Danıştay 8. Daire E.2024/2186 K.2025/7157

Dava konusu istem: Kastamonu ili, ... ilçesi hudutları içerisinde bulunan ... sayılı ve ... sayılı IV. grup işletme ruhsatlarının sahibi olan davacı tarafından, ... sayılı ruhsatına ilişkin ruhsat bedelinin süresinde yatırılmadığından bahisle maden ruhsatının iptal edilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlem ile ... sayılı işletme ruhsatının ise süre uzatımının kabul edilmemesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemlerin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu edilen işleme konu ruhsatlardan ... sayılı maden (linyit) işletme ruhsat sahasının 01/07/2021 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere iptaline ilişkin davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı işleminin 28/01/2022 tarihinde usulüne uygun olarak elektronik ortamda davacıya tebliğ edildiği,

... sayılı maden (linyit) işletme ruhsat sahasının süre uzatım talebinin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Taşınmaz Komisyonu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile uygun bulunmamasının da ... tarih ve ... sayılı işlemle 17/01/2022 tarihinde usulüne uygun olarak elektronik ortamda davacıya tebliğ edildiği, işbu bildirimler sonrasında süresinde herhangi bir dava açılmadığı veya işlemlerin geri alınması için herhangi bir başvuru yapılmadığı,

dava açma ve itiraz süreleri dolduktan yaklaşık bir yıl sonra 28/02/2023 tarihli dilekçe ile yapılan başvurunun da dava açma süresini canlandıramayacağı, 24/03/2023 tarihinde açılan işbu davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesine olanak bulunmadığı; öte yandan, her ne kadar davacı vekilince davacının demans hastalığı nedeniyle kısıtlı olduğu ve vesayet altına alındığı için dava açma sürelerinin kaçırıldığı ileri sürülmüşse de, davacı hakkında ...

Sulh Hukuk Mahkemesi'nin E:... sayılı dosyasında görülen vesayet davasının 04/04/2022 tarihinde açıldığı ve 09/11/2022 tarihinde karara bağlandığı görüldüğünden, işlemlerin tebliğ tarihlerinde davacının kısıtlılığına ilişkin bir kararın olmadığı, kaldı ki en yeni tarihli 26/01/2022 tarihli işlemin tebliğinden 66 gün sonra davacı için vesayet davasının açıldığı, bu tarih esas alınsa bile dava açma veya işlemin geri alınması için başvurma sürelerinin geçtiğinin anlaşıldığı gerekçesiyle davanın süre aşımı yönünden reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı vasisi tarafından, davacının demans hastası olduğu, mücbir sebep yüzünden kullanılamayan dava açma hakkının kişiye tanınmamasının Anayasa'ya açıkça aykırılık teşkil ettiği, İdare Mahkemesince, en yeni tarihli 26/01/2022 tarihli işlemin tebliğinden 66 gün sonra vesayet davası açıldığı ifade edilmişse de, 25/02/2022 tarihinde ... Sulh Hukuk Mahkemesi ...

Değişik İş sayılı dosya kapsamında vasi talebinde bulunulduğu, davanın esas üzerinden görülmesi gerektiğinden bahisle dosyanın kapatıldığı, diğer bir deyişle; vesayet davasının 66 gün sonra değil, yasal süresi içerisinde açıldığı, dosya yoğunluğu nedeniyle ise kararın oldukça uzun bir süre sonra verildiği; davacının fiil ehliyetinin de bulunmadığı, davalı idare tarafından tesis edilen idari işlemlerin iptaline yönelik herhangi bir başvuruda bulunulması için bile davacıya vasi atanması gerektiği;

