Danıştay 9. Daire E.2023/1372 K.2024/723

Dava konusu istem: Asıl borçlu …Telekomünikasyon Tic. Ltd. Şti'ye ait vergi borçlarının tahsili amacıyla mirasçı sıfatıyla davacı adına düzenlenen …tarih ve …ilâ …sayılı ödeme emirlerinin iptali istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …Vergi Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararıyla; davalı idarenin 07/11/2022 tarihinde Mahkemeleri kaydına giren cevap dilekçesi ve eklerinden, …Sulh Hukuk Mahkemesi'nin E: …sayılı dosyasında mirasın gerçek reddi davası açıldığı, anılan Mahkemece …tarih ve K:…sayılı karar ile aralarında davacının da bulunduğu davacılar adına mirasın reddinin tesciline karar verildiği, bunun üzerine davalı idarece dava konusu ödeme emirlerinin 02/11/2022 tarihinde iptal edildiği, iptal işlemine ilişkin belgelerin de dosyaya sunulduğu,

bu durumda, dava konusu ödeme emirlerinin davacı tarafından davalı idareye dava açıldıktan sonra ibraz edilen mirasın reddi kararı sonrasında idarece iptal edilmekle davanın konusu ortadan kalktığından, davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına,

davanın açılmasına yol açtığından dolayı (davanın açıldığı tarihteki haklılık durumu ve mirasın reddi kararının dava açıldıktan sonra idareye ibraz edilmesi hususları birlikte değerlendirildiğinde) Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen vekalet ücretinin davacı tarafından davalı idareye ödenmesine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu Vergi Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Dava konusu ödeme emirleri tebliğ edildiğinde davacının 8 yaşında olduğu, 18 yaşından küçüklerin vergi mükellefi olmasının mümkün olduğu ancak bu mükellefiyet ve mükellefiyetten kaynaklanan ödeme emri vb. evrakların yasal temsilcisine tebliğ edilmesinin zorunlu olduğu, dava konusu ödeme emrinde ise davacının vergi mükellefi olarak gösterildiği ve kendisine ödeme emri tebliğ edildiği; öte yandan, mirasın reddine ilişkin olarak açılan davanın 31/10/2022 tarihinde sonuçlandığı ve davalı idare tarafından dava konusu ödeme emirlerinin 02/11/2022 tarihinde iptal edildiği,

09/08/2022 tarihinde açılan davanın konusuz kalmasının kendilerinden kaynaklanmadığı, Mahkeme tarafından hatalı değerlendirmede bulunularak mirasın reddine yönelik kararın taraflarınca dava açıldıktan sonra idareye sunulduğu gibi kabul edildiği, oysa davanın açıldığı tarihte var olmayan bir kararın idareye sunulmasının mümkün olmadığı, avukatlık asgari ücret tarifesinde yer alan hükümlere açıkça aykırı değerlendirmede bulunulduğu, zira konusuz kalan davalarda yapılacak değerlendirmenin davanın açıldığı tarihteki haklılık durumuna göre olacağı iddiasıyla kararın bozulması istenilmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NİN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabul edilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Asıl borçlu …Telekomünikasyon Tic. Ltd. Şti'ye ait vergi borçlarının tahsili amacıyla mirasçı sıfatıyla davacı adına düzenlenen …tarih ve …ilâ …sayılı ödeme emirlerinin iptali istemiyle açılan davada Vergi Mahkemesinin, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı, 645,70-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılması, davacı tarafından davalı idareye vekalet ücreti ödenmesi yolundaki kararına karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun Bölge İdare Mahkemesince reddi üzerine kararın yargılama giderlerine ilişkin kısmının temyizen incelenmesi istenilmektedir.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 24. maddesinin (f) bendinde, kararlarda yargılama giderleri ve hangi tarafa yükletildiğinin belirtileceği.

31. maddesinde, yargılama giderleri hususunda Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı kurala bağlanmış; anılan madde ile atıfta bulunulan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Yargılama giderlerinin kapsamı" başlıklı 323. maddesinin (ğ) bendinde, "vekille takip edilen davalarda kanun gereğince takdir olunacak vekâlet ücreti" yargılama giderleri arasında sayılmış.

326. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, yargılama giderlerinin aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verileceği. 331. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, davanın konusuz kalması sebebiyle davanın esası hakkında bir karar verilmesine gerek bulunmayan hâllerde, hâkimin, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumuna göre yargılama giderlerini takdir ve hükmedeceği. 332. maddesinde ise, yargılama giderlerine mahkemece re'sen hükmedileceği belirtilmiştir.

2577 sayılı Kanun'un 49. maddesinin birinci fıkrasında, "Temyiz incelemesi sonunda Danıştay; a) Kararı hukuka uygun bulursa onar. Kararın sonucu hukuka uygun olmakla birlikte gösterilen gerekçeyi doğru bulmaz veya eksik bulursa, kararı, gerekçesini değiştirerek onar. b) Kararda yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmayan maddi hatalar ile düzeltilmesi mümkün eksiklik veya yanlışlıklar varsa kararı düzelterek onar." kuralı yer almıştır.

HUKUKÎ DEĞERLENDİRME

Davacı tarafından, davanın açılmasına sebebiyet verilmediğinden, yargılama giderlerinden sorumluluğu davacı tarafa yükleyen Vergi mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunu reddeden Bölge İdare Mahkemesi kararının usul ve yasaya aykırı olduğu ileri sürülerek kararın bu kısmının bozulması istenilmektedir.

Yargılama giderleri genel olarak, yargılama faaliyetinin başlaması, devamı ve sonuçlanması için ödenmesi lazım gelen harç, masraf ve ücretlerin tamamını ifade etmektedir. Kural olarak yargılama giderlerinin, yargılama sonunda aleyhine hüküm kurulan taraftan alınmasına karar verilir. Yargılama giderlerine tarafların talepte bulunmalarına gerek olmaksızın mahkemece re'sen hükmedilir.

Yargılama giderleri; harçlar, yargılama sırasında yapılan masraflar ve vekâlet ücretinden oluşmaktadır.

Davanın açılmasından sonra, davanın konusunun veya davacının dava açmaktaki hukukî yararının ortadan kalkması durumunda dava konusuz kalır. Dava konusuz kaldığında esas hakkında yargılama yapılmasına ve hüküm kurulmasına gerek kalmaz. Öte yandan, davanın konusuz kalması hâlinde nasıl bir karar verileceğine ilişkin usul kanunlarımızda herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Ancak, davanın konusuz kalması durumunda davanın esası hakkında karar verilmesine gerek bulunmadığından, mahkemece konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmelidir.

Her ne kadar, davanın konusuz kalması durumunda esas hakkında yargılamaya devam edilerek karar verilmesine gerek kalmamakta ise de, yargılama giderleri hakkında bir karar verilmesi gerekmektedir. Zira, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun yukarıda bahsedilen 331. maddesinin 1. fıkrasında, davanın konusuz kalması sebebiyle davanın esası hakkında bir karar verilmesine gerek bulunmayan hâllerde, hâkimin, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumuna göre yargılama giderlerini takdir ve hükmedeceği kuralı yer almaktadır.

Davanın konusuz kalması durumunda yargılama giderleri bakımından davaya devam edilerek, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespit edilmesi gerekmekte ise de; bu aşamada yapılacak haklılık durumu tespitinin, davanın esası hakkında hüküm verecek düzeyde bir araştırma yapmayı zorunlu kılmayan, davanın konusuz kaldığı andaki mevcut duruma göre yapılan bir haklılık değerlendirmesini ifade ettiğinin kabulü gerekir.

Öte yandan, tarafların haklılık durumunun nihaî olarak tespiti esasen yargılama sonunda verilen hüküm ile birlikte mümkün olduğundan, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespiti

çoğu zaman pek mümkün olamamaktadır. Her ne kadar, davanın konusuz kalması durumunda ideal olan yargılama giderleri bakımından yargılamaya devam edilerek davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespit edilmesi ise de, haklılık durumu tespitinin nihaî olarak ortaya konulabilmesi için uzun bir yargılama faaliyetine ihtiyaç duyulduğundan, davanın konusuz kaldığı andaki mevcut duruma göre davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespit edilememesi hâlinde,

herhangi bir haklılık değerlendirmesi yapılamadığından bahisle yargılama giderlerinin taraflar üzerinde bırakılmasına ve vekâlet ücretine hükmedilmemesine karar verilmesi seçeneği usûl ekonomisi ve yargılama faaliyetinin amacına daha uygun düşmektedir.

