Danıştay 9. Daire E.2024/6085 K.2024/7369

Dava konusu istem: Davacı şirket adına, defter ve belgelerin incelemeye ibraz edilmediği yolunda düzenlenen vergi inceleme raporuna dayanılarak, katma değer vergisi indirimlerinin reddedilmesi sonucu 2018/Ocak-Aralık dönemleri için re'sen tarh edilen katma değer vergisi ile kesilen üç kat vergi ziyaı cezasını kaldırılması istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dünyada ve ülkemizde yaşanan pandemi salgını nedeniyle yazının gönderildiği dönemin davalı idarece mükellefler için mücbir sebep hali olarak kararlaştırıldığından ve bu dönemde davacının defter ve belgelerinin teslim edilmesi için girişimlerde bulunulduğu iddiasına dosyaya sunulan bilgi ve belgeler çerçevesinde Mahkemelerince itibar edildiğinden,

ayrıca, davalı idarenin ilan ettiği mücbir sebep halinin ortadan kalktığı dönem ile vergi incelemesinin tamamlandığı 30/05/2022 tarihine kadarki süreçte davacıdan defter ve belgelerinin ibrazının istenmesinin mümkün olduğu ve bu yönde idarece yapılacak tasarrufun vergi mükelleflerinin yasal haklarının korunması bakımından lehine olduğu hususları da dikkate alındığında, davacıya yazının gönderildiği dönem itibariyle mücbir sebep hali bulunduğu ve davacının tüm katma değer vergisi indirimlerinin reddedilmesine esas alınan fiilinin,

haklı bir mazereti ya da mücbir sebep hali olmaksızın defter ve belge ibraz etmeme fiili olarak değerlendirilmesinin hukuki güvenlik ilkesi ile vergilendirme ilkelerinden vergide eşitlik ve yasallık ilkelerine aykırılık teşkil edeceği sonucuna varılarak, davacının tüm katma değer vergisi indirimlerinin reddedilmesinde ve dava konusu cezalı tarhiyatların belirtilen kısımlarında hukuka uygunluk görülmediği gerekçesiyle davanın kabulüne ve cezalı tarhiyatın kaldırılmasına karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Olayda davacı adına düzenlenen vergi inceleme raporu uyarınca defter ve belgelerin incelemeye ibraz edilmemesi nedeniyle tüm katma değer vergisi indirimlerinin reddi suretiyle yapılan tarhiyat yerinde ise de, davacı tarafından defter ve belgelerinin incelenmek üzere hazır olduğu,

istenmesi halinde ibraz edilebileceği dava dilekçesinde ileri sürüldüğünden, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun kararı doğrultusunda Vergi Mahkemesince, bu defter ve belgeler davacıdan istenilip, defterlerdeki kayıtlar incelenip bu kayıt ve belgeler hakkında davanın diğer tarafı olan vergi idaresinin görüşü ve saptamaları da alınarak yapılacak hukuki değerlendirmeye göre uyuşmazlığın tüm katma değer vergisi indirimlerinin reddini gerektirip gerektirmediği hakkında bir karar verilmesi gerektiği ve öte yandan vergi mahkemesince yeniden verilecek kararda, davacı şirketin,

takvim yılında sahte belge düzenleme faaliyetinden elde ettiği komisyon geliri üzerinden hesaplanan katma değer vergilerinin dönem matrahlarına eklenmesi suretiyle bulunan matrah kısmının da ayrıca yeniden değerlendirilmesi gerektiğinden istinaf isteminin kabulüne, Vergi Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve yeniden karar verilmek üzere dosyanın Mahkemesine gönderilmesine karar verimiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Dava konusu tarhiyata esas alınan raporlarda yalnızca Ba-Bs form analiz bilgilerinin yer aldığı, bunun dışında somut bir tespite yer verilmediği gerekçesiyle kararın bozulması istenilmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirket adına, defter ve belgelerin incelemeye ibraz edilmediği yolunda düzenlenen vergi inceleme raporuna dayanılarak, katma değer vergisi indirimlerinin reddedilmesi sonucu 2018/Ocak-Aralık dönemleri için re'sen tarh edilen katma değer vergisi ile kesilen üç kat vergi ziyaı cezasını kaldırılması istenilmektedir.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun, 45. maddesinin 3. fıkrasında, bölge idare mahkemesinin, yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar vereceği, karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yaparak aynı kararı vereceği.

