Danıştay 8. Daire E.2023/921 K.2025/3322

İstemin Özeti

... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının; İzmir İli, Aliağa İlçesi, ... pafta, ... ada, ... parselde bulunan demirçelik üretim tesislerinin projesinin Yönetmelik maddelerine uygun olarak hazırlatıldığı ve idare tarafından 23/01/2012 tarihli yazı ile onaylandığı, sürecin idarenin bilgisi ve onayı dahilinde olduğu, aynı adresteki aynı işyeri için ruhsat alabilmek maksadıyla yapılan başvuru üzerine ibrazı zorunlu belge olan itfaiye tetkik raporunun hazırlanması için ücret talep edilmesinin hukuka aykırı olduğu, ruhsat için zaten gerekli harçların ödendiği bu sebeple dava konusu işlemlerin hukuka aykırı olduğu öne sürülerek, 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

Savunmanın Özeti : İstemin reddi gerektiği savunulmaktadır.

Danıştay Tetkik Hakimi : ... Düşüncesi : İstemin kabulü ile Mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince işin gereği görüşüldü: Dava, İzmir ili, Aliağa ilçesinde ve tapunun ... ada, ... parselinde kayıtlı demir çelik üretim tesisi faaliyetinde bulunan davacı şirket tarafından, anılan işyeri hakkında işyeri açma ve çalışma ruhsatı başvurusu esnasında alınması gerekli olan itfaiye tetkik raporu hazırlanması amacıyla itfaiye tetkik ücreti istenilmesine ilişkin işlem ile dayanağı belediye meclisi kararının ilgili kısmının iptali ve ödenen 140.000,00 TL itfaiye tetkik ücretinin iadesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.

... İdare Mahkemesince verilen ... tarihli ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirketin demir çelik üretim tesisi için aldığı işyeri açma ve çalışma ruhsatı, Belediye Gelirleri Kanunu hükümleri ile işyeri açma izni harcına tabi tutulmuş olmakla birlikte, bu ruhsatın alınması için yapılacak başvuru esnasında istenen itfaye raporu Belediye Gelirleri Kanunu'nda ayrıca harç ve katılma payı konusu yapılmadığından,

Kanunun 97. maddesi uyarınca, bu raporun hazırlanıp verilmesi hizmeti için belediyelerin, belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkili oldukları, Mahkemece yapılan 26/11/2015 tarihli ara kararına davalı idarece verilen cevaptan, söz konusu ücrete ait tarifenin, ilgili işyerlerinin yetkili denetim elemanları tarafından denetimi dolayısıyla oluşan ulaşım, araç gereç giderleri ile personel giderleri, işyerinin kullanım alanı ve yüksekliği dikkate alınarak her yıl belirlenen birim fiyatlara (2014 yılında 0.11 TL/m² veya m³) göre hesaplandığı,

tarifeye ilişkin meclis kararında bu yönüyle hukuka aykırılık bulunmadığının görüldüğü, bu durumda, itfaiye tetkik raporlarının, Belediye Gelirleri Kanunu'nda ayrıca harç ve katılma payı konusu yapılmaması sebebiyle, anılan Kanun'un 97. maddesi uyarınca, ilgililerin talebi üzerine verilen bu raporların hazırlanması hizmeti için belediyelerin, belediye meclislerince belirlenen tarifelere göre ücret almaya yetkileri olduğundan, hizmet giderleri ve işyerinin büyüklüğü dikkate alınarak belirlenen itfaiye tetkik ücretine ilişkin meclis kararında ve bu karara dayalı olarak davacıdan işyerinin büyüklüğüne göre hesaplanan,

itfaiye tetkik ücreti istenilmesine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ayrıca her ne kadar, uyuşmazlık konusu itfaiye raporunun, işyeri açma ve çalışma ruhsatı müracaatı esnasında ibrazı zorunlu belgelerden olması nedeniyle, davacının, bu belgeyi isteğe bağlı olarak talep etmediği,

bu sebeple olayda, davalı idarece, 2464 sayılı Kanun'un 97. maddesi kapsamında, davacının isteğine bağlı olarak ifa edilmiş bir hizmet bulunmadığı ileri sürülebilirse de, davacının isteğine bağlı olan işyeri açma ruhsatı kapsamında belediyece yapılan hizmetlerin de, isteği bağlamında gerçekleştirildiğinin kabulü gerektiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin görev ve sorumlulukları" başlıklı 14'üncü maddesinde. "Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut;

kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma;

ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır." hükmüne, "Meclisin görev ve yetkileri" başlıklı 18. maddesinin (f) bendinde de, "Kanunlarda vergi, resim, harç ve katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı hizmetler için uygulanacak ücret tarifesini belirlemek" belediye meclislerinin görevleri arasında yer almış, "Belediye Gelirleri" başlıklı 59. maddesinin (e) bendinde.

