Danıştay 8. Daire E.2024/4398 K.2025/7210

Dava konusu istem: Davacı idare tarafından, yağmur suyu uzaklaştırılması için yapılan masraflardan belediye adına tahsil edilen evsel katı atık bedeli ve zemin tahrip bedeli mahsubu sonucunda kalan 28.793.500,45-TL borç tutarının ödenmesine dair Mersin Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işleme karşı yapılan ... tarih ve ... sayılı itiraz başvurusunun zımnen reddine dair işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda.

Büyükşehir belediyelerinin yetki ve görevlerini düzenleyen 5216 sayılı Kanun'un 7. maddesinin (r) bendinde su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gereken tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek, büyükşehir belediyesinin görev ve yetkileri arasında belirlenmişken; bu hizmetlerin yürütülmesi için çıkartılan ve özel nitelikte bir Kanun olan 2560 sayılı Kanun'un 2 (d) maddesi uyarınca, büyükşehir belediyesine ait bu görev ve yetkinin kullanımının su ve kanalizasyon idaresince kullanılacağı.

5216 sayılı Kanun'da yağmur suyu uzaklaştırılması ile ilgili bir görev ve yetki büyükşehir belediyelerine verilmemişken.

2560 sayılı Kanun'un 2 (b) maddesi uyarınca bu yetki ve görevin doğrudan su ve kanalizasyon idaresine verildiği; bununla birlikte 2560 sayılı Kanun'dan sonra yürürlüğe giren 5393 sayılı Belediye Kanunu'nda yağmur suyunun uzaklaştırılması için gereken tesisleri kurma ve kurdurma görevlerinin belediyelere ait olduğu ve her türlü alt yapı giderinin belediye giderleri arasında olduğu belirtilmekle beraber;

bu görevin yüklendiği diğer idarenin kuruluş ve görev yasası mahiyetindeki özel nitelikli Kanun olan 2560 sayılı Kanun'un 25. maddesinde de bu hizmetin su ve kanalizasyon idaresi tarafından yapılacağı ancak gerekli harcamaların ilgili belediyece karşılanacağı belirtildiğinden, bu hizmetin de, büyükşehirlerde su ve kanalizasyon idaresince yapılacağı, bedelin ise bu konuda 5393 sayılı Kanun ile görevli kılınan ilgili belediyece karşılanacağı sonucuna ulaşıldığı, 2560 sayılı Kanun'un "Kuruluş" başlıklı 1. maddesinde su ve kanalizasyon hizmeti sayılmasına rağmen, yağmur suyu uzaklaştırma hizmetinin yer almadığı hususundan yola çıkarak,

yağmur suyu hizmetinin kanalizasyon hizmetinin bir parçası olduğu ve bu sebeple tek görevli kuruluşun da davalı idare olduğu yönündeki değerlendirmenin; gerek 2560 sayılı Kanun'un 2 (b) ve 25. maddelerinde açıkca düzenlenen davalı idareye ait yağış sularının uzaklaştırılması görevinin gerekse 5393 sayılı Kanun'un 15 (e) maddesinde düzenlenen ve ilgili belediyelere ait yağmur suyu uzaklaştırma görevinin yok sayılması sonucunu doğuracağı, bu göreve ilişkin olarak 5393 sayılı Kanun ile 2560 sayılı Kanun'un 25. maddesinin birlikte uygulanarak anılan hizmetin, büyükşehirlerde su ve kanalizasyon idaresi genel müdürlüğünce yapılarak;

bu hizmetle ilgili görevli olan ilgili belediyece harcamanın karşılanacağı yönündeki değerlendirmenin, söz konusu Kanunların lafzı ve amacına uygun olacağı, bu durumda.

