Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2021/1487 K.2021/3326

Dava konusu istem: Davacı ile davalı idare arasında 23/12/2013 tarihinde imzalanan "KÜKAB Katı Atık Toplama, Taşıma ile Ekay Ek Tesisleri Yapımı ve Tesislerin İşletilmesi İmtiyaz Sözleşmesi" uyarınca “Entegre Katı Atık Yönetim (EKAY) Ek Tesislerinin” yapımı ve işletilmesi, atıkların toplanması, taşınması, geçici depolanması,

geri dönüşümü ve bertarafına dair iş kapsamında, 2017 yılı Ekim, Kasım, Aralık ve 2018 yılı Ocak dönemlerinde il özel idaresine bağlı köylerin atıklarının taşınması ve bertaraf edilmesi hizmetinin verildiğinden bahisle, anılan dönemlere ilişkin taşıma ve bertaraf bedelinin yasal faizi ile birlikte ödenmesi istemiyle 26/06/2019 tarihinde yapılan başvurunun reddine ilişkin … tarih ve … sayılı Kütahya İli Yerel Yönetimler Katı Atık Bertaraf Tesisleri Yapma ve İşletme Birliği (KÜKAB) Encümeni Kararının iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 23/12/2020 tarih ve E:2019/16826, K:2020/13451 sayılı kararıyla;

… tarih ve … sayılı KÜKAB Encümeni kararıyla, … tarih ve … sayılı KÜKAB Encümeni Kararının iptali istemiyle açılan davada yürütmenin durdurulması istemi ile ilgili bir karar verilinceye kadar il özel idaresinin atıklarının en yakın transfer istasyonuna il özel idaresi tarafından getirilmesi kaydıyla merkez ilçe için taşıma ve bertaraf bedelinin 22,00 TL/ton+KDV, diğer ilçeler için taşıma ve bertaraf bedelinin 47,00 TL/ton+KDV olarak fatura edilmesine karar verildiği,

yani toplama işinin il özel idaresi tarafından, taşıma ve bertaraf işinin ise davacı tarafından yapılmasına karar verilerek davalı idare tarafından taşıma ve bertaraf hizmeti için imtiyaz sözleşmesinde bulunmayan ayrı bir ücretin belirlendiği, … tarih ve … sayılı KÜKAB Encümeni Kararıyla anılan ücretin güncellendiği, … tarih ve … sayılı KÜKAB Encümeni Kararıyla, … tarih ve … sayılı encümen kararının yürürlükten kalktığının belirtildiği,

davacı tarafından 22/01/2018 tarihine kadar … tarih ve … sayılı KÜKAB Encümeni kararı doğrultusunda il özel idaresinin atıklarının taşıma ve bertaraf işleminin gerçekleştirildiği görüldüğünden, davacı tarafından yapılan il özel idaresi atıklarının taşıma bertaraf hizmetinin bedelinin … tarih ve … sayılı KÜKAB Encümeni Kararı doğrultusunda ödenmesi gerektiğinden, 2017 yılı Ekim, Kasım,

Aralık ve 22/01/2018 tarihine kadar olan 2018 yılı Ocak ayına ait il özel idaresine bağlı köylerin atıklarının taşıma ve bertaraf bedelinin yasal faizi ile birlikte ödenmesi istemiyle 26/06/2019 tarihinde yapılan başvurunun reddine ilişkin dava konusu … tarih ve … sayılı işlemde hukuka uyarlık görülmediği,

Öte yