Danıştay 8. Daire E.2024/3399 K.2024/3925

Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dava dilekçesi ve ekleri 2577 sayılı Yasanın 14. maddesi uyarınca incelenerek işin gereği görüşüldü.

İNCELEME VE GEREKÇE

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, iptal davalarının idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı; "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlıklı 14. maddesinin üçüncü fıkrasının (c) bendinde, dava dilekçesinin, davacının dava açma ehliyeti olup olmadığı yönünden inceleneceği; "İlk inceleme üzerine verilecek karar" başlıklı 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, davacının, iptali istenen işlem yönünden dava açma ehliyetinin bulunmadığı anlaşıldığında davanın reddine karar verileceği hükümlerine yer verilmiştir.

İptal davaları, idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören yasa koyucu, iptal davaları için menfaat ihlalini, subjektif ehliyet koşulu olarak aramaktadır.

İptal davalarındaki subjektif ehliyet koşulunun, doğrudan doğruya hukuk devletinin yapılandırılması ve sürdürülmesine ilişkin bir sorun olması dolayısıyla, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun iptal davası yoluyla denetlenmesini engellemeyecek bir biçimde anlaşılması gerekmektedir.

İptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idari işlemlerin; ancak bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceği kabul edilmektedir.

Taraf ilişkisinin kurulması için gerekli olan kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilgisinin varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddi ve makul, maddi ve manevi bir ilişkisinin, hukuken korunması gereken bir menfaat bağının bulunması dava açma ehliyeti için gerekli sayılmaktadır.

Davacı ... Derneği Tüzüğü'nün 2. maddesinde, Derneğin Amacının, Pir Sultan Abdal’ın yaşamı ve felsefesi doğrultusunda sosyal, kültürel çalışmalar yapmak, başta Anadolu Alevi kültürü inanç öğreti olmak üzere, tüm kültürleri yaşatmak, geliştirmek ve yaymanın yanı sıra demokrasi, laiklik, hukuk devleti, insan hakları, gibi değerlere sahip çıkmak olduğu belirtilmiştir.

Yine Tüzüğün "Derneğin Yapacağı İşler" başlıklı 3. maddesinde; davacı Derneğin, amacı doğrultusunda gerçekleştireceği faaliyetler; "A- Amacı doğrultusunda, konferans, seminer, panel, sempozyum, semah, müzik, saz, tiyatro, halk oyunları, eğitim ile ilgili çalışmalar, araştırma ve her türlü gezi toplantı, temsil sergi, fuar, festival gibi diğer gösteri ve etkinlikleri düzenler, yapar, yaptırır. Ayrıca amacı doğrultusunda yayınlar yapar, yarışmalar düzenler ve ödüller verir.

B-... Bilim ve Sanat Enstitüsü kurarak Pir Sultan Abdal ve onunla ilgili yapılan araştırma ve eserleri dünyaya ve kamuoyuna tanıtıp yayar.

C- Pir Sultan Abdal’ın yaşadığı yer olan Banaz köyünde ve diğer yerlerde kültür etkinlikleri ve anma toplantıları düzenler, buna alt yapı oluşturur. Banaz köyünde bir ... Kültür Merkezi yapımı için çalışır. Banaz köyünde bulunan Pir Sultan Abdal anıtının bakım ve çevre düzenini yaptırır, korunması için çalışır.

D- Çalışmaları ırk, dil, inanç, cinsiyet ve siyasal görüş ayırımı gözetmeden sürdürür.

E- Amacıyla ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği yapar. Üst kuruluşlar oluşturulmasına çalışır, öncülük eder.

F- Üyelerin sportif ve çevre korumacı çalışmalar yapmasını sağlar, lokaller açar.

G- Amacı doğrultusunda çalışmalar yapabilmek için üyeleri dışında ve üyelerinden çeşitli komisyonlar oluşturur.

H- İhtiyaç sahibi üyelere maddi yardımda bulunur. Başarılı ve yardım gereksinimi olan gençlere burs verir.

İ- Dernek amaçları doğrultusunda taşınır ve taşınmaz mal alır, satar, kiralar ve kiraya verir. Bu malların üzerinde her türlü hakları koydurtup, işletebilir ve inşaat yaptırır.

J- Amaçlarını gerçekleştirmek için yardım sandığı ve vakıf kurar, kurulmuş olanlara üye olur, gerekirse ayrılır. Ancak hâsıl olan kar payından üyelerine pay dağıtmaz, elde edilen kar tüzük amaçlarına uygun olarak kullanılır.

K-Yardım toplama yasası ve ilgili yasal düzenlemelerin hükümleriyle bu tüzüğe uygun olarak yardım, bağış alır, verir ve şartlı, şartsız vasiyetleri kabul eder.

L-Cem ve Kültür Evleri ile Kültür Merkezleri açar, açtırtır ve inşa eder.

M- Dernek Genel Merkezi ve şubelerinde ihtiyaç duydukları sayıda personel istihdam edebilirler.

N- 2. Maddede belirtilen amacını gerçekleştirmek için diğer dernekler ve kurumlarla birlikte konfederasyon kurar, kurulu federasyonlara üye olur.

O- Afet, savaş ve olağan zamanlarda ihtiyacı bulunanlara gida, temizlik malzemesi, giyecek ve yakacak yardımında bulunmak üzere gida bankacılığı faaliyetlerinde bulunur.

Ö- Doğanın ekolojik dengesi ile tarih ve çevreyi korumak için bu doğrultuda platformlar oluşturmak, var olan platform ve oluşumlara katılmak.

P-2 Temmuz 1993’te ... Oteli'nde yapılan katliamın ve benzer nitelikteki katliamların faillerinin bulunması, katliamların aydınlatılması için her türlü hukuki süreci harekete geçirmek, bu konularda açılmış davalara müdahil olmak ve bu katliamlara ilişkin davaların sonuçlarını her türlü platforma taşımak." şeklinde belirtilmiştir.

Dava dilekçesinin incelenmesinden, davacı Dernek tarafından, Anayasanın 125. ve 36. maddeleri kapsamında dava açma yetkisinin bulunduğu, yasal mevzuatın iyileştirilmesi, geliştirilmesi ve korunması için mücadele etmek, demokrasi, laiklik, hukuk devleti ve hukukun üstünlüğünü, insan haklarını savunmak ve korumak, davacı Dernek tüzel kişiliğinin dava açma hakkı olduğu, konuya ilişkin Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun birçok kararı olduğu ileri sürülmektedir.

Uyuşmazlıkta; davacı Derneğin ana amacının Pir Sultan Abdal’ın yaşamı ve felsefesi doğrultusunda sosyal, kültürel çalışmalar yapmak, başta Anadolu Alevi kültürü inanç öğreti olmak üzere, tüm kültürleri yaşatmak, geliştirmek ve yaymanın yanı sıra demokrasi, laiklik, hukuk devleti, insan hakları, gibi değerlere sahip çıkmak olduğu, faaliyetlerinin de amaç çerçevesinde belirlendiği dikkate alındığında; davacı Derneğin, kuruluş amacı ve faaliyet alanları ile dava konusu edilen Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli" müfredat değişikliği arasında güncel, kişisel ve meşru bir menfaat ilişkisinin bulunmadığı,

"demokrasi, laiklik, hukuk devleti, insan hakları, gibi değerlere sahip çıkmak" görevinin, meşru, güncel ve kişisel olmayan konularda tek başına dava açma imkanı vermediği, davacı Derneğin işbu davada dava açma ehliyeti bulunmadığı

anlaşılmaktadır. Bu nedenle, davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.

KARŞI OY

(X) Dava açma ehliyeti, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçütler içinde menfaat ilişkisinin varlığını ifade eder. İptal davalarında, idari işlem ile davacı arasında subjektif ehliyet koşulu olarak aranan menfaat ihlalinin; kişisel, meşru ve güncel bir menfaat olması ölçütleri ekseninde yargı mercilerince her somut olaya göre değerlendirilerek takdir edileceği, bununla birlikte, doğrudan doğruya hukuk devletinin yapılandırılmasına ve sürdürülmesine ilişkin bir sorun olması dolayısıyla, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun iptal davası yoluyla denetlenmesini engellemeyecek bir biçimde anlaşılması gerektiği hususunda duraksama bulunmamaktadır.

Bu açıklamalar karşısında, dava açma ehliyetinin bulunup bulunmadığı saptanırken, iptal davasının genel amacının yanında dava konusu idari işlemin niteliğine bakılarak menfaat ilgisinin olaya özgü değerlendirilmesi gerekmektedir.

Davacı ... Derneği Tüzüğü'nün 2. maddesinde, Derneğin Amacının, Pir Sultan Abdal’ın yaşamı ve felsefesi doğrultusunda sosyal, kültürel çalışmalar yapmak, başta Anadolu Alevi kültürü inanç öğreti olmak üzere, tüm kültürleri yaşatmak, geliştirmek ve yaymanın yanı sıra demokrasi, laiklik, hukuk devleti, insan hakları, gibi değerlere sahip çıkmak olduğu belirtilmiştir.

Görüldüğü üzere; Dernek tüzüğünde ifade edilen; "demokrasi, laiklik, hukuk devleti, insan hakları, gibi değerlere sahip çıkmak" görevinin; okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve lise dönemi müfredatını düzenleyen ve çocukları ilgilendiren dava konusu işlem ile davacı Dernek arasında somut, güncel ve meşru illiyet bağının varlığını ortaya koyduğu, bu haliyle davacı Derneğin görülmekte olan davayı açmakta menfaatinin bulunduğu anlaşılmaktadır.

Bu itibarla; davacı Derneğin işbu davayı açmakta ehliyetinin bulunduğu görüşüyle aksi yönde verilen davanın ehliyet yönünden reddi yolundaki çoğunluk kararına katılmıyorum.