlarının da (Gen koruma ormanları, Araştırma ormanları, Endemik ve korunması gereken nadir ekosistem alanları, tohum meşçeresi, Milli park, Av ve Yaban hayatı geliştirme sahası) yer almadığı, ayrıca dava konusu tesis alanı 873 Sayılı Milli Parklar Kanunu kapsamında olan Korunan Alanlar, 4915 Sayılı Kara Avcılığı Kanunu kapsamında kalan Yaban Hayatı Koruma/Geliştirme Sahaları, Yaban Hayvanı Yerleştirme Sahası ve tescilli avlak sahası sınırları içerisinde de bulunmadığı,

yolun yapılması durumunda orman alanlarına, iskân sahalarına, tarım alanları ve özel mülklerin zarar görmesine sebebiyet vermeyeceği, Bolu ili, Merkez ilçesi, ...

Köyü, İR:... ruhsat nolu maden sahasında 7.163,69 m² maden alt yapı tesis alanının (maden ulaşım yolu) madencilik faaliyetleri açısından yapılmasının zorunluluk olduğu, dava konusu planlanmış yolun daha iyi bir alternatifinin olmadığı, yolun yapılması durumunda ormanlar ve ormancılık çalışmaları üzerine olumsuz etki veya etkilerinin olmayacağı" şeklinde tespitlere ve değerlendirmeye yer verildiği görülmüştür.

Diğer yandan, işbu davaya konu ruhsat sahasına ilişkin olarak ... Çimento Sanayi A.Ş. adına 7.640,00 m² maden alt yapı tesis alanı (maden ulaşım yolu) izni verilmesi istemiyle yapılan başvurunun kabulü üzerine tesis edilen...tarih ve ... Olur nolu Tarım ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü İzin ve İrtifak Dairesi Başkanlığı işleminin iptali istemiyle ... Köyü Tüzel Kişiliği tarafından açılan ... İdare Mahkemesi'nin E:... esasına kayıtlı dava dosyasında (Temyiz Esas No:...) heyetimizce yapılan incelemede;

Mahkemesince yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda dosyaya kazandırılan 09/12/2020 tarihli bilirkişi raporunda; "... dava konusu maden ulaşım yol hattının, iptal olan yol geçkisi ve ocak alanı meşcere haritasında 12 ve 13 no'lu bölmeler içerisinde kaldığı, ...

Çimento adına 7.640,00 m² maden alt yapı tesis alanı (maden ulaşım yolu) izni verilen alanın açılmış olan yol geçkisinde Karaçam (Çk) türünde orman ağaçlarının bulunduğu, orman alanından ve kısmen de Ziraat (Z) alanlarından geçtiği, dava konusu maden ulaşım yolunun tamamlanması durumunda geçeceği hattın Karaçam (Çk) ve Bozuk vasıfta Gürgen (BGn) orman alanlarından geçtiği,

ocak içindeki mevcut ulaşım yolunun yaklaşık 180 metrelik kısmının Bolu Belediye Başkanlığı'nın ...ruhsat nolu izinli kalker sahasının içinde kaldığından Belediye tarafından yapılan imalat nedeniyle yolun kaldırılarak ocak içi ulaşımın kesildiğinin arazi incelemeleri sırasında gözlemlendiği, bu durum toplam 17 kademeden oluşan ocak sahasının ilk 9 kademesinde üretim yapma şansını ortadan kaldırdığı, kaldırılan yol yerine ocak içerisine alternatif yol yapılmasının hâlihazırdaki ocak basamaklarının yüksek eğiminden dolayı mümkün olmadığı,

alandaki yüksek eğimli dik basamakların olduğu alanda alternatif yol yapılmasının heyelan ve akmalara sebep olacağı, sağlıklı ve güvenli bir geçiş güzergahı oluşmayacağı, maden ulaşım yolu planlanacak geçkinin bulunduğu alanın genel arazi eğiminin hat boyunca değişken olduğu, %20 ile % 70 arasında değiştiği, dava konusu alanın toprak yapısının kahverengi orman toprağı vasfında olduğu, proje alanı eğim derecesi ve toprak yapısı itibarıyla toprak muhafaza karakteri taşımadığı ve alanda erozyon riski tehlikesi bulunmadığı, yolun yapıldığı/yapılacağı alanda yoldan kaynaklanacak erozyon riski tehlikesi bulunmadığı,

dava konusu yolun inşası ve devamında kullanılması durumunda bu işlemden dolayı su ve toprak rejiminin zarar görme durumu bulunmadığı, dava konusu yolun güzergahının, kayalık, bataklık, kokurdanlık, heyelanlı sahalarda olmadığı, dava konusu yolun kullanılması durumunda bu işlemden dolayı su ve toprak rejiminin zarar görmeyeceği, maden ocağının ulaşılamayan 9 kademesi için belirlenmiş ve orman içerisinden geçen dava konusu maden ulaşım yolunun hem teknik standartlar açısından hem de yol geçkisi açısından uygun olduğu,

ayrıca, maden ocağının ulaşılamayan 9 kademesi için dava konusu maden yoluna alternatif daha uygun ve orman dışı alandan geçebilecek bir geçki öngörülmediği, dava konusu alternatif maden ulaşım yolu güzergahı için Tarım ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü İzin ve İrtifak Dairesi Başkanlığı tarafından ilgili izinler alınmış olup ulaşım yolu izni verilmesine dair işleme dayanak olarak alınan izin raporunun kanun ve yönetmeliklere uygun olarak hazırlandığı, yolun yapılması durumunda orman alanlarına, iskân sahalarına, tarım alanları ve özel mülklerin zarar görmesine sebebiyet vermeyeceği, sonuç itibarıyla Bolu ili, Merkez ilçesi, ...

