Danıştay 8. Daire E.2024/3489 K.2025/7874

İçişleri Bakanlığı tarafından 09/05/2024 tarih ve 32541 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Fahri Trafik Müfettişliği Görev ve Çalışma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 5. maddesi ile esas Yönetmeliğin 11 inci maddesinin birinci fıkrasına eklenen “ı) 70 yaşından gün alanlar.” ibaresinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Sürücü belgesi alabilmek için üst yaş sınırı mevcut değil iken fahri trafik müfettişlik görevinin yaş sınırından dolayı sona erdirilmesinde kamu yararı bulunduğunun söylenemeyeceği, bu durumun aynı zamanda eşitlik ilkesine de aykırılık oluşturduğu, yine “fahri” nitelikte olan “fahri av müfettişliği”nde ya da Anayasa’da cumhurbaşkanı veya milletvekili seçilmek için üst yaş sınırı bulunmadığı, yapılan Yönetmelik değişikliği ile kazanılmış hakların korunması yükümlülüğünün de ihlal edildiği, 09/05/2024 tarihinde yürürlüğe giren değişiklik ile geriye yürümezlik ilkesine aykırı olarak,

davacının 1993 yılında iktisap ettiği fahri trafik müfettişliği hak ve unvanının ortadan kaldırıldığı, değişikliğin, yürürlüğe girdiği tarihten sonra fahri trafik müfettişi olanlara uygulanması gerektiği sadece 70 yaşından gün alındığı için göreve son verilmesinin kişilerin maddi ve manevi varlıklarını koruma ve geliştirme hakkını da ihlal ettiği ileri sürülmüştür.

DAVALININ SAVUNMASI

Fahri trafik müfettişliği görevine istinaden yürütülen hizmetin, fahri ve ücretsiz olduğu, müfettişe bir ayrıcalık sağlamadığı gibi kendisine muafiyet de kazandırmadığı, mevcut statüsünde herhangi bir değişiklik meydana getirmediğinden kazanılmış bir hak olarak da ifade edilemeyeceği 2918 sayılı Kanun metninde fahri trafik müfettişlerinin yetki ve görevleri ile diğer usul ve esasların İçişleri Bakanlığınca belirleneceğinin belirtildiği, kaldı ki 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun 40. maddesinde kurum ve kuruluşlarda görev ve meslek sınıflarına göre yaş hadlerinin belirlendiği;

örneğin, albaylarda 60 yaş, gümrük muhafaza memurlarında 55 yaş, emniyet müfettiş yardımcıları ve emniyet amirlerinde 56 yaşın, yaş haddi olarak öngörüldüğü, diğer taraftan müfettiş sayısı, ilde kayıtlı tescilli araç sayısının binde ikisinden fazla olamadığından, fahri trafik müfettişliği için yapılan müracaatların değerlendirilebilmesi ve yeni müfettişlerin görevlendirilebilmesi amacıyla üst yaş sınırı getirildiği, yaş sınırı getirilmesindeki amacın, bu kişileri eksik veya kusurlu görmek değil, bu uygulama kapsamında farklı kişilerin de görevlendirilmesi olduğu,

görevlerine son verilen kişilere il valiliklerince teşekkür belgeleri de verildiği, belirlenen üst yaş sınırının görevin son bulacağı nihai süreyi ifade ettiği, fahri trafik müfettişliği görevinin sona ermesinin kişinin maddi ve manevi varlığının korunması ve geliştirilmesine engel bir durum oluşturmadığı, sürücü belgelerinin dahi kişilere süreli olarak verildiği, kişilerin belirli sürelerde sağlıklı olduklarına dair rapor almak durumunda oldukları, araç kullanma yetkisinin, şartları tutan ve bu yetkiye sahip olan kişi tarafından kendi iradeleri ile kullanıldığı,

ancak bu yetkiye sahip kişinin örneğin ticari faaliyet amaçlı araç kullanmak istediği zaman da 66 yaşından gün almamak yaş sınırının uygulandığı, Anayasa Mahkemesi’nin fahri trafik müfettişliği uygulaması ile ilgili 26/12/2013 tarih ve 2013/43, K:2013/168 sayılı kararında;

“(…)gelişen, büyüyen, çeşitlenen ve çoğalan trafik sorunlarını zamanında ve etkin bir biçimde denetleyebilmek, sürücülerin trafik kurallarına uymasını alışkanlık hâline getirmek, her kural ihlalinin mutlaka görüleceği ve cezalandırılacağı inancının bütün sürücülerde yer etmesini sağlamak, bu bakımdan, denetim mekanizmasını genişletmek, oto-kontrol sistemini yaygınlaştırmak amacıyla, demokratik toplumda gerekli uygulamalardan olduğu kabul edilmelidir.

Böyle bir düzenlemenin de kanun koyucunun takdirinde olduğu açıktır.” ifadelerine yer verilerek fahri trafik müfettişliğinin amacının ortaya konulduğu, davanın reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ :...

DÜŞÜNCESİ

Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ

Dava; İçişleri Bakanlığı tarafından 09/05/2024 tarih ve 32541 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Fahri Trafik Müfettişliği Görev ve Çalışma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik’in 5. maddesi ile Aynı Yönetmeliğin 11 inci maddesinin birinci fıkrasına eklenen “ı) 70 yaşından gün alanlar.” ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.

2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanununun "Fahri trafik müfettişliği" başlıklı Ek 6. Maddesinde; sürücülerin trafik kurallarına uyup uymadığını denetlemekle sorumlu olan yetkililere yardımcı olmak üzere Karayolu Trafik Güvenliği Kurulunca önerilen ve Karayolu Trafik Güvenliği Üst Kurulunca uygun görülen kişilere, valilerce “fahri trafik müfettişliği” görevi verileceği, fahri trafik müfettişleri.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun suç saydığı fiilleri işleyenler hakkında işlem yapılması amacıyla, Emniyet Genel Müdürlüğünce kendilerine verilen tutanağı düzenlemek ve bunları aracın tescilli olduğu trafik kuruluşuna gönderilmek üzere en geç bir hafta içerisinde herhangi bir trafik kuruluşuna teslim etmek zorunda oldukları ve bu hizmetin fahri ve ücretsiz olduğu düzenlenmiş olup,yine aynı düzenlemede ,fahri trafik müfettişlerinin yetki ve sorumlulukları ile diğer usul ve esasların İçişleri Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte belirleneceği hükme bağlanmıştır.

İdareler, normlar hiyerarşisine aykırı olmayacak şekilde, hizmet etkinliğinin sağlanması için gerekli önlemleri alma, bu kapsamda mevzuat değişikliği yapma hususunda takdir yetkisine sahiptirler. Kamu hizmetlerinin hangi koşullar altında ve nasıl yürütüleceğini önceden saptamak her zaman mümkün olmadığı için, gelişen durumlara ayak uydurmak ve ortaya çıkan ihtiyaçları karşılayabilmek amacıyla düzenleyici işlemler üzerinde gerekli değişiklikleri yapma hususunda idarelerin takdir yetkisi bulunduğu hususunda kuşku bulunmamaktadır.

İdareye tanınan bu takdir yetkisinin, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına gelmeyeceği ikuşkusuzdur.. Takdir yetkisinin yargısal denetimi, bu yetkinin hukuka, hizmet gereklerine ve kamu yararına uygun olup olmadığı ile sınırlıdır.

Karayolları Trafik Kanununun yukarıda anılan düzenlemesi ile fahri trafik müfettşliği hakkında genel bir çerçeve çizildikten sonra İçişleri Bakanlığına fahri trafik müfettişliği konusunda ayrıntılı düzenleme yapma yetkisi verilmiştir.

Kanundan alınan bu yetkiye dayanılarak İçişleri Bakanlığınca hazırlanıp yürürlüğe giren davaya konu Fahri Trafik Müfettişliği Görev ve Çalışma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 5. maddesi ile Yönetmeliğin 11. maddesinin birinci fıkrasına "ı)70 yaşından gün alanlar." bendi ilave edilmiş olup, fahri müfettişliğin kamusal bir görev olan niteliği nedeniyle getirilen bu düzenlemenin takdir yetkisi kapsamında olduğu kuşkusuzdur. Nitekim fahri müfettiş olma koşullarını düzenleyen Fahri Trafik Müfettişliği Görev ve Çalışma Yönetmeliğinin 5. maddesinde "kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak" koşulunun aranması da fahri müfettişliğin kamusal bir görev olduğunun göstergesi olduğundan kamusal görevlerde de belii bir yaş sınırının aranabileceği olanaklıdır.

"Fahri trafik müfettişliği gönüllülük esasına dayanan ve bila ücret yapılan onursal bir görev olup, her ne kadar yapılan hizmet karşılığında bi ücret ödenmese de trafik güvenliği alanında kamu görevlilerince üstlenilen denetim hizmetinin ifasına bir katılım söz konusudur.Bu sebeple fahri trafik müfettişleri kamusal bir faaliyetin yürütülmesinde önemli bir görev üstlenmektedirler." ( Dr.Öğr.Üyesi Selman Sacit BOZ,Av.Yunus Emre GEZGİNCİ. Fahri Trafik Müfettişliği:İdare Hukuku Boyutuyla Kısa Bir Eleştiri ve Anayasa Mahkemesinin Yaklaşımı)

Öte yandan; Anayasa Mahkemesinin 26.12.2013 tarihli 28934 Sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan kararında fahri trafik müfettişliği uygulaması ile ilgili “Gelişen, büyüyen, çeşitlenen ve çoğalan trafik sorunlarını zamanında ve etkin bir biçimde denetleyebilmek, sürücülerin trafik kurallarına uymasını alışkanlık hâline getirmek, her kural ihlalinin mutlaka görüleceği ve cezalandırılacağı inancının bütün sürücülerde yer etmesini sağlamak, bu bakımdan, denetim mekanizmasını genişletmek, oto­kontrol sistemini yaygınlaştırmak amacıyla, demokratik toplumda gerekli uygulamalardan olduğu kabul edilmelidir. Böyle bir düzenlemenin de kanun koyucunun takdirinde olduğu açıktır” görüşü karşısında idareye verilen taktir yetkisi kapsamında yapılan düzenlemede hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, davanın reddinin gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 22/10/2025 tarihinde, davacı vekili Av. ...'ın ve davalı idare vekili Av. ...'ün geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ SÜREÇ

Dava; İçişleri Bakanlığı tarafından 09/05/2024 tarih ve 32541 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Fahri Trafik Müfettişliği Görev ve Çalışma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 5. maddesi ile esas Yönetmeliğin 11. maddesinin 1. fıkrasına eklenen “ı) 70 yaşından gün alanlar.” ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

İlgili Mevzuat:

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Fahri trafik müfettişliği" başlıklı Ek 6. maddesinde; "Sürücülerin trafik kurallarına uyup uymadığını denetlemekle sorumlu olan yetkililere yardımcı olmak üzere Karayolu Trafik Güvenliği Kurulunca önerilen ve Karayolu Trafik Güvenliği Üst Kurulunca uygun görülen kişilere, valilerce “fahri trafik müfettişliği” görevi verilir.

Fahri trafik müfettişleri; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun suç saydığı fiilleri işleyenler hakkında işlem yapılması amacıyla, Emniyet Genel Müdürlüğünce kendilerine verilen tutanağı düzenlemek ve bunları aracın tescilli olduğu trafik kuruluşuna gönderilmek üzere en geç bir hafta içerisinde herhangi bir trafik kuruluşuna teslim etmek zorundadırlar.

Fahri trafik müfettişleri İçişleri Bakanlığının belirleyeceği esas ve usullere göre eğitime tabi tutulabilirler.

Bu hizmet fahri ve ücretsizdir.

Görevini kötüye kullandığı tespit edilen fahri trafik müfettişleri iki aydan altı aya kadar hafif hapis cezası ile cezalandırılırlar. Yargılamaları tabi oldukları esaslara göre yapılır.

Ayrıca belgeleri iptal edilir.

Fahri trafik müfettişlerinin yetki ve sorumlulukları ile diğer usul ve esaslar İçişleri Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.

01/05/1997 tarih ve 22976 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Fahri Trafik Müfettişliği Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nin "Müfettişlerde Aranacak Şartlar, Müracaat ve Değerlendirme Esas ve Usulleri" başlıklı İkinci Bölümü'nün "Aranacak Şartlar" başlıklı 5. maddesinde;

"Müfettiş olacaklarda aşağıdaki şartlar aranır.

a) Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak,

b) En az kırk yaşında olmak,

c) (Değişik:RG-24/11/1999-23886) En az yüksekokul mezunu olmak

d) En az on yıllık sürücü belgesi sahibi olmak,

e) (Değişik:RG-3/9/2020-31233) Hakkında 2918 sayılı Kanunun 48 inci maddesine göre işlem yapılmamış olması veya düzenlendiği tarihten itibaren herhangi bir nedenle sürücü belgesinin geçici olarak geri alınmamış/iptal edilmemiş olması,

f) (Mülga:RG-3/9/2020-31233)

g) Kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak,

h) Taksirli suçlar ve aşağıda sayılan suçlar dışında tecil edilmiş hükümler hariç olmak üzere, ağır hapis veya 6 aydan fazla hapis veyahut affa uğramış olsalar bile devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlara, zimmet, ihtiras, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolaylı iflas gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyeti kırıcı suçtan veya istimal ve istihlak kaçakçılığı hariç, kaçakçılık, resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, devlet sırlarını açığa vurma suçlarından dolayı hükümlü bulunmamak." hükümlerine,

"Müfettişlik Görevinin Sona Erdirilmesi" başlıklı 11. maddesinde;

"Müfettişlik görevi aşağıda sayılan hallerin herhangi birisinin mevcudiyetinde sona erdirilir.

a) Bu Yönetmeliğin 5 inci maddesindeki şartlardan herhangi birini kaybedenler.

b) Ayrılma isteğinde bulunanlar.

c) Bu Yönetmeliğin 10 uncu maddesi gereğince mahkemeye sevki yapılanlar.

d) Müfettişlik kimliğini, kendilerine muafiyet kazandırmak amacıyla kullananlar.

e) Yetkilerini, bu Yönetmelikte belirtilen görevlerin haricinde kullandığı tespit edilenler.

f) Trafiğin denetimi ve yönetimiyle yetkili kişilere görevleri esnasında müdahalede bulunanlar.

g) (Ek:RG-15/11/1997-23171) (Değişik:RG-3/9/2020-31233) Herhangi bir nedenle sürücü belgesi geçici olarak geri alınan veya iptal edilenler.

h) (Ek:RG-24/11/1999-23886) (Mülga bent:RG-27/11/2001-24596)

ı) (Ek:RG-9/5/2024-32541) 70 yaşından gün alanlar.

(Değişik ikinci fıkra:RG-9/5/2024-32541) Birinci fıkra kapsamında görevin sona erdirilmesi işlemleri, müfettişin kayıtlı olduğu il valiliğince yapılır ve Bakanlığa bildirilir.

