Danıştay 8. Daire E.2024/2528 K.2025/5024

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, davalı belediye sınırları dahilinde muhtelif cadde ve sokaklarda enerji çekilmesi kazı çalışması sonrasında açılan tranşe alanlarının kilit taşı üst kaplama ve asfalt kaplama işlerinin belediyece yapıldığı ve oluşan zarar bedelinin ödenmediğinden bahisle kamu alacağının takip ve tahsili amacıyla düzenlenen... tarih, ...-... sıra nolu 131.659,31-TL tutarlı ödeme emrinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; idare ile zararı veren kişi arasındaki uyuşmazlığın, haksız fiile ilişkin özel hukuk hükümleri çerçevesinde çözümlenmesi gerektiğinden, idarenin tek yanlı olarak, zarara uğradığından bahisle davacıyı borçlu kabul etmesi ve re'sen zarar hesaplaması yaparak 6183 sayılı Kanun kapsamında takip yoluna gitmesi mümkün olmadığından dava konusu işlemde hukuka uyarlık olmadığı gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, davanın süresinde açılmadığı, davacının sebep olduğu eylemle kamu hizmetini yerine getirmediği, bu kamu hizmetinin idare tarafından yerine getirildiği, bu sebeple oluşan zararın bedelinin davacıdan tahsili yoluna gidildiği, açık bırakılan tranşelerin can ve mal güvenliğini tehlikeye soktuğu, vakit kaybetmeksizin eski haline getirilmesi gerektiği, tesis edilen işlemin mevzuata uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davalı belediye sınırları dahilinde muhtelif cadde ve sokaklarda kazı çalışması sonrasında açılan tranşe alanlarının kilit taşı üst kaplama ve asfalt kaplama işlerinin belediyece yapıldığı ve oluşan zarar bedelinin ödenmediğinden bahisle kamu alacağının takip ve tahsili amacıyla düzenlenen ... tarih, ...-... sıra nolu 131.659,31-TL tutarlı ödeme emrinin tesis edilmesi üzerine, temyizen bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

5393 sayılı Belediye Kanununun "Belediyenin görev ve sorumlulukları" başlıklı 14. maddesinin (a) bendinde belediyenin mahalli müşterek nitelikte olmak koşuluyla, imar, su, kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel altyapı; çevre ve çevre sağlığı, şehiriçi trafik hizmetlerini yapıp, yaptırabileceği; 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde; kanunların belediyeye verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarmak, belediye yasakları koymak ve uygulamak, kanunlarda belirtilen cezalar vermek yetkisi ve imtiyazının olduğu; 34. maddesinin (ı) bendinde; encümenin diğer kanunlarda kendine verilen görevleri yerine getirmek görev ve yetkisinin olduğu hükme bağlanmıştır.

5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanununun 7. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek; (g) bendinde. Büyükşehir Belediyesinin yetki alanındaki meydan, bulvar, cadde ve ana yolları yapmak, yaptırmak bakım ve onarımını sağlamak, büyükşehir belediyesinin görev ve sorumlulukları arasında düzenlenmiş.

"Alt Yapı Hizmetleri" başlıklı 8. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte bulunan halinde, alt yapı hizmetlerinin koordinasyon içerisinde yürütülmesi amacıyla alt yapı koordinasyon merkezinin (AYKOME) kurulacağı; bu merkezin çalışma usul ve esaslarının İçişleri Bakanlığınca çıkartılacak bir Yönetmelikle belirleneceğinin hükme bağlandığı, bu hükme dayalı olarak çıkartılan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin işlem tarihinde yürürlükteki haliyle, 8. maddesinin (f) bendinde.

AYKOME'nin kazı ruhsatı vereceği ve buna ilişkin bedeli belirleyeceği, 12. maddesinin (ç) bendinde ruhsatsız kazı yapılmasını önleyeceği ve ruhsatsız kazı yapıldığının tespiti halinde, kazı yapanlar hakkında gerekli işlemin yapılmasını sağlayacağı belirtilmiş, 14. maddesinin 3. fıkrasında.

"Büyükşehir (Değişik ibare:RG-25/4/2014-28982) ve ilçe (Mülga ibare:RG-25/4/2014-28982) (…) belediyeleri cadde, bulvar, meydan ve sokaklarında yapılacak tüm kazılardan elde edilecek gelirler büyükşehir belediyesi bünyesinde açılacak alt yapı yatırım hesabında toplanır. Sokakların kazısından elde edilen gelirler ilgili belediyeye aktarılır.

Bu paralar büyükşehir ilçe (Mülga ibare:RG-25/4/2014-28982) (…) belediyeleri tarafından sadece cadde, bulvar, meydan ve sokakların asfalt ve kaldırımların yapımında kullanılır. Bu gelirler amacı dışında kullanılamaz." hükmüne yer verilmiştir.

1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkamı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 Tarih ve 486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muaddil Kanun'un 1. maddesinde; "Belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve sahaliyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara belediye encümenince Kabahatlar Kanununun 32 nci maddesi hükmüne göre idari para cezası ve yasaklanan faaliyetin menine karar verilir. Bu kararda ilgili kişiye bir süre de verilebilir.

Belediye encümeni kararında belli bir fiilin muayyen bir süre zarfında yapılmasını da emredebilir. Emredilen fiilin ilgili kişi tarafından yapılmaması halinde, masrafları yüzde yirmi zammı ile birlikte tahsil edilmek üzere belediye tarafından yerine getirilir." hükümlerine yer verilmiştir.

Söz konusu madde 23/01/2008 günlü 5728 sayılı Kanun'un 66. maddesi ile yeniden düzenlenmiş olup, ilgili kanun gerekçesinde; maddeyle fiilin niteliği dikkate alınarak Kabahatlar Kanunu'nun 32. maddesine yollamada bulunulmuş, ayrıca yeni bir hüküm olarak, belediye hizmetlerinde etkinliğin sağlanması ve ilgili kişinin de bu Kanunda belirtilen aykırılık hallerini süratle gidermesi olanağı sağlanmıştır, denilmek suretiyle belediyeye tanınan yetkinin amacı açıklanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; belediyelerin görevlerinin ve yetkilerinin düzenlendiği belediye mevzuatı ve ilgili Yönetmelikte; belediyelerin yasal görevlerini ifa sırasında bu görevin yerine getirilmesini engelleyici davranışların cezalandırılması ile sorumluluk sahasındaki mallara verilen zarar ve ziyanın tazminine ilişkin bir yetkinin belediyelere tanınmadığı anlaşılmakta ise de.

1608 sayılı Kanun'un 1. maddesinin belediyeleri bu hususlara ilişkin olarak yetkilendirdiği; bir başka ifade ile; belediyenin kanunla yüklenen görevini yerine getirmesini engelleyici bir davranışta bulunulması halinde; belediye encümenince, söz konusu davranışın ortadan kaldırılmasına karar verileceği; emredilen fiilin ilgili kişi tarafından yapılmaması halinde söz konusu fiilin masrafları %20 zammı ile birlikte tahsil edilmek üzere belediye tarafından yerine getirileceği anlaşılmaktadır.

İşlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan ve yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinde, büyükşehir genelinde yürütülen alt yapı çalışmaları kapsamındaki kazıların tek elden ve koordinasyon içinde denetimli olarak yapılması amaçlanmış olup; kazılardan elde edilen gelirin de büyükşehir bünyesinde açılacak alt yapı yatırım hesabına aktarılacağının düzenlenmiş olması karşısında kazılan zeminin usulüne uygun kapatılıp eski hale getirilmesini isteme, getirilmemesi halinde ilçe belediyesine yaptırma ve eski hale getirildikten sonra yapılan masrafın %20 fazlasıyla tahsilini talep etme ve tahsil ettiği bedeli ilçe belediyesine aktarma şeklinde tezahür eden bu yetkinin büyükşehir belediyesi encümenine ait bir yetki olduğu değerlendirilmiştir.

Olayda; büyükşehir belediye encümenince 1608 sayılı Kanun'da öngörülen prosedür işletilmek suretiyle, davacı tarafından zeminin usulüne uygun olarak eski haline getirilmesinin belli sürede giderilmesinin istenilmesi, giderilmemesi halinde masrafın %20 fazlasıyla ilgilisinden tahsil edilmek üzere belediyece yerine getirilmesi gerekmekte olup, bu prosedür yerine getirilmeden zarar-ziyan bedelinin davacının tek taraflı borçlu olarak kabul edilmesi suretiyle istenemeyeceği sonucuna varılmaktadır.

Öte yandan, kazı ruhsatına bağlı olarak yapılan kazılarda, asfalt kaplama, zemin tahrip gibi bedellerin kazılacak yerin kazı ruhsat bedeli olarak tahsil edilmesi halinde, yollarda meydana gelen zararın giderilmesi amacıyla kullanılabilmesi mümkün olduğundan, alınan bu bedellerin de belediyeler tarafından göz önünde bulundurulması gerekeceği açıktır.

Uyuşmazlıkta; büyükşehir belediye encümenince 1608 sayılı Kanundaki prosedür uygulanarak önce mahzurun giderilmesi ile eski hale getirmenin istenilmesi, getirilmemesi halinde ise mahzurun belediyece giderilip yapılan masrafın en fazla %20 fazlasıyla hesaplanması sonrası yine büyükşehir belediye encümeni tarafından tahsili yönünde işlem tesisi gerekirken; zarar ziyan bedelinin tahsiline ilişkin olarak tesis edilen işlemin yetkisiz birimce tesis edildiği anlaşıldığından işlemde bu yönüyle hukuka uyarlık bulunmamakta ise de; farklı gerekçe ile işlemi iptal eden Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf isteminin reddine yönelik Bölge İdare Mahkemesi kararının sonucu itibarıyla yerinde görülmesi nedeniyle belirtilen gerekçe ile onanması gerekmiştir.