Köyü, İR:... ruhsat nolu maden sahasında ...

Çimento Sanayi A.Ş. adına 7.640,00 m² maden alt yapı tesis alanının (maden ulaşım yolunun) madencilik faaliyetlerinin devamlılığı açısından yapılmasının zorunluluk olduğu, ulaşılamayan basamaklar için ocak içine alternatif başka bir yol yapılamayacağı, dava konusu planlanmış yolun daha iyi bir alternatifinin olmadığı, yolun yapılması durumunda ormanlar ve ormancılık çalışmaları üzerine olumsuz etki-etkilerinin olmayacağı düşünülmektedir..." şeklinde tespitlere ve değerlendirmeye yer verildiği görülmüştür.

Yapılan inceleme neticesinde; aynı ruhsat sahasına ilişkin olarak iki adet yol izin başvurusunun bulunduğu, işbu davaya konu izin başvurusunun davalı idareler tarafından, sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğünden bahisle reddedildiği, davalı idarelerin aşamalardaki beyanlarında da belirtildiği üzere aynı maden sahasına ilişkin olarak daha önce verilmiş bir yol izninin bulunduğu, sahada faaliyet yürüten ...

Çimento Fabrikaları Anonim Şirketi tarafından, ...tarih ve ... nolu olur ile daha önce izin verilen yolun kullanılmadığı ve aynı saha içerisinden başka bir güzergahta yol izni talep edildiği, 09/12/2020 tarihli bilirkişi raporunda,

-işbu davaya konu izin talebinden önce verilen izne ilişkin olarak- Bolu Çimento adına 7.640,00 m² maden alt yapı tesis alanı (maden ulaşım yolu) izni verilen alanın daha iyi bir alternatifinin bulunmadığı belirtilmişken 07/11/2022 tarihli bilirkişi raporunda da -işbu davaya konu izin talebine ilişkin olarak- dava konusu planlanmış yolun daha iyi bir alternatifinin olmadığı şeklinde bir değerlendirmeye yer verilmiş olup aynı maden sahasına ilişkin aynı bilirkişi heyeti tarafından yapılan değerlendirmelerde tutarsızlıklar bulunduğu,

her iki yol izni için de daha iyi bir alternatifinin bulunmadığı şeklinde değerlendirme yapıldığı ve bahse konu alternatifinin bulunmama halinin hangi duruma göre (madencilik faaliyetinin kolay yürütülmesi açısından mı, çevreye olan etkileri açısından mı) belirlendiğinin açıklanmadığı görülmüştür.

Diğer yandan, bahse konu bilirkişi raporlarında izin talep edilen alanda karaçam ormanlarının bulunduğu ve sahanın bir kısmının ziraat alanlarından geçtiği tespit edilmesine ve davalı idareler tarafından sahanın orman olarak kullanımında yarar görüldüğü, daha önce verilmiş yol izninin davacı tarafından keyfi olarak kullanılmadığı yönündeki iddialarına karşın Mahkemece, bu hususlara ilişkin detaylı bir inceleme yapılmadan hazırlanan bilirkişi raporunun hükme esas alındığı,

kamu yararı sağlayan iki etkinlikten (sahanın orman olarak kullanımındaki yarar ile madencilik faaliyeti yürütülmesi suretiyle kazanılacak yarar) hangisinde “kamu yararının” daha çok olduğu, hukuksal anlamda “üstün kamu yararının” hangi kullanım kararında olduğu belirlenmeden, bir başka deyişle, izin işleminde ormanların devamlılığının sağlayacağı kamu yararı ile madencilik iznine ait kamu yararı kıyaslamasında "üstün kamu yararı" kavramı değerlendirilmeden karar verildiği görülmüştür.

Bu itibarla, öncelikle, ormanların korunmasına ilişkin mevzuat hükümleri dikkate alındığında, kamu yararı kıyaslamasının doğru şekilde yapılabilmesi için davaya konu izin talebinin orman alanlarına ve tarım faaliyetlerine zarar verip vermeyeceği, izin istenilen sahanın verimli orman alanlarına isabet edip etmediği, su kaynakları üzerinde bir etkisinin bulunup bulunmadığı, sahanın köy halkı tarafından mesire alanı ve otlak olarak kullanılıp kullanılmadığı,

davaya konu iznin verilmesi durumunda orman bütünlüğü ve çevre üzerinde ne gibi etkilerinin olacağının değerlendirilmesi gerekmekte olup aynı maden sahasına ilişkin olarak yalnızca bir yol izni talebinde bulunulduğu ve Mahkeme kararının tek bir izin verilmesine yönelik bir sonuç doğurması gerektiği hususu da dikkate alınarak, her iki bilirkişi raporunda yer alan -hangi yolun madencilik faaliyetine, çevreye ve köy halkına etkileri hususunda daha avantajlı olduğu tespit edilmek suretiyle- çelişkinin ve eksikliklerin giderilmesi gerektiğinden eksik inceleme üzerine verilen, dava konusu işlemin iptaline ilişkin ...

İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf istemlerinin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.