Danıştay 8. Daire E.2024/1930 K.2025/8635

Dava konusu istem: Davacı tarafından, Antalya kent merkezi toplu taşıma sisteminde faaliyet gösteren ve adına kayıtlı... plakalı aracın boşa çekildikten sonra 180 günlük boşta kalma süresini doldurduğundan bahisle, Taşıma Yönetmeliğinin 18. maddesinin 1/(a) bendine istinaden taşıma yetkisinin iptal edilmesine ilişkin Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi Genel Kurulu'nun 1... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; davacının talebi üzerine Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Planlama ve Raylı Sistem Daire Başkanlığı'nın ...arih ve ... sayılı işlemiyle davacıya ait... sayılı plakanın "trafikten çekilme tarihinden itibaren İl Trafik Komisyonu'nun 16/04/1993 tarih ve 1993/09 sayılı ve UKOME Genel Kurulu'nun 26/03/2013 tarih ve 2013/03-51 sayılı kararlarına göre, 180 takvim günü içerisinde daire başkanlığı tarafından belirlenecek teknik özelliklere sahip bir araca tescil işleminin yaptırılması kaydıyla sakınca bulunmadığı" yönünde trafikten çekilmesine izin verildiği,

davacının bu işlem sonrası 01/06/2022 tarihinde noterden onaylı olarak tahditli plakayı boşa çıkarma işlemini gerçekleştirdiği, ancak, anılan kararlarda belirtilen sürede plakayı başka araca takmamış olduğunun tespiti üzerine, dava konusu işlemle davacının söz konusu plakaya istinaden sahip olduğu taşıma yetkisinin iptal edilmesine karar verildiğinin anlaşıldığı,

bu durumda, davacının 1993 yılında alınan İl Trafik Komisyonu Kararı ve 2005 yılında alınan UKOME kararı uyarınca trafikten çektiği adına kayıtlı tahditli plakayı anılan kararlarda belirlenen 180 takvim gününde yeniden idarece belirlenen teknik özellikleri taşıyan bir araca takarak kullanıma koymadığı anlaşıldığından, bu yönde yapılan tespit gereğince, davacının ... sayılı tahditli plakaya istinaden taşıma yetkisinin iptaline yönelik işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, kendisine ait aracın ... plaka sayılı toplu taşıma plakasına bağladığı, sağlık sorunları nedeniyle 01/06/2022 tarihinde ... plakalı hattını çalıştırdığı rotasyondan çekerek tahditli plakayı boşa çıkarma işlemi gerçekleştirildiği, daha sonra aynı aracını terminal 10 hatta çalışan ... plakalı hatta bağladığı, 23/11/2022 tarihinde UKOME başkanlığına müracaat ederek, ... plakalı hattını aracına bağlamak istediğini belirttiği, yanlış yönlendirme neticesinde kendisinden öncelikle terminal 10 hattaki araçtan çekme dilekçesi vermesi istendiği,

29/11/2022 tarihinde ... plakalı araca takılı olan terminal 10 hatta çalışan araç için çekme dilekçesi verdiği, başvurduğu noter tarafından böyle bir işlem olmadığı beyan edildiğinden terminal 10 hattan çekme işlemini gerçekleştiremediği, sonrasında 30/11/2022 tarihinde UKOME'ye başvurarak tekrar talepte bulunduğu, araca bağlamadığı sürenin 180 günü geçirmesi gerekçe gösterilerek talebinin 2 gün ile kaçırıldığı ve reddolduğunun kendisine bildirildiği, en son 07/12/2022 tarihinde tekrar başvurması üzerine talebinin reddine dair dava konusu işlemin tesis edildiği,

söz konusu işlemin usul ve hukuka aykırı olduğundan bahisle kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, haksız ve mesnetsiz olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: Üye ... ...'ın dava konusu işlemin, davacının ticari faaliyetinin aktif olmaması nedeni ile belli bir ticari faaliyetin icrasını süresiz veya otuz gün yahut daha uzun süreyle engelleyen işlem niteliğinde olmadığı, bu nedenle temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının kesin olduğu ve bu karara karşı temyiz yoluna başvurulamayacağı yönündeki ayrışık oyuna karşın; kararın temyize açık olduğuna oy çokluğu ile karar verilerek işin esasına geçildi.

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı tarafından, Antalya kent merkezi toplu taşıma sisteminde faaliyet gösteren ve adına kayıtlı ... plakalı aracın boşa çekildikten sonra 180 günlük boşta kalma süresini doldurduğundan bahisle, Taşıma Yönetmeliğinin 18. maddesinin 1/(a) bendine istinaden taşıma yetkisinin iptal edilmesine ilişkin Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi Genel Kurulu'nun 16/12/2022 tarih ve 2022/12-727 sayılı kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7/f maddesinde.

"Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek..", 7/p maddesinde.

"Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek." büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmış, aynı Kanunun 9. maddesinde.

"Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla...Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur...Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır..." düzenlemesi yer almıştır.

Antalya Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ... sayılı kararı ile yürürlüğe giren Ticari Taksiler ve Taksi Durakları Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 12. maddesi ile T plakasının askıya alınması durumunda uygulanacak kurallar belirlenmiş olup, (a) bendinde ''T plaka ticari taksi aracını ''plakası uhdemde kalmak şartıyla'' satış yapanlar veya modeli yükseltmek amacı ile hususi araca çevirenler 180 gün içinde bu yönetmelikte aranan şartlara haiz yeni bir vasıta alarak aynı T Ticari Plakaya Tescil ettirmeleri zorunludur'' hükmüne yer verilmiştir.

Antalya Valiliği İl Trafik Komisyonunun ... tarih ve... sayılı kararında: ''Ticari Taksi Otomobili Tahsis Belgesi alan hak sahiplerinin T Plakası verildikten sonra yalnızca araçlarını satmaları halinde; boşa çıkan tahditli T otomobil plakalarını ise en geç 180 gün içinde yeni alacakaları araçlarına takma mcburiyetinin getirilmesine,... '' , yine Antalya İl Trafik Komisyonunun 24/10/2000 tarih ve 200/143 sayılı kararı ile ''Tahdit kapsamında bulunan Ticari Taksi, umum servis araçları ve minibüslerde trafikten çekme işlemindeki sürenin önce alınmış bulunan İl Trafik Komisyon kararıyla netleştiği ve bundan sonra da sürenin 180 gün olarak uygulamanın devam etmesinin uygun olduğuna'' karar verilmiştir.

Ayrıca UKOME Genel Kurulunun 12/01/2005 tarih ve 2005/01-11 sayılı kararı ile de; İl Trafik Komisyonunun... tarih ve... ve...tarih ve ... sayılı kararlarına ek hükümler getirilmiştir.

Öte yandan UKOME Genel Kurulunun 26/03/2013 tarih ve 2013/03-51 sayılı kararı ile "İl Trafik Komisyonu ve UKOME Genel Kurulunun kararıyla belirlenmiş olan 180 günlük sürenin ve bu süreye riayet edilmemesi halinde uygulanacak yaptırımların, satış, devir ve trafikten çekme hallerinden başka, araç sahibinin tahditli plakasını bir aracından diğer aracına takması hali de dahil olmak üzere, yasal zorunluluk ve engeller dışındaki her halde uygulanmasına, iş bu kararın gerek süre gerek yaptırım açısından, daha önce alınan İl Trafik Komisyonunun... tarih ve ... sayılı ve UKOME Genel Kurulunun 12/01/2005 tarih ve 2005/01-11 sayılı kararlarında da belirtildiği gibi bütün tahditli plakalara uygulanmasına, komisyona katılan üyelerin oy birliğiyle" karar verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dava dosyasının incelenmesinden; davacıya ait aracın ... plaka sayılı toplu taşıma plakasına bağladığı, sağlık sorunları nedeniyle 01/06/2022 tarihinde ... plakalı hattını çalıştırdığı rotasyondan çekerek tahditli plakayı boşa çıkarma işlemi gerçekleştirildiği, daha sonra aynı aracını terminal 10 hatta çalışan ... plakalı hatta bağladığı, 23/11/2022 tarihinde UKOME başkanlığına müracaat ederek, ... plakalı hattını aracına bağlamak istediğini belirttiği, yanlış yönlendirme neticesinde kendisinden öncelikle terminal 10 hattaki araçtan çekme dilekçesi vermesi istendiği,

29/11/2022 tarihinde ... plakalı araca takılı olan terminal 10 hatta çalışan araç için çekme dilekçesi verdiği, başvurduğu noter tarafından böyle bir işlem olmadığı beyan edildiğinden terminal 10 hattan çekme işlemini gerçekleştiremediği, sonrasında tekrar 30/11/2022 tarihinde UKOME'ye başvurarak tekrar talepte bulunduğu, araca bağlamadığı sürenin 180 günü geçirmesi gerekçe gösterilerek talebinin 2 gün ile kaçırıldığı ve reddolduğunun kendisine bildirildiği, en son 07/12/2022 tarihinde tekrar başvurması üzerine talebinin reddine dair dava konusu işlemin tesis edildiği ve bu işleme karşı bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde; her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek yetkisine sahip olan ve ulaşım ile toplu taşıma hizmetlerinin yürütülmesinden asli sorumlu olan belediyelerin, ulaşım hizmetlerine ilişkin düzenleme yapma, kural koyma ve idari yaptırım uygulama hakkı olduğu gibi, ulaşım hizmetlerinde faaliyet gösteren araçları denetleme, toplu taşıma hizmetini usulüne uygun şekilde yerine getirmeyen araç sahiplerini uyarma ve gerekli bildirimlerde bulunma ve bazı araçların çalışmamasından kaynaklı aksaklıkları giderme yükümlülüğü olduğu açıktır.

