Danıştay 8. Daire E.2024/6394 K.2025/4914

Dava konusu istem: ... Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, İslam Tarihi Bilim Dalı'nda doktora öğrencisi olarak eğitim gören davacı tarafından, 07/04/2022 tarihinde yapılan doktora tez savunma sınavı sonucunda tez savunmasının başarısız sayılmasına ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; doktora programında hazırlanan doktora tezinin sonuçlandırılabilmesi için, üçü öğrencinin tez izleme komitesinde yer alan ve en az ikisi kendi yükseköğretim kurumu dışından olmak üzere danışman dahil beş öğretim üyesinden oluşan doktora tez jürisi önünde öğrencinin tez savunmasının alınması gerektiği, tez savunma sınavının tez çalışmasının sunumu ve bunu izleyen soru-cevap bölümünden oluşacağı, tez savunma sınavlarının öğretim elemanları, lisanüstü öğrenciler ve alanın uzmanlarından oluşan dinleyicilerinin de katılımına açık olarak gerçekleştirilmesi gerektiği, uyuşmazlıkta,

davacının tezin savunmasının 08/07/2021 tarihinde gerçekleştirildiği ve doktora tez jürisi tarafından davacının tezine düzeltme verildiği, davacı tarafından doktora tez jürisince verilen düzeltmelerin yapılması üzerine davacının 07/04/2022 tarihinde 2. tez savunmasına alındığı ve doktora tez jürisi tarafından davacının doktora tez savunmasının reddine karar verildiği, 07/04/2022 tarihinde gerçekleşen dava konusu 2. tez savunmasına üç jüri üyesinin fiziken katılım sağladığı, 2 jüri üyesinin ise de online-çevirimiçi katılım sağladığı, tez savunma sınavı sonrasında düzenlenen jüri ortak raporunda ...

Üniversitesi, İlahiyat Fakültesinde görevli ve doktora tez jürisinde bulunan üç öğretim üyesinin imzalarının bulunduğu, ... Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi ve Medeniyet Üniversitesi, İlahiyat Fakültesinde görevli ve doktora tez jürisinde bulunan öğretim üyelerinin imzalarının bulunmadığı, doktora tez jürisinin usulüne uygun olarak toplanmadığı anlaşıldığından,

ilgili mevzuat uyarınca tez savunma sınavlarının, tüm jüri üyelerinin fiziken toplandığı ve yine mevzuatta dinleyici olarak katılabileceklerin de katılmasına imkan sağlayacak şekilde gerçekleştirilmesi gerekmekte iken, 07/04/2022 tarihinde gerçekleşen doktora tez savunma sınavında usulüne uygun olarak toplanmadığı anlaşılan doktora tez jürisi tarafından tez savunmasının kabul edilmemesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, davacının tez savunma sınavı için belirlenen jüri üyelerinin usul ve yasaya uygun bir şekilde katılım sağladığı, davacı tarafından bu hususa dair herhangi bir itirazda bulunulmamasına rağmen yerel mahkemece bu hususa dair resen değerlendirme yapmasının hukuka aykırı olduğu, pandemi sebebiyle iki jüri üyesinin savunma sınavına çevrimiçi olarak katıldığı, jüri üyelerinin tez savunma sınavlarına fiziken katılması gerektiğine dair bir zorunluluk bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...U'NUN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı, ... Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, İslam Tarihi Bilim Dalı'nda doktora öğrencisi olarak eğitim görmekte iken, doktora yeterlilik sınavını başarı ile tamamlamıştır.

Davacı tarafından, 03/01/2020 tarihinde Siyam (Tay) Krallığı Hakimiyetinde Vasal Bir Devlet Olarak Patani Sultanlığı (1776-1909) adlı tez çalışmasına başlanmış olup, tez izleme komite raporlarında davacı tarafından hazırlanan tez çalışması danışmanı tarafından yeterli görülerek tez savunma aşamasına geçilmiştir.

Davacı tarafından hazırlanan Siyam (Tay) Krallığı Hakimiyetinde Vasal Bir Devlet Olarak Patani Sultanlığı (1776-1909) adlı tez çalışmasının, 08/07/2021 tarihinde online-çevirimiçi olarak doktora tez jürisi önünde savunması yapılmış olup, doktora tez jürisi tarafından davacının tezine düzeltme kararı verilmiştir.

Tezi hakkında düzeltme kararı verilen davacı bu defa; 07/04/2022 tarihinde üç jüri üyesinin fiziken, iki jüri üyesinin de çevrimiçi katılımıyla oluşan tez jürisi önünde tez savunmasını yapmıştır. Davacının 07/04/2022 tarihinde katıldığı doktora tez savunma sınavı sonucunda tez savunmasının kabul edilmemesine karar verilmiştir.