kaldı ki tebligatın muhataba yapılabilmesi için muhatabın medeni hakları kullanma ehliyetine sahip olması gerektiği, bu nedenle, davalı idare tarafından yapılan tebligatların usulüne uygun olduğundan da bahsedilemeyeceği, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, tacir konumundaki davacının ruhsat hukukundan kaynaklanan sorumluluklarını yerine getirmediği, davacının sağlık sorunları olduğunun ileri sürülmesinin kanuna karşı hile yapma sonucunu doğuracağı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacının Kastamonu ili, ... ilçesi hudutları içerisinde ... sayılı ve ... sayılı IV. grup işletme ruhsatlarının bulunduğu, ... sayılı ruhsatının, 2021 yılına ait ruhsat bedelini süresi içerisinde yatırmaması sebebiyle iptal edildiğinin ... tarih ve ... sayılı yazıyla ... tarihinde, ... sayılı ruhsatının ise süre uzatım talebinin ... tarih ve .. sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Taşınmaz Komisyonu kararıyla uygun bulunmadığının ... tarih ve ... sayılı davalı idare yazısıyla 22/01/2022 tarihinde davacının KEP adresine tebliğ edilmiş sayıldığı, 28/02/2023 tarihli dilekçe ile davacının vasisi tarafından anılan işlemlere karşı itiraz başvurusunda bulunulduğu, başvurunun reddi üzerine temyizen incelenen davanın açıldığı görülmektedir.

İLGİLİ MEVZUAT

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, "Hak Arama Hürriyeti" başlıklı 36. maddesinde, "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." hükmüne yer vermiştir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin "Adil Yargılanma Hakkı" başlıklı 6. maddesinde, "Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahiptir." ifadesine yer verilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinde. "Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür. 2. Bu süreler; a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı,(...) tarihi izleyen günden başlar." hükmüne, "Üst makamlara başvurma" başlıklı 11. maddesinde; ".

İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur. 2. Otuz gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.

3. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır." hükmüne yer verilmiştir.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 9. maddesinde. "Fiil ehliyetine sahip olan kimse, kendi fiilleriyle hak edinebilir ve borç altına girebilir.", 10. maddesinde. "Ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan her ergin kişinin fiil ehliyeti vardır.", 13. maddesinde.

"Yaşının küçüklüğü yüzünden veya akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk ya da bunlara benzer sebeplerden biriyle akla uygun biçimde davranma yeteneğinden yoksun olmayan herkes, bu Kanuna göre ayırt etme gücüne sahiptir.", 14. maddesinde. "Ayırt etme gücü bulunmayanların, küçüklerin ve kısıtlıların fiil ehliyeti yoktur.", 15. maddesinde.

"Kanunda gösterilen ayrık durumlar saklı kalmak üzere, ayırt etme gücü bulunmayan kimsenin fiilleri hukukî sonuç doğurmaz.", 405. maddesinde. "Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle işlerini göremeyen veya korunması ve bakımı için kendisine sürekli yardım gereken ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan her ergin kısıtlanır.

Görevlerini yaparlarken vesayet altına alınmayı gerekli kılan bir durumun varlığını öğrenen idarî makamlar, noterler ve mahkemeler, bu durumu hemen yetkili vesayet makamına bildirmek zorundadırlar.", 410. maddesinde. "Kısıtlama kararı, kesinleşince hemen kısıtlının yerleşim yeri ile nüfusa kayıtlı olduğu yerde ilân olunur. Kısıtlama, iyiniyetli üçüncü kişileri ilândan önce etkilemez.

Ayırt etme gücüne sahip olmamanın sonuçlarına ilişkin hükümler saklıdır." hükümleri yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın incelenmesinden; davacının ... sayılı ruhsatının iptal edildiğinin ... tarihinde, ... sayılı ruhsatının süre uzatım talebinin ... tarih ve ... sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Taşınmaz Komisyonu kararıyla uygun bulunmadığının 22/01/2022 tarihinde davacının KEP adresine tebliğ edilmiş sayıldığı, belirtilen tarihlerde davacı hakkında henüz kısıtlama kararı verilmemiş olduğu, dava dosyasına sunulan Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi'nin 15/12/2021 tarihli epikriz raporunda, davacıya alzheimer hastalığı tanısının konulduğu,

2-3 aydır önceden sürekli bahsettiği sahibi olduğu kömür ocağını hatırlamadığının belirtildiği, sağlık durumu nedeniyle ilk olarak ... tarihinde ... Sulh Hukuk Mahkemesi'nin ... D.