2560 sayılı Kanun'un 2 (b) maddesi uyarınca büyükşehir kapsamında yağmur suyu uzaklaştırma görevi bulunan Meski Genel Müdürlüğünce yapılan tesislere ilişkin maliyet ve harcamalar için davalı Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nca MESKİ'ye ödenen bedelin, 5393 sayılı Kanun ile 2560 sayılı Kanun'un 25. maddesi uyarınca sorumlu olan ilgili belediyeden istenilmesinde hukuka aykırılık bulunmamakla birlikte maliyet bedeline ilişkin miktarın ilgili belediyenin sorumlu olduğu bölgelerde yapılan işlere ait olup olmadığı ile miktarın gerçeğe uygun olup olmadığının araştırılması gerektiği,

bu doğrultuda Mahkemenin 16/01/2023 tarihli ara kararı ile "Davalı idareden ;-Davaya konu hizmetlerin yürütüldüğü adresler, diğer bir deyişle hizmetin götürüldüğü alanlar (cadde ve sokaklar) ve mülki/idari sınırlar bağlamında, sorumluluğun davacı Yenişehir Belediye Başkanlığı'nda olup olmadığının her bir hizmet ve bölge için ayrı ayrı izah edilmesinin istenilmesine, Davacı idareden.

Davaya konu hizmetlerin yürütüldüğü adresler, diğer bir deyişle hizmetin götürüldüğü alanlar (cadde ve sokaklar) ve mülki/idari sınırlar bağlamında, sorumluluğun Mersin Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nda olduğu alanların bulunup bulunmadığının sorulmasına," karar verildiğini, söz konusu ara kararı uyarınca dosyaya sunulan bilgi belgelerden; davalı idarece davacı belediyeden talep edilen yağmur suyu uzaklaştırma tesisleri harcamalarına ilişkin bedel içerisinde.

5216 sayılı Kanun gereğince Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumluluk alanına giren yollar, meydan, bulvar, cadde ve ana yolların da dahil olduğu yerlere ilişkin hesaplamaların da bulunduğu gibi, Mersin Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararıyla ilçe belediyelerin sorumluluk alanı dışında bırakılarak, Büyükşehir Belediyesinin sorumluluk alanına dahil edilen 15 mt ve daha geniş yollarda oluşan yağmur suyu uzaklaştırma işinden kaynaklanan maliyetlere de yer verildiğinin görüldüğü,

bu durumda, 2560 sayılı Kanun'un 2 (b) maddesi uyarınca büyükşehir kapsamında yağmur suyu uzaklaştırma görevi bulunan Meski Genel Müdürlüğünce yapılan tesislere ilişkin maliyet ve harcamalar 5393 sayılı Kanun ile 2560 sayılı Kanun'un 25. maddesi uyarınca sorumlu olan ilgili belediyeden istenirken, Büyükşehir Belediye Başkanlığının sorumlu olduğu bölgelere yapılan işlere ait kısımların ayrıştırılması ve sadece ilgili belediyenin sorumlu olduğu bölgelerde yapılan işlere ait kısımlarının belirlenmesi gerekirken,

böyle bir inceleme/araştırma yapılmadan ve ayrıma gidilmeksizin yağmur suyu uzaklaştırılması için yapılan masraflardan belediye adına tahsil edilen evsel katı atık bedeli ve zemin tahrip bedeli mahsubu sonucunda kalan 28.793.500,45-TL borç tutarının ödenmesine dair Mersin Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işleme karşı yapılan ... tarih ve ... sayılı itiraz başvurusunun zımnen reddine dair işlemde bu yönüyle hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; kullanılmış sular ile yağış sularının toplanması, yerleşim yerlerinden uzaklaştırılması ve zararsız bir biçimde boşaltma yerine ulaştırılması veya bu sulardan yeniden yararlanılması için abonelerden başlanarak bu suların toplanacakları veya bırakılacakları noktaya kadar her türlü tesisin etüt ve projenin, buna ilişkin harcamaların ilgili belediyece karşılanmak kaydıyla Su ve Kanalizasyon İdaresi tarafından yapılacağının 2560 sayılı Kanun'un 25. maddesinde düzenlendiği,

5393 sayılı Belediye Kanunu'nda ise, yağmur suyunun uzaklaştırılması için gereken tesisleri kurma ve kurdurma görevlerinin belediyelere ait olduğu ve her türlü alt yapı giderinin belediye giderleri arasında olduğunun açıkça belirtildiği,