Belediye meclisi tarafından belirlenecek tarifelere göre tahsil edilecek hizmet karşılığı ücretler, belediyenin gelirleri arasında sayılmış, aynı Kanun'un "Belediye Kanunu'nun Bütçenin Hazırlanması ve Kabulü" başlıklı 62. maddesinde. "Belediye başkanı tarafından hazırlanan bütçe tasarısı eylül ayının birinci gününden önce encümene sunulur ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığına gönderilir.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı belediye bütçe tahminlerini konsolide eder ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu uyarınca merkezi yönetim bütçe tasarısına eklenmek üzere eylül ayı sonuna kadar Maliye Bakanlığına bildirir. Encümen, bütçeyi inceleyerek görüşüyle birlikte kasım ayının birinci gününden önce belediye meclisine sunar." düzenlemesine yer verilmiştir.

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 81. maddesinde. “Belediye sınırları veya mücavir alanlar içinde bir işyerinin açılması "İşyeri Açma İzni Harcına" tabidir.” hükmü, “Muayene, ruhsat ve rapor harcı” başlıklı 82. maddesinde.

“Mevzuat gereğince alınması zorunlu veya isteğe bağlı görülen ve belediyeler veya onlara bağlı kuruluşlar tarafından düzenlenerek ilgilisine verilecek; muayene ve sağlıkla veya fenni konularla ilgili tahlillere ilişkin olup bu kanunda ayrıca harca tabi tutulmamış olan ruhsatlar, rapor ve belgeler "Muayene, Ruhsat ve Rapor Harcına" tabidir.” hükmü yer almakta aynı Kanun'un 97. maddesinde, belediyelerin bu kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgillilerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince belirlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkili olduğu kurala bağlanmıştır.

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatına İlişkin Yönetmeliğin 5. maddesinin (g) fıkrasında, "Umuma açık istirahat ve eğlence yerleri; patlayıcı, parlayıcı ve yanıcı maddelerin üretildiği, satıldığı ve depolandığı işyerleri; otuz kişiden fazla çalışanın bulunduğu her türlü işyerleri, ana giriş kapıları dışında cadde ve sokağa doğrudan bağlantısı olmayan ve birden fazla işyerinin bir arada bulunduğu iş hanı, çarşı ve benzeri işyerlerinde yangına karşı gerekli önlemlerinin alındığını gösteren itfaiye raporunun alınması, diğer işyerlerinde ise yangına karşı gerekli tedbirlerin alınmış olması," şartının aranacağı hükmüne yer verilmiştir.

21/10/2006 tarih ve 26326 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Belediye İtfaiye Yönetmeliğinin ''Belediye itfaiye raporlarının verilmesine ilişkin uyulacak usul ve esaslar ile önlemler'' başlıklı Ek Madde 1-(1) Belediye itfaiye teşkilatına, Binaların Yangından Korunması Hakkındaki Yönetmeliğin ilgili maddelerine göre yangına karşı alınan önlemleri gösteren itfaiye raporunun düzenlenmesi için EK-15 başvuru formu ile başvuru sahibinden, işyeri açma ve çalışma ruhsatı vermeye yetkili idareden veya ilgili bakanlıklardan müracaat gelmesi halinde,

belediye itfaiye teşkilatının ilgili görevlisi tarafından başvuruya konu işyeri yerinde incelenir ve itfaiye raporu yapılan tespitler esas alınarak hazırlanır. (2) İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin ilgili hükümlerine göre itfaiye raporu gerektirmeyen işyeri kapsamında yer alan işyerleri için belediye itfaiye teşkilatınca itfaiye raporu düzenlenmez.

İtfaiye raporu gerektirmeyen işyerleri için itfaiye raporu alınmak üzere başvurulması halinde başvuru sahibine itfaiye raporu düzenlenmeyeceği hususu yazılı olarak bildirilir.

(3) Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğin ilgili hükümlerine göre yangına karşı alınan önlemleri gösteren itfaiye raporunun düzenlenmesi için yapılan işlemler sırasında itfaiye raporuna konu binaya ait yapı ruhsatı belgesine gerek duyulması halinde yapı ruhsatına ilişkin bilgiler Kimlik Paylaşım Sistemi üzerinden alınabilir.