Bunun üzerine, davacının doktora tez savunmasının reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 44. maddesinin (c) fıkrasında 19/11/2014 tarih ve 6569 sayılı Kanun'un 28. maddesiyle yapılan değişiklik ile, ''Öğrenciler, bir yıl süreli yabancı dil hazırlık sınıfı hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın öğrenim süresi iki yıl olan önlisans programlarını azami dört yıl, öğrenim süresi dört yıl olan lisans programlarını azami yedi yıl, öğrenim süresi beş yıl olan lisans programlarını azami sekiz yıl, öğrenim süresi altı yıl olan lisans programlarını azami dokuz yıl içinde tamamlamak zorundadırlar.

Hazırlık eğitim süresi azami iki yıldır. Azami süreler içinde katkı payı veya öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle öğrencilerin ilişikleri kesilmez. Ancak üniversite yetkili kurullarının kararı ve Yükseköğretim Kurulunun onayı ile dört yıl üst üste katkı payı veya öğrenim ücretinin ödenmemesi ile kayıt yenilenmemesi nedeniyle öğrencilerin ilişikleri kesilebilir.

Yatay geçiş ve çift ana dal eğitiminin usul ve esasları ile azami öğrenim süreleri, lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim süreleri Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir." hükmü yer almıştır.

20/04/2016 tarih ve 29690 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 'Doktora Programı' başlıklı Üçüncü Bölüm altında düzenlenen; "Doktora tezinin sonuçlandırılması" başlıklı 22. maddesinde ise de; "(1) Doktora programındaki bir öğrenci, elde ettiği sonuçları senato tarafından kabul edilen yazım kurallarına uygun biçimde yazar ve tezini jüri önünde sözlü olarak savunur.

(2) Doktora tezinin savunmasından önce ve düzeltme verilen tezlerde ise düzeltme ile birlikte öğrenci tezini tamamlayarak danışmanına sunar. Danışman tezin savunulabilir olduğuna ilişkin görüşü ile birlikte tezi enstitüye teslim eder. Enstitü söz konusu teze ilişkin intihal yazılım programı raporunu alarak danışmana ve jüri üyelerine gönderir. Rapordaki verilerde gerçek bir intihalin tespiti halinde gerekçesi ile birlikte karar verilmek üzere tez enstitü yönetim kuruluna gönderilir.

(3) Öğrencinin tezinin sonuçlanabilmesi için en az üç tez izleme komitesi raporu sunulması gerekir.

(4) Doktora tez jürisi, danışman ve enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile atanır. Jüri, üçü öğrencinin tez izleme komitesinde yer alan öğretim üyeleri ve en az ikisi kendi yükseköğretim kurumu dışından olmak üzere danışman dahil beş öğretim üyesinden oluşur. Danışmanın oy hakkı olup olmadığı hususunda ilgili yönetim kurulu karar verir. Danışmanın oy hakkı olmaması durumunda jüri altı öğretim üyesinden oluşur. Ayrıca ikinci tez danışmanı oy hakkı olmaksızın jüride yer alabilir.

(5) Jüri üyeleri, söz konusu tezin kendilerine teslim edildiği tarihten itibaren en geç bir ay içinde toplanarak öğrenciyi tez savunmasına alır. Tez savunma sınavı, tez çalışmasının sunumu ve bunu izleyen soru-cevap bölümünden oluşur. Tez savunma toplantıları öğretim elemanları, lisansüstü öğrenciler ve alanın uzmanlarından oluşan dinleyicilerin katılımına açık olarak yapılır.

(6) Tez sınavının tamamlanmasından sonra jüri dinleyicilere kapalı olarak, tez hakkında salt çoğunlukla kabul, ret veya düzeltme kararı verir. Tezi kabul edilen öğrenciler başarılı olarak değerlendirir. Bu karar, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığınca tez sınavını izleyen üç gün içinde ilgili enstitüye tutanakla bildirilir. Tezi başarısız bulunarak reddedilen öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.

Tezi hakkında düzeltme kararı verilen öğrenci en geç altı ay içinde gerekli düzeltmeleri yaparak tezini aynı jüri önünde yeniden savunur. Bu savunmada da başarısız bulunan öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir. (Değişik cümle:RG-16/9/2017-30182) Tezde başarılı olamayan öğrencilere talepleri halinde 17 nci maddenin dördüncü fıkrasına göre tezsiz yüksek lisans diploması verilir." düzenlemesi yer almıştır.

28/06/2020 tarih ve 31169 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ... ... Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 'Doktora Programı' başlıklı Yedinci Bölüm altında düzenlenen. "Doktora tezinin sonuçlandırılması" başlıklı 40. maddesinde; " (...) (3) Doktora tez/sanatta yeterlik jürisi, danışman ve enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığının teklifi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile oluşturulur.

Jüri, üçü öğrencinin tez izleme komitesinde yer alan öğretim üyeleri ve en az ikisi kendi yükseköğretim kurumu dışından olmak üzere danışman dahil beş öğretim üyesinden oluşur. Asıl jüriye ek olarak biri kendi enstitü anabilim dalından diğerleri kendi yükseköğretim kurumu dışından olmak üzere üç kişilik yedek jüri üyesi belirlenir. Danışmanın oy hakkı olup olmadığı hususunda ilgili yönetim kurulu karar verir.