2560 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 1981 tarihinde belediyelerin görev ve yetkilerini düzenleyen 5393 sayılı Kanun yürürlükte olmamakla birlikte, 2560 sayılı Kanun'un 25. maddesinin, halihazırda uygulanan yerel yönetim sistematiği gözetilerek yorumlanması ve mezkur madde hükmünde yer verilen "ilgili belediyeler" ifadesinden, söz konusu hizmeti yerine getirmekle görevli ve bu hizmetten yararlanacak olan mahalli yerleşimi ifade eden belediyelerin anlaşılması gerektiğini, dolayısıyla, 5393 sayılı Kanun'un 15. maddesinin (e) bendi ile 2560 sayılı Kanun'un 25. maddesinin birlikte uygulanarak,

anılan hizmetin, büyükşehirlerde Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünce yapılarak, bu hizmetle ilgili görevli olan ilgili belediyece harcamanın karşılanacağı yönündeki değerlendirmenin, söz konusu kanunların lafzına ve amacına daha uygun olacağı, bu durumda, 2560 sayılı Kanun'un 2. maddesinin (b) bendi uyarınca, büyükşehir kapsamında yağmur suyu uzaklaştırma görevi bulunan davalı idarece, anılan yağmur suyu hatlarının yapımından kaynaklanan harcamaların,

5393 sayılı Kanun'un 15. maddesi ile 2560 sayılı Kanun'un 25. maddesi uyarınca ilgili ilçe belediyesinden istenilmesine dair işlem ile bu işleme yönelik yapılan itiraz başvurusunun reddine dair işlemde hukuka aykırılık, aksi yöndeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmediği gerekçesiyle, istinaf başvurusunun kabulüne, istinafa konu ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı idare tarafından, davalı idare tarafından yağmur suyu bertaraf bedeline yönelik harcamalara ilişkin olarak kendilerine gönderilen yazılara istinaden maliyetlerin, ihalelerin ve ilgili harcamaların hiç bir detayına yer verilmediği, yalnızca doğrudan tek taraflı irade beyanı ile hiçbir protokol, görüşme veya anlaşma tutanağı bulunmadan işlem tesis edildiği, yetki ve sorumluluk alanları dışında bulunan bölgelerin alt yapı işlerine ilişkin bedellerin de kendilerine yükletilmesinin usule aykırı olduğu, 15 metre ve daha geniş imar yollarının yapım, bakım ve onarım giderlerinin Mersin Büyükşehir Belediye Başkanlığının sorumluluğunda olduğu bu sebeple dava konusu işlemin açıkça sebep, konu ve maksat unsurları bakımından hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, ilgili mevzuat hükümlerine göre yapılan harcamaların ilçe belediyesinden tahsili gerektiği, yargı kararlarının da bu doğrultuda olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosyanın tekemmül ettiği görüldüğünden yürütmenin durdurulması istemi hakkında karar verilmeksizin Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava; davacı idare tarafından, yağmur suyu uzaklaştırılması için yapılan masraflardan belediye adına tahsil edilen evsel katı atık bedeli ve zemin tahrip bedeli mahsubu sonucunda kalan 28.793.500,45-TL borç tutarının ödenmesine dair Mersin Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işleme karşı yapılan ... tarih ve ... sayılı itiraz başvurusunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin, (r) bendinde; su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak, ve işletmenin büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında olduğu belirtildikten sonra 24/d maddesinde; her türlü alt yapı, yapım, onarım ve bakım giderlerinin büyükşehir belediyesinin giderleri arasında olduğu hükme bağlanmış olup, bu Kanunda büyükşehir belediyesinin yağmur suyu tahliye görevinden söz edilmemiştir.

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyelerin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde; atık su ve yağmur suyunun uzaklaştırılmasını sağlamak, bunun için gereken tesisleri kurmak, kurdurmak, belediyenin yetki ve imtiyazları arasında sayılmış; 60 (c) maddesinde de; her türlü alt yapı, yapım, onarım ve bakım giderlerinin belediyenin giderleri arasında olduğu hükmü yer almıştır.

Öte yandan. 2560 sayılı İSKİ Genel Müdürlüğünün Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun'un 1. maddesinde; "büyükşehir belediyesinin su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gereken her türlü tesisi kurmak üzere, büyükşehir belediyesine bağlı su ve kanalizasyon idaresi genel müdürlüğünün kurulduğu belirtilmiş.