(4) İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik ile Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğin ilgili hükümleri gereği yangına karşı alınan önlemleri gösteren itfaiye raporlarına ilişkin bilgiler elektronik ortamda kayıt altında tutulur ve itfaiye raporunun düzenlendiği gün itfaiye raporuna ilişkin kayıtlar yetkili idareyle varsa elektronik ortamda paylaşılabilir.'' şeklinde düzenlenmiştir.

Dosyanın incelenmesinden, İzmir İli, Aliağa İlçesinde demir çelik üretim tesisi alanında faaliyet gösteren davacı şirket tarafından, anılan tesis için işyeri açma ve çalışma ruhsatı başvurusu esnasında itfaiye raporu alınmasının kendisinden talep edilmesi üzerine, 29/08/2014 tarihli başvuru dilekçesi ile İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı (İtfaiye Daire Başkanlığından) itfaiye tetkik raporunun talep edildiği,

düzenlenen itfaiye tetkik raporu karşılığında İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edilen tarife uyarınca, işyerinin kullanım alanı ve yüksekliği dikkate alınarak her yıl belirlenen birim fiyatlara (2014 yılında 0.11 TL/m² veya m³) göre hesaplanan 140.000,00-TL itfaiye tetkik ücreti alınmasına ilişkin 09/09/2014 tarihli işlem üzerine bu işlemlerin iptali ve ödenen 140.000,00-TL itfaiye tetkik ücretinin iadesine karar verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Yukarıda yer alan Kanun hükümlerinden, işyeri açma ve çalışma ruhsatı alabilmek için ilgili yerlere İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'te belirtilen şartlara uygun olarak işyerini tanzim ettikten sonra sayılan ibrazı zorunlu bilgi ve belgelerle birlikte müracaat edileceği, başvuruya eklenmesi zorunlu olan bu belgelerin inceleneceği ve uygun görüldüğü takdirde 2464 sayılı Kanun'un 81. maddesine göre harç yatırıldıktan sonra ruhsat verilebileceği anlaşılmaktadır.

2464 sayılı Kanun'un 97. maddesinde, Belediyelerin bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclisince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkili oldukları belirtilmiş olup aynı Kanun'un "İşyeri açma izni harcı" ve '' Muayene, ruhsat ve rapor harcı'' başlıklı 81. ve 82. maddesinde belediye sınırları veya mücavir alanlar içinde bir işyerinin açılmasının harca tabi tutulduğu hükme bağlanmıştır.

Bu Kanunda yer alan işyeri açma izin harcı ile ruhsat alımından önce yapılacak işlemler nedeniyle verilen hizmetlerin karşılığı ile belediye fen ve sağlık görevlilerince yapılacak fenni konularla ilgili tahlillere ilişkin yapılan kontrol sonucunda verilen hizmetlerin karşılığı harca dönüştürüldüğünden bu gibi işlemlerin ücretle ya da vergiyle değil harçla karşılanmasının amaçlandığı açıktır.

Bu düzenlemelere göre işyeri açmadan önce, izin, muayene, ruhsat ve rapor ile ilgili işlemlerden dolayı sözü edilen Kanun'un 81. ve 82. maddesinde sayılan işlemler için harç tahsil edileceği düzenlenmiştir.

Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesi uyarınca ilgili belediyelerin bir konuda ücret talebinde bulunabilmesi için mevzuatta vergi, resim, harç veya katılma payı konusu yapılmamış bir hizmetin söz konusu olması, gerçek veya tüzel kişilerce o hizmete yönelik bir talebin olması, idarenin talep üzerine yürüttüğü hizmetin, asli görevleri arasında bulunmayan tamamen kişisel nitelikte bir hizmet olması gerekmektedir.

İşyeri açma ve çalışma ruhsatının düzenlenmesi için kanunen ibrazı zorunlu kılınan itfaiye raporunun ise Belediye İtfaiye Yönetmeliği'nin, ''Belediye itfaiye raporlarının verilmesine ilişkin uyulacak usul ve esaslar ile önlemler'' başlıklı Ek Madde 1-(2) maddesinde düzenlendiği üzere kişisel nitelikte bir işlem olmadığı, bir işyerinin açılması ve faaliyette bulunması için gerekli olan kamu düzeni ile ilgili olarak alınması zorunlu bir rapor olması sebebiyle belediyelerin yapmak zorunda oldukları asli görevleri arasında bulunmaktadır.