İş sayılı dosyasında davacı hakkında kısıtlama kararı verilmesi ve vasi tayin edilmesi talebinde bulunulduğu, Mahkemenin ... tarih ve K:... sayılı kararı ile "esas kaydının yapılması gerekirken değişik iş üzerinden davanın açılması" sebebiyle Değişik İş dosyasının kapatılmasına karar verildiği, ... tarihinde ise ...Sulh Hukuk Mahkemesi'nin E:... sayılı dosyasında yeni bir davanın açıldığı,

anılan davada dosyaya sunulan Samsun Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi'nin ... tarih ve ... sayılı raporunda davacının demans hastalığı tanısına bağlı olarak akıl zayıflığı nedeniyle işlerini göremeyeceği ve bakımı için sürekli yardım gerektiği, halihazır durumuyla başkalarının güvenliğini tehlikeye sokmayacağı ve Türk Medeni Kanunu'nun 405. maddesine göre vasi tayininin gerektiği sonucuna varıldığı; bunun üzerine Mahkemenin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davacı ...'in kısıtlanmasına, oğlu ...'in vasi olarak atanmasına karar verildiği,

kararın 17/01/2023 tarihinde kesinleştiği, vasi tarafından yetkilendirilen vekil vasıtasıyla ... tarihli dilekçe ile ... tarih ve ... sayılı işlem ile ... tarih ve ... sayılı işlemlerin kaldırılmasının talep edildiği, davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı yazısıyla istemin reddedildiğinin 22/03/2023 tarihinde tebliğ edilmesi üzerine 24/03/2023 tarihinde davanın açıldığı görülmektedir.

Bakılan uyuşmazlıkta, davaya konu işlemlerin tebliğ edildiği 2022 yılının Ocak ayında davacı hakkında kısıtlama kararı bulunmamakla birlikte, tebliğ tarihinden önce düzenlenen 15/12/2021 tarihli epikriz raporunda davacıya alzheimer hastalığı tanısının konulduğu ve ruhsatının ilişkili olduğu maden ocaklarını hatırlamadığının hastanın durumunda belirtildiği, davacının kısıtlanma sebebinin de aynı hastalıktan kaynaklandığı, diğer bir ifadeyle kısıtlama kararı 09/11/2022 tarihinde verilmekle birlikte, akıl zayıflığına bağlı fiil ehliyetsizliği durumunun daha önceden var olduğu anlaşılmaktadır.

Öte yandan, İdare Mahkemesi tarafından, tebliğ edilen en son işlemden 66 gün sonra vesayet davasının açıldığı, dava açma ve başvuru süreleri geçtikten sonra dava açıldığı için vesayet davasının açıldığı tarih esas alınsa bile işbu davanın süresinde açılmış kabul edilemeyeceği sonucuna varılmışsa da, davacının alzheimer hastalığı nedeniyle kısıtlanması ve adına vasi tayin edilmesi talebiyle ilk olarak ... tarihinde ... Sulh Hukuk Mahkemesi'nin ... D.

İş sayılı dosyasında talepte bulunulduğu, istemin "değişik iş" üzerinden değil, esas kaydı yapılarak görülmesi gerektiği gerekçesiyle dosyanın kapatıldığı, açılan E:... davası üzerinden talebin değerlendirilerek kısıtlama kararının verildiği, dolayısıyla, davacının kısıtlanması ve vasi tayin edilmesi için gerekli işlemlerin dava açma süresi içerisinde yapılmaya başlandığı görülmektedir.

Bu durumda, davacının fiil ehliyetsizliği durumunun sebebi olan demans hastalığının davaya konu işlemlerin tebliğ tarihinden önce teşhis edildiği, tebliğ tarihi itibarıyla fiillerinin hukuki sonucunu öngörmesine engel rahatsızlığı sebebiyle dava açma süresinin bu tarihlerden başlatılmasının davacının adil yargılanma hakkını hakkaniyete aykırı bir biçimde sınırlayacağı; kaldı ki dava açma süresi içerisinde kısıtlılık kararı alınması için gerekli girişimlerde bulunulduğu, bu itibarla davacı menfaatine hareket eden kişilerin bir ihmalinden de söz edilemeyeceği dikkate alındığında, 28/02/2023 tarihinde yapılan başvurunun reddi üzerine açılan davanın süresinde olduğu sonucuna varılmıştır.

Diğer yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinde dilekçeler üzerine yapılacak ilk incelemede dilekçenin anılan Kanun'un 5. maddesine uygun olup olmadığı da incelenecek hususlar arasında sayılmakta olup, bozma kararına uyulması halinde, söz konusu uyuşmazlığın 2577 sayılı Kanunun 14. maddesi yönünden tekrar değerlendirilmesi gerekeceği de açıktır.