Zira, dosya tekemmül etmeden veya yeterli araştırma yapılmadan bir haklılık değerlendirmesi yapılması ve buna bağlı olarak hükmedilecek yargılama giderleri, taraflar açısından hukuka aykırı sonuçların doğmasına sebep olabilecektir.

Dosyanın incelenmesinden, davacının mirasbırakanı olan annesinin asıl borçlu …Telekomünikasyon Tic. Ltd.

Şti'nin kanuni temsilcisi ve ortağı olduğu, 29/10/2021 tarihinde vefat etmesi üzerine 08/11/2021 tarihinde davacı tarafından …Sulh Hukuk Mahkemesinde mirasın reddi davasının açıldığı, davalı idare tarafından ise asıl borçlu şirkete ait vergi borçlarının tahsili amacıyla 24/06/2022 tarihli dava konusu ödeme emirlerinin düzenlenip 02/08/2022 tarihinde davacıya tebliğ edildiği, söz konusu tebligat üzerine 09/08/2022 tarihinde işbu dava ile bu dosya ile birleşen davaların açıldığı, anılan davalar devam ederken mirasın reddi için açılan davada …Sulh Hukuk Mahkemesinin …tarih ve E:…K:…sayılı kararıyla mirasın reddinin tesciline karar verildiği,

davacının, mirasın reddi kararını 01/11/2022 tarihinde davalı idareye, 02/11/2022 tarihinde ise Vergi Mahkemesine sunduğu, davalı idarenin 02/11/2022 tarihinde dava konusu ödeme emirlerini kaldırdığı, Mahkeme tarafından ise davanın konusuz kaldığından bahisle karar verilmesine yer olmadığına ve davanın açılmasına yol açtığından dolayı (davanın açıldığı tarihteki haklılık durumu ve mirasın reddi kararının dava açıldıktan sonra idareye ibraz edilmesi hususları birlikte değerlendirildiğinde) 645,70-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,

Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen 5.500,00 TL vekalet ücretinin davacı tarafından davalı idareye ödenmesine karar verildiği anlaşılmaktadır.

Yukarıda yer verilen ve dosya içerisinde bulunan bilgi ve belgelerin değerlendirilmesinden; konusu kalmadığından bahisle davanın esası hakkında karar verilmesine gerek bulunmayan işbu davada, davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumu tespitinin yapılamayacağı sonucuna varıldığından yargılama giderlerinin tarafların üzerinde bırakılmasına karar verilmesi gerekirken, davacı aleyhine yargılama giderine ve vekâlet ücretine hükmedilmesinde usûl kurallarına uygunluk bulunmamaktadır. Ancak, bu yanlışlığın düzeltilmesi yeniden yargılamayı gerektirmemektedir.

Bu durumda, 2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca; temyizen incelenen bölge idare mahkemesi kararıyla, …Vergi Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının hüküm fıkrasında yer alan "aşağıda dökümü yapılan 645,70-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, A.A.Ü.T uyarınca belirlenen 5.500,00 TL vekalet ücretinin davacı tarafından davalı idareye ödenmesine" ibaresinin, "yargılama giderlerinin taraflar üzerinde bırakılmasına ve vekâlet ücretine hükmedilmemesine" şeklinde düzeltilmesi gerektiğinden, …Bölge İdare Mahkemesi.

Vergi Dava Dairesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının, hüküm fıkrasında yer alan "istinaf başvurusunun reddine" ibaresinin, 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi uyarınca; "istinaf başvurusunun reddine, 2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, vergi mahkemesi kararının hüküm fıkrasında yer alan "aşağıda dökümü yapılan 645,70-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,

A.A.Ü.T uyarınca belirlenen 5.500,00 TL vekalet ücretinin davacı tarafından davalı idareye ödenmesine" ibaresinin, "yargılama giderlerinin taraflar üzerinde bırakılmasına ve vekâlet ücretine hükmedilmemesine şeklinde düzeltilmesine" ibaresi eklenerek düzeltilerek onanması gerektiği sonucuna varılmıştır.