(Değişik üçüncü fıkra:RG-9/5/2024-32541) Bir yıl süreyle trafik kural ihlali tespit tutanağı düzenlemeyen veya trafik güvenliğine katkı sağlamayacak şekilde günlük hayatın olağan akışı dışında tutanak düzenlediği tespit edilen ya da eğitim ve değerlendirme toplantılarına üst üste iki kez katılmayan müfettişlerin görevleri Emniyet Genel Müdürünün teklifi üzerine İçişleri Bakanının onayı ile sonlandırılabilir." hükümlerine,

"Müfettiş Sayısı" başlıklı 12. maddesinde; "Bir ildeki müfettiş sayısı, o ilde kayıtlı tescilli araç sayısının binde ikisinden fazla olamaz. 7 nci maddenin beşinci fıkrasında sayılanlar ile engellilerin müracaatları bu orana dâhil edilmez." hükmüne,

"Fahri Trafik Müfettişi Kimlik Belgesi ve Tutanak Düzenlenmesine Dair İşlemler" başlıklı 13. maddesinde; "9 uncu maddeye göre müfettişlerce fiziki ya da elektronik ortamda tanzim edilen tutanaklar, trafik kuruluşlarında gerekli kontrolleri yapıldıktan sonra 2918 sayılı Kanunun 116 ncı maddesi kapsamında trafik idari para cezası karar tutanağına dönüştürülür.

Müfettişliğe seçilen kişilere Emniyet Genel Müdürlüğünce Fahri Trafik Müfettişliği Kimlik Belgesi düzenlenir.

Müfettişlerce, elektronik ortamda düzenlenecek tutanağın şekil ve içeriği, elektronik sistem üzerinden teslimi ile fahri trafik müfettişi kimlik belgesinin şekli, içeriği, fiziksel özellikleri, basımı ve ilgililerine teslimine ilişkin usul ve esaslar Emniyet Genel Müdürlüğünce belirlenir." hükümlerine yer verilmiştir.

Dava Konusu Yönetmeliğin İncelenmesi:

İdareler, normlar hiyerarşisine aykırı olmayacak şekilde, hizmet etkinliğinin sağlanması için gerekli önlemleri alma, bu kapsamda mevzuat değişikliği yapma hususunda takdir yetkisine sahiptir. Kamu hizmetlerinin hangi koşullar altında ve nasıl yürütüleceğini önceden saptamak her zaman mümkün olmadığı için, gelişen durumlara ayak uydurmak ve ortaya çıkan ihtiyaçları karşılayabilmek amacıyla düzenleyici işlemler üzerinde gerekli değişiklikleri yapma hususunda idarelerin takdir yetkisi bulunduğu hususunda kuşku bulunmamaktadır.

İdareye tanınan bu takdir yetkisinin, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına gelmeyeceği de izahtan varestedir. Takdir yetkisinin yargısal denetimi, bu yetkinin hukuka, eşitlik ilkesine ve kamu yararına uygun olup olmadığı ile sınırlıdır.

Dosyanın incelenmesinden; dava konusu Yönetmelik değişikliği ile, fahri trafik müfettişlerinin 70 yaşından gün alması halinde görevlerinin sona ereceği öngörülmüştür.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek 6. maddesinde, fahri trafik müfettişlerinin yetki ve sorumlulukları ile diğer usul ve esasların İçişleri Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte belirleneceği belirtilerek davalı idareye fahri trafik müfettişliği konusunda ayrıntılı düzenleme yapmak yetkisi verilmiştir.

Anılan Kanun'dan alınan bu yetkiye dayanılarak yapılan Yönetmelik değişikliği ile kamusal bir nitelik arz eden fahri trafik müfettişliği görevinin 70 yaşından gün alınması halinde sona edirilmesinin takdir yetkisi kapsamında olduğu kuşkusuzdur.

Nitekim fahri müfettiş olma koşullarını düzenleyen Fahri Trafik Müfettişliği Görev ve Çalışma Yönetmeliğinin 5. maddesinde "kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak" koşulunun aranması da fahri müfettişliğin kamusal bir görev olduğunun göstergesi olduğundan kamusal görevlerde de belli bir yaş sınırının aranabilmesi olanaklıdır.

Bu durumda, davalı idarenin takdir yetkisini kullanarak tesis ettiği işlemde kamu yararına ve hukuka aykırılık bulunmamaktadır.