2. maddesinin (a) bendinde içme, kullanma, endüstri suyu ihtiyaçlarının sağlanması ve dağıtımı için her türlü tesisi kurmak, işletmek, onarımını yapmak, (b) bendinde; kullanılmış sular ile yağış sularının toplanması, yerleşim yerlerinden uzaklaştırılması ve zararsız bir biçimde boşaltma yerine ulaştırılması için her türlü tesisin etüt ve projesini yapmak veya yaptırmak; gerektiğinde bu projelere göre tesisleri kurmak veya kurdurmak, bakım ve onarımını yapmak; (d) bendinde;

su ve kanalizasyon hizmetleri konusunda hizmet alanı içindeki belediyelere verilen görevleri yürütmek ve bu konulardaki yetkileri kullanmak görev ve yetkileri arasında düzenlenmiş. 25. maddesinde ise; yağmur sularının uzaklaştırılması ile ilgili tesislerin yapılması veya bu tip tesislerin işletilmesinin gerekli harcamalar ilgili belediyelerce karşılanmak şartıyla İSKİ tarafından yerine getirileceği hükme bağlanmış.

Ek-5 maddesinde de; bu Kanun'un diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanacağı belirtilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Büyükşehir belediyelerinin yetki ve görevleri düzenleyen 5216 sayılı Kanun'un 7. maddesinin (r) bendinde su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gereken tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek, büyükşehir belediyesinin görev ve yetkileri arasında belirlenmişken; bu hizmetlerin yürütülmesi için çıkartılan ve özel nitelikte bir Kanun olan 2560 sayılı Kanun'un 2 (d) maddesi uyarınca, büyükşehir belediyesine ait bu görev ve yetkinin kullanımının su ve kanalizasyon idaresince kullanılacağı.

5216 sayılı Kanun'da yağmur suyu uzaklaştırılması ile ilgili bir görev ve yetki büyükşehir belediyelerine verilmemişken.

2560 sayılı Kanun'un 2 (b) maddesi uyarınca bu yetki ve görevin doğrudan su ve kanalizasyon idaresine verildiği; bununla birlikte 2560 sayılı Kanun'dan sonra yürürlüğe giren 5393 sayılı Belediye Kanunu'nda yağmur suyunun uzaklaştırılması için gereken tesisleri kurma ve kurdurma görevlerinin belediyelere ait olduğu ve her türlü alt yapı giderinin belediye giderleri arasında olduğu belirtilmekle beraber;

bu görevin yüklendiği diğer idarenin kuruluş ve görev yasası mahiyetindeki özel nitelikli Kanun olan 2560 sayılı Kanun'un 25. maddesinde de bu hizmetin su ve kanalizasyon idaresi tarafından yapılacağı ancak gerekli harcamaların ilgili belediyece karşılanacağı belirtildiğinden, bu hizmetin de, büyükşehirlerde su ve kanalizasyon idaresince yapılacağı, bedelin ise bu konuda 5393 sayılı Kanun ile görevli kılınan ilgili belediyece karşılanacağı sonucuna varılmaktadır.

Bu haliyle; 2560 sayılı Kanun'un 2 (b) maddesi uyarınca büyükşehir kapsamında yağmur suyu uzaklaştırma görevi bulunan davalı idarece, yapılan tesislere ilişkin maliyet ve harcamaların, 5393 sayılı Kanun ile 2560 sayılı Kanun'un 25. maddesi uyarınca sorumlu olan ilgili belediyeden istenebileceği hususunda şüphe bulunmamaktadır.

Sayıştay denetim raporlarında da davalı tarafından bu bedelin davacı ilçe belediyesi tarafından istenebileceği ilkesel olarak belirtilmiş olup, davalının söz konusu alacağa yönelik işlem tarihine kadar davacıya bir bilgilendirme yapmadığı da dikkate alındığında, bu borca konu harcamaların gerçekten yapılıp yapılmadığı, yapıldıysa bedelin doğru hesaplanıp hesaplanmadığının tespiti için önce adli yargıda açılacak bir davada alacağın varlığının ve miktarının Mahkemece hüküm altına alınması ve sonrasında 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu uyarınca takip ve tahsil işlemleri yapılması gerekirken bu yola başvurulmaksızın doğrudan bir idari işlem tesis edilmesinde hukuka uygunluk görülmemiştir.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kabulüne, istinafa konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararın kaldırılmasına, davanın reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.