Danıştay 8. Daire E.2024/756 K.2025/9003

2- ... Genel Müdürlüğü VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... A.Ş. VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, Balıkesir ili, Marmara ilçesi sınırları içerisinde, davacı uhdesinde bulunan S:... no'lu ruhsat sahasında toplam 11.412,53 m² orman alanından, II-b grubu (dolomit taşı) maden işletme ve maden altyapı tesisi izni talebinin, söz konusu sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğünden bahisle reddine dair ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlığa ilişkin olarak yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda dosyaya kazandırılan bilirkişi raporuyla dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde, ruhsat alanının orman arazisinde kalması nedeniyle yapılacak tesis veya alt yapı tesislerinin orman dışında yapılmasının mümkün olmaması,

blokların kesilmesinde delikler açılarak sulu sistemle kesim yapılacağından işletmeden herhangi bir toz-duman çıkmayacağının öngörülmesi ve çevre tarım arazilerine zarar- ziyan olmayacağı hususları ile madencilik faaliyetlerinin projelere uygun olarak yürütülmesi ile doğaya ve çevreye saygılı üretimler gerçekleştirilebileceği, ülke ekonomisine de büyük oranda katkılar sağlanacağı, sahanın tekrar rehabilite edilmesi ile doğal yapının yeniden kazanılmasının sağlanacağı anlaşıldığından dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davalı Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından, mevzuatla verilen yetki çerçevesinde yapılan inceleme neticesinde davacının talebinin reddedildiği, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, Davalı Orman Genel Müdürlüğü tarafından, dava konusu işlemin yasal hükümler çerçevesinde tesis edildiği, izin talep edilen sahanın tarım alanlarına ve yerleşim yerlerine yakın olduğu, çıkarılacak madenin nadir nitelikte olmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, izin talebinin gerekçesiz olarak reddedildiği, yerel kurumlar tarafından olumlu görüş verildiği belirtilerek temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten sonra dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Balıkesir ili, Marmara ilçesi sınırları içerisinde, davacı uhdesinde bulunan S:... no'lu ruhsat sahasında toplam 11.412,53 m² orman alanından, II-b grubu (dolomit taşı) maden işletme ve maden altyapı tesisi izni talebinin, söz konusu sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğünden bahisle reddine dair ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

(Davaya konu işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle) 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 16. maddesinde; ''Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilir.

Ancak, temditler dahil ruhsat süresince müktesep haklar korunmak kaydı ile Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin bulunduğu alanlarda maden aranması ve işletilmesi, Çevre ve Orman Bakanlığının muvafakatine bağlıdır.

Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin; baraj, gölet, liman ve yol gibi yapılarda dolgu amaçlı kullanacağı her türlü yapı hammaddesi üretimi için yapacağı madencilik faaliyetleri ile zorunlu tesislerinden bedel alınmaz. Ruhsatname veya imtiyaz almış olanlarla, ruhsatname veya imtiyaz alacaklar, işe başlamadan evvel çalışma sahalarını orman idaresine haber vermeye ve ormana zarar gelebilecek hallerde, orman idaresinin göstereceği tedbirleri almaya ve yapmaya mecburdurlar.

Madencilik faaliyetlerinin ve faaliyetlerle ilgili her türlü yer, yol, bina ile tesislerin hükmi şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ormanlarda veya özel ormanlarda yapılmak istenmesi halinde Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilebilir. Bu takdirde kullanım bedeli, kullanım süresi, yapılan bina ve tesislerin devri gibi hususlar genel hükümlere uygun olarak taraflarca tespit edilir.

Madencilik faaliyetlerinin sona ermesi neticesinde idareye teslim edilen veya terk edilen doğal yapısı bozulmuş orman alanları rehabilite edilir. Rehabilite maksadı ile bu alanların orman yetiştirilmek üzere inşaat, yıkıntı ve hafriyat atıkları ile doldurularak ağaçlandırmaya hazır hale getirilmesi için büyükşehir mücavir alanlarında büyükşehir belediyelerine, diğer yerlerde ise il ve ilçe belediyelerine bedeli karşılığında izin verilebilir.

Maddenin uygulanması ile ilgili tanım, şekil, şart ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.

3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun'un 2. maddesinde, "Orman sınırları dışında bulunan ve Devletin hüküm ve tasarrufunda olan yabani zeytinlik, Antep fıstığı ve harnupluklar ve her nevi sakız nevileri ile orman sınırları dışında olup da 17.10.1983 tarih ve 2924 sayılı Kanun kapsamında bulunmayan zeytin yetiştirmeye elverişli fundalık ve makilikler Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca tespit edilip haritalanır." hükmüne, Kanun'un 20. maddesinde ise.

"Zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az 3 kilometre mesafede zeytinyağı fabrikası hariç zeytinliklerin vegatatif ve generatif gelişmesine mani olacak kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran tesis yapılamaz ve işletilemez. Bu alanlarda yapılacak zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmeleri yapımı ve işletilmesi Tarım ve Köyişleri Bakanlığının iznine bağlıdır..." hükmüne yer verilmiştir.

03/04/1996 tarihli ve 22600 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Zeytinciliğin Islahı Yabanilerinin Aşılattırılmasına Dair Yönetmeliğin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, " Bu Yönetmelik; ekolojik yönden uygun bölgelerde ve zeytin yetiştiriciliğine elverişli sahalarda zeytinlik kurulmasını sağlamak, mevcut zeytinliklerde ürünün miktar ve kalitesini yükseltmek ve maliyeti düşürmek, birim alandaki verimi artırmak, zeytinyağı ve sofralık zeytin işletmelerindeki teknolojik yapıyı günün koşullarına uygun hale getirmek üzere gerekli teknik, ekonomik,

ticari ve sosyal tedbir ve organizasyonları sağlamak amacı ile hazırlanmıştır." hükmüne, "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "Orman sınırları dışında bulunan ve Devletin hüküm ve tasarrufunda olan yabani zeytinlik, antepfıstığı ve harnupluklar ve her nevi sakız çeşitleri ile orman sınırları dışında olup da 17.10.1983 tarih ve 2924 Sayılı Kanun kapsamında bulunmayan zeytin yetiştirmeye elverişli makilik ve fundalıkların Bakanlıkça tespiti, haritalandırılası, dağıtımı ve buralarda yeni zeytinlikler kurulması,

mahsuldar zeytinliklerin bakımı ve muhafazası, zeytin ürününün değerlendirilmesi ile ilgili her türlü tesisin kurulması ve işletilmesi ile ilgili tedbirleri, teşvik ve yatırım esaslarını kapsar." hükmüne yer verilmiş olup aynı Yönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde ise, yabani zeytinlik, kendiliğinden çıkan ve aşı uygulanmamış zeytin ağaçları (Olea europaea oleaster) topluluğu veya bunların diğer ağaçlarla topluluğu olarak,

zeytinlik saha ise orman sınırları dışında bulunan ve Devletin hüküm ve tasarrufunda olan yabani zeytinlik, antepfıstığı ve harnupluklar ve her nevi sakız çeşitleri veya şahıs arazisi olan tapuda bu şekilde kayıtlı sahalar ile orman sınırları dışında olup da 17/10/1983 tarihli ve 2924 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi Hakkında Kanun kapsamında bulunmayan zeytin yetiştirmeye elverişli makilik ve fundalıklardan oluşan en az 25 dekarlık alan olarak tanımlanmıştır.

Zeytinciliğin Islahı Yabanilerinin Aşılattırılmasına Dair Yönetmeliğin "Zeytinlik Sahalarda Sanayi Tesisi Kurulmasının Önlenmesi" başlıklı 23. maddesinde, "Zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az üç kilometre mesafede zeytin ağaçlarının bitkisel gelişimini ve çoğalmalarını engelleyecek kimyevi atık, toz ve duman çıkaran tesis yapılamaz ve işletilemez. Bu alanlarda yapılacak zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal işletmelerin yapımı ve işletilmesi Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nın iznine bağlıdır. Ancak; alternatif alan bulunmaması ve Çevresel Etki Değerlendirme Raporu (ÇED)’na uygun olması, bitkilerin vegetatif ve generatif gelişimine zarar vermeyeceği Bakanlık araştırma enstitüleri veya üniversiteler tarafından belirlenmesi durumunda;

a) Jeotermal kaynaklı teknolojik sera yatırımları,

b) Bakanlıklarca (Değişik ibare:RG-12/4/2012-28262) kamu yararı kararı alınmış plan ve yatırımlar,

c) Yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı elektrik üretim tesisleri,

ç) İlgili Bakanlıkça (Değişik ibare:RG-12/4/2012-28262) kamu yararı kararı alınmış madencilik faaliyetleri petrol ve doğal gaz arama ve işletme faaliyetleri,

d) Savunmaya yönelik stratejik ihtiyaçlar, için, yukarıda belirtilen faaliyetlerde bulunmak isteyenler, ilgili Bakanlıkların onaylı belgeleri ile mahallin en büyük mülki amirine başvurur. Müracaat sahibi, çevrede oluşabilecek ÇED raporu ile belirlenmiş zararları önleyecek tedbirleri almak koşulu ve dikim normlarına uygun, eşdeğer büyüklükte il/ilçe müdürlüğünce uygun görülecek alanda zeytin bahçesi tesis eder.