Bu durumda, 2464 sayılı Kanun'un 97. maddesi maddesi uyarınca, belediyelerin harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak verecekleri ruhsat, rapor ve belgeler için belediye meclislerince belirlenecek tarifelere göre ücret almaları mümkün olup, uyuşmazlık konusu olayda, belediye meclis kararı gereğince ücrete tabi tutulan itfaiye tetkik raporunun,

davacı şirkete ait işyerinin ruhsatlandırılması için zorunlu kılınan bir hizmet olması ve işyeri açma ve çalışma ruhsatının ayrıca kanunen harca tabi tutulması nedeniyle harca tabi olan ruhsatlandırmaya ilişkin müracaat esnasında ibrazı zorunlu belgelerden olan itfaiye raporunun tanzimi maksadıyla sağlanan bir alt hizmet için de başkaca bir ad altında ücret alınamayacağından,

belediyelerin asli görevi olan ve harcı ödenen bir başka hizmetin alınması için zorunlu kılınan bir hizmet olan itfaiye tetkik raporunun hazırlanması amacıyla ücret istenilmesine ilişkin işlem ile bu işlemin dayanağı tarifenin belirlendiği ... tarih ve ... sayılı Belediye Meclisi kararıyla kabul edilen ilgili kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle; ... İdare Mahkemesinin temyize konu kararının bozulmasına, dosyanın yeniden bir karar verilmek üzere anılan Mahkemeye gönderilmesine, bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (onbeş) gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 27/03/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY

(X)- Uyuşmazlık konusu olayda, davacı şirketin demir çelik üretim tesisi için aldığı işyeri açma ve çalışma ruhsatı, Belediye Gelirleri Kanunu hükümleri ile işyeri açma izni harcına tabi tutulmuş olmakla birlikte, bu ruhsatın alınması için yapılacak başvuru esnasında istenen itfaye raporu Belediye Gelirleri Kanunu'nda ayrıca harç ve katılma payı konusu yapılmadığından, Kanunun 97. maddesi uyarınca, bu raporun hazırlanıp verilmesi hizmeti için belediyelerin, belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkili oldukları açıktır.

Bu durumda, itfaiye tetkik raporlarının, Belediye Gelirleri Kanunu'nda ayrıca harç ve katılma payı konusu yapılmaması sebebiyle, anılan Kanunun 97. maddesi uyarınca, ilgililerin talebi üzerine verilen bu raporların hazırlanması hizmeti için belediyelerin, belediye meclislerince belirlenen tarifelere göre ücret almaya yetkileri olduğundan, hizmet giderleri ve işyerinin büyüklüğü dikkate alınarak belirlenen itfaiye tetkik ücretine ilişkin meclis kararında ve bu karara dayalı olarak davacıdan işyerinin büyüklüğüne göre hesaplanan, itfaiye tetkik ücreti istenilmesine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmamıştır.

Diğer yandan, Mahkeme tarafından 26/11/2015 tarihinde yapılan ara kararına davalı idarece verilen cevaptan, söz konusu ücrete ait tarifenin, ilgili işyerlerinin yetkili denetim elemanları tarafından denetimi dolayısıyla oluşan ulaşım, araç gereç giderleri ile personel giderleri, işyerinin kullanım alanı ve yüksekliği dikkate alınarak her yıl belirlenen birim fiyatlara (2014 yılında 0.11 TL/m² veya m³) göre hesaplandığı, tarifeye ilişkin meclis kararında bu yönüyle hukuka aykırılık bulunmadığı görülmüştür.

Öte yandan, uyuşmazlık konusu itfaiye raporunun, işyeri açma ve çalışma ruhsatı müracaatı esnasında ibrazı zorunlu belgelerden olması nedeniyle, davacının, bu belgeyi isteğe bağlı olarak talep etmediği, bu sebeple olayda, davalı idarece, 2464 sayılı Kanun'un 97. maddesi kapsamında, davacının isteğine bağlı olarak ifa edilmiş bir hizmet bulunmadığı ileri sürülebilirse de;

davacının isteğine bağlı olan işyeri açma ruhsatı kapsamında belediyece yapılan hizmetlerin de, davacının isteği bağlamında gerçekleştirildiğinin kabulü gerektiğinden, temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri anılan kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığından, temyize konu İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.