4. fıkrasında, bölge idare mahkemesinin ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vereceği ve bu halde bölge idare mahkemesinin işin esası hakkında yeniden bir karar vereceği.

5. fıkrasında ise bölge idare mahkemesinin, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulduğu ve davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması hallerinde, istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vererek dosyayı ilgili mahkemeye göndereceği ve bölge idare mahkemesinin bu fıkra uyarınca verdiği kararların kesin olduğu hükme bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Belirtilen düzenlemeler uyarınca bölge idare mahkemesinin, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde kural olarak istinaf başvurusunu kabul ederek ilk derece mahkemesi kararını kaldırdıktan sonra ilk derece mahkemesi kararındaki maddi ve/veya hukuki eksiklikleri tamamlayarak işin esası hakkında yeniden bir karar vermesi gerekmektedir.

2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinin 5. fıkrasında ise bu kuralın istisnalarına yer verilmiştir. Anılan hükme göre, bölge idare mahkemesinin, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulması ve davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması hallerinde, istinaf başvurusunu kabul ederek ilk derece mahkemesi kararını kaldırdıktan sonra yeniden bir karar vermeksizin dosyanın ilgili ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar vermesi gerekmektedir.

İncelenen dosyada, ilk derece mahkemesince, davacı adına defter ve belgelerin incelemeye ibraz edilmemesi nedeniyle katma değer vergisi indirimlerinin reddedilmesi sonucu yapılan cezalı tarhiyatlara ilişkin olarak, davacıya defter ve belge isteme yazısının gönderildiği dönem itibariyle mücbir sebep hali bulunduğu ve davacının tüm katma değer vergisi indirimlerinin reddedilmesine esas alınan fiilinin,

haklı bir mazereti ya da mücbir sebep hali olmaksızın defter ve belge ibraz etmeme fiili olarak değerlendirilmesinin hukuki güvenlik ilkesi ile vergilendirme ilkelerinden vergide eşitlik ve yasallık ilkelerine aykırılık teşkil edeceği sonucuna varılarak, davacının tüm katma değer vergisi indirimlerinin reddedilmesinde ve dava konusu cezalı tarhiyatların belirtilen kısımlarında hukuka uygunluk görülmediği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiş, anılan karar Bölge İdare Mahkemesince, davacı tarafından defter ve belgelerinin incelenmek üzere hazır olduğu,

istenmesi halinde ibraz edilebileceği dava dilekçesinde ileri sürüldüğünden, bu defter ve belgeler davacıdan istenilip, defterlerdeki kayıtlar incelenip bu kayıt ve belgeler hakkında davanın diğer tarafı olan vergi idaresinin görüşü ve saptamaları da alınarak yapılacak hukuki değerlendirmeye göre uyuşmazlığın tüm katma değer vergisi indirimlerinin reddini gerektirip gerektirmediği hakkında bir karar verilmesi gerektiği ve öte yandan vergi mahkemesince yeniden verilecek kararda, davacı şirketin,

2018 takvim yılında sahte belge düzenleme faaliyetinden elde ettiği komisyon geliri üzerinden hesaplanan katma değer vergilerinin dönem matrahlarına eklenmesi suretiyle bulunan matrah kısmının da ayrıca yeniden değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle davalının istinaf başvurusunu kabul edip, Vergi Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve yeniden karar verilmek üzere dosyanın Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Uyuşmazlıkta, 2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinin 5. fıkrasında istisnai olarak sayılmış olan hallerden herhangi birinin bulunmaması karşısında, ilk derece mahkemesi kararında tespit edilen maddi ve/veya hukuki eksikliğin anılan Kanun'un 45. maddesinin 4. numaralı fıkrası uyarınca Bölge İdare Mahkemesince tamamlanarak yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir. Bu nedenle, Bölge İdare Mahkemesince, ilk derece mahkemesi kararı kaldırıldıktan sonra yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesi yolunda verilen temyize konu kararın yargılama usulü kurallarına aykırılık teşkil ettiği sonucuna varıldığından bozulması gerektiği sonucuna varılmıştır.