Olumsuz cevap başvuru sahibine yazı ile tebliğ edilir. İzin alınmaksızın yapılan faaliyetlerin yürütülmesi yetkililerce men edilerek, umumi hükümlere göre kanuni takibat yapılır.

Bu madde kapsamında valiliklerce verilen kararlara yapılan itirazlar, Bakanlık tarafından değerlendirilerek karara bağlanır." hükmüne, "Zeytinlik Alanlarının Daraltılmasının Önlenmesi" başlıklı 24. maddesinde de; "Zeytinlik sahaları daraltılamaz. Ancak belediye sınırları içerisinde bulunan zeytinlik sahalarının imar hudutları içerisine alınması halinde; alt yapı ve sosyal tesisler dahil toplam yapılaşma; zeytinlik sahasının %10’unu geçemez.

Bu sahalardaki zeytin ağaçlarının sökülmesi, Bakanlığın fenni gerekçeye dayalı iznine tabidir. Bu iznin verilmesinde Bakanlığa bağlı Müdürlüklerin, Enstitülerin ve varsa Ziraat Odalarının uygun görüşü alınır." hükmüne yer verilmiştir.

Uyuşmazlığa ilişkin mevzuat incelendiğinde, yabani zeytinliklerin de zeytinlik saha içerisinde sayıldığı, zeytinlik alanları içinde ve bu sahalara en az üç kilometre mesafede zeytin ağaçlarının bitkisel gelişimini ve çoğalmalarını engelleyecek kimyevi atık, toz ve duman çıkaran tesis yapılamayacağı ve işletilemeyeceği, zeytinlik sahalarının daraltılamayacağı görülmektedir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlıkta, Mahkemesince yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda 20/06/2022 tarihinde kayda alınan bilirkişi raporunda, "3573 Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun kapsamında incelendiğinde; bahse konu 3573 Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunla değişik 4086 sayılı Kanun ile değişik 5. maddesinde: "Zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az 3 kilometre mesafede zeytinyağı fabrikası hariç zeytinliklerin vegetatif ve generatif gelişmesine mani olacak kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran tesis yapılamaz ve işletilemez.

Bu alanlarda yapılacak zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmeleri yapımı ve işletilmesi Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının iznine bağlıdır. zeytincilik sahaları daraltılamaz…” hükmü vardır. Ancak izin alınması düşünülen işleme alanında (4.999,69 m² açık işletme alanı) yabani zeytin ağaçlarının olduğu tespit edilmiştir.

Bahse konu özellikle işleme alanının (4.999,69 m² açık işletme alanı) vasfı her ne kadar orman vasfında da olsa, özellikle yabani zeytin ağacının olması, florası yönünden değerlendirilebilir. Ancak endemik tür olarak değerlendirilemez." şeklinde bir değerlendirmeye yer verildiği görülmüştür.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ile uyuşmazlığın bir bütün olarak değerlendirilmesi neticesinde yabani zeytinliklerin de zeytinlik saha olarak kabul edildiği ve zeytinlik sahaların mevzuatla koruma altına alındığı, uyuşmazlığa konu alanda yapılan bilirkişi incelemesi neticesinde sahada yabani zeytinlik bulunduğunun tespit edildiği ancak Mahkemesince zeytinlik saha açısından bir değerlendirme yapılmaksızın karar verildiği görülmüştür.

Bu durumda, ilgili saha hakkında bilirkişilerden ek rapor alınmak suretiyle, yabani zeytinlik sahasının yüz ölçümünün (izin talep edilen alanın ne kadarlık kısmının zeytinlikten oluştuğunun), burada mevcut olan yabani ağaçların ıslahının mümkün olup olmayacağının, yapılacak olan madencilik faaliyetinin zeytin ağaçları üzerinde ne gibi bir etki doğuracağının açıklığa kavuşturulması ve ilgili mevzuat kapsamında bir karar verilmesi gerektiğinden bahse konu zeytinlik sahaya ilişkin değerlendirme yapılmaksızın verilen dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.