Uyuşmazlıkta; davacının ticari plakalara ilişkin olarak 1993 yılında alınan İl Trafik Komisyonu Kararı ve 2005 yılında alınan UKOME kararından haberdar olmasının beklenmesi hakkaniyete aykırı olacağı gibi, toplu taşıma hizmetinin asli sunucusu olan bir idarenin yaklaşık 6 ay gibi bir süreyle boşta kalan bir ticari plaka ile ilgili bir işlem yapmaması ve davacıya da anılan plakanın başka araca takılması gerektiğine dair herhangi bir uyarı ya da bildirimde bulunulmaması idarenin ulaşım hizmetlerini denetleme yükümlülüğünü tam anlamıyla yerine getirmediğini göstermektedir.

Kaldı ki, davacının (kendi beyanına istinaden) 23/11/2022 tarihinde yani 180 günlük yasal süre dolmadan evvel (180 günlük sürenin son gününün 01/12/2022 tarihi olduğu anlaşılmaktadır) plakasını tekrar bir araca bağlamak istediğini beyan ederek davalı idareye başvuru yaptığı anlaşıldığından söz konusu hususa ilişkin olarak davacının ağır kusurundan söz edilemeyeceği açıktır.

Bununla birlikte, davacının UKOME kararının gereğini yerine getirmediğine ilişkin davalı idarece resen bir tespit yapılmaksızın ve davacıya herhangi bir bildirim yapılmadan doğrudan ticari taksi plakasının iptali yoluna gidildiği görülmekte olup, anılan eksikliğin verilen kamu hizmetinin sunumunu ve kalitesini doğrudan etkilemediği gibi davacının da ticari plakanın aracına takılması istemiyle idareye başvurduğu açıktır.

Bu durumda, davacının 1993 yılında alınan İl Trafik Komisyonu Kararı ve 2005 yılında alınan UKOME kararından haberdar olmasının beklenmesi ve davalı idarenin de yaklaşık 6 ay süreyle sözkonusu ticari plaka ile ilgili bir tespit yapmaksızın ve davacıya herhangi bir bildirimde bulunmaksızın maddi bir bedel karşılığında alınan bir ticari plakayı doğrudan iptal etmesinin hakkaniyete aykırı olduğu anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ...İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARŞI OY

(X)- Dava, boşa çıkan tahditli plakasını 180 gün içinde başka araca taktırmadığından dolayı plakanın iptaline ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.

Davacının 1993 yılına ait İl Trafik Komisyonu kararından ve 2005 yılına ilişkin UKOME kararından haberdar olmadığı, bu sebeple 180 gün kuralını bilmediği ileri sürülebilir ise de, davanın 30/05/2022 tarihli plakayı boşa çıkarma istemine ilişkin başvurusu üzerine tesis edilen ...tarih ve ... sayılı işlemde 180 gün kuralına ilişkin bilgilerin verildiği, öyle ki 180 günü kesmeyen veya durdurmayan durumların özellikle belirtildiği, davacının ise bu yazıyı aynı gün 30/05/2022 tarihinde tebliğ aldığı, buna ilişkin belgenin ise davalı idare savunmasına eklendiği (Ek-8) görülmektedir.

Plakanın noterden çekme işlemi 01/06/2022 tarihinde bu belge üzerine yapıldığı için davacının her halükarda 180 gün kuralını bu tarihte bildiği açıktır.

Ancak, 23/11/2022 tarihinde davacı başvurusunu yaptığını iddia etmekte ise de, buna ilişkin bir dilekçe veya kayda girdiğini gösterir herhangi bir bilgi ve belge dosya içerisinde bulunmadığından bu iddiaya hukuken itibar edilmesi mümkün değildir.

Bu sebeple, 180 günün bitiş tarihi olan 28/11/2022 tarihine kadar herhangi bir başvuru yapıldığının ortaya konmaması karşısında, kural gereği plakanın iptal edilmesinde hukuka aykırı bir yön bulunmadığından bu yönde tesis edilen işleme karşı açılan davanın reddi yolundaki kararın onanması gerektiği düşüncesiyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.