Danışmanın oy hakkı olmaması durumunda jüri altı öğretim üyesinden oluşabilir. Ayrıca, ikinci tez danışmanı oy hakkı olmaksızın jüride yer alabilir.

(4) Enstitü, görevlendirme yazılarını ve intihal raporlarını asıl ve yedek jüri üyelerine, enstitü yönetim kurulu kararını ise enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığına gönderir. Öğrenci yazılı olarak bilgilendirilir. Tezler/sanatta yeterlik çalışmaları, jüri üyelerine öğrenciler tarafından geciktirilmeksizin iletilir ve dışarıdan görevlendirilenlere ise posta yoluyla gönderilir.

(5) Jüri üyeleri, söz konusu tezin/sanatta yeterlik çalışmasının kendilerine teslim edildiği tarihten itibaren en geç bir ay içinde toplanarak öğrenciyi tez/sanatta yeterlik çalışması sınavına alır. Tez/sanatta yeterlik çalışması savunma sınavı, tezin/sanatta yeterlik çalışmasının sunulması ve bunu izleyen soru-cevap bölümünden oluşur.

Tez/sanatta yeterlik çalışması savunma sınavı, öğretim elemanları, lisansüstü öğrenciler ve alanın uzmanlarından oluşan dinleyicilerin katılımına açık ortamlarda gerçekleştirilir. Ancak, dinleyiciler soru soramaz. Sınavın tamamlanmasından sonra jüri, dinleyicilere kapalı olarak tez hakkında salt çoğunlukla kabul, ret veya düzeltme kararı verir.

Bu karar, jüri üyelerinin kişisel raporları ve jüri ortak raporu, varsa diğer sınav evrakları ile enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığınca tez/sanatta yeterlik çalışması savunma sınavını izleyen üç iş günü içinde enstitüye iletilir. (...)" düzenlemesi yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden, doktora tez savunma toplantılarının, öğretim elemanları, lisansüstü öğrenciler ve alanın uzmanlarından oluşan dinleyicilerin katılımına açık olarak yapılması gerekmektedir. Davalı idare tarafından, davacının 1. tez savunma toplantısı çevrimiçi olarak yapılmıştır. Yapılan tez savunması nda davacıya tezini düzeltmesi için süre verilmiştir.

Düzeltme kararı sonrası yapılan 2. tez savunma toplantısı, davalı Üniversite içinden seçilen üç jüri üyesinin fiziken, Üniversite dışından seçilen iki kişinin ise çevrimiçi-online olarak katılımı ile yapılmıştır. Davacı tarafından, tez savunma toplantısının usulüne uygun yapılmadığı iddia edildiğinden öncelikle tez savunma toplantısının usulüne uygun yapılıp yapılmadığının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.

... Üniversitesinin ... tarih ve ... oturum sayılı Senato Kararı ile, pandemi (koronovirüs salgını) sebebiyle, lisanüstü programlardaki yeterlilik sınavları için Enstitü Müdürlüklerince bir takvim hazırlanarak, her oturumun yaklaşık bir saat olacak şekilde düzenlenmesine, ders ve tez izleme komiteleri ile tez savunmaları için yönetici-eğitimci ve katılımcıların eş zamanlı olarak karşılıklı konferans şeklinde yapılmasına karar verilmiştir. Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte söz konusu Senato kararı yürürlükte bulunmaktadır.

2547 sayılı Kanun'un 14. maddesi ile üniversitenin eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar alma yetkisi üniversite senatolarına verilmiştir. Davalı Üniversite senatosunun aldığı karar ile doktora tez savunma toplantılarının çevrimiçi yapılmasına olanak tanınmıştır. Ancak doktora tez savunma toplantılarının çevrimiçi-online yapılması, dinleyicilerin katılımına açık olarak yapılması gerekliliğini ve düzenlenecek ortak toplantı tutanağında tüm jüri üyelerinin imzalarının bulunması gerekliliğini ortadan kaldırmamaktadır.

Bu durumda, davacının tez savunma toplantısının üç jüri üyesinin fiziken, iki jüri üyesinin çevrimiçi katılımıyla yapılmasında usule aykırılık bulunmasa da, tez savunma toplantısı sonrasında düzenlenen jüri ortak raporunda, dinleyicilerin toplantıya katılımının nasıl sağlandığına ilişkin hususun belirtilmediği ve doktora tez jürisinde bulunan ve çevrimiçi toplantıya katılan öğretim üyelerinin imzalarının bulunmadığı görüldüğünden, tez savunma toplantısının bu yönden usulüne uygun yapılmadığı sonucuna varılmıştır.

Bölge İdare Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.

Temyizen incelenen karar hüküm fıkrası itibariyle usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediğinden Bölge İdare Mahkemesi kararının yukarıda yer alan gerekçe ile onanması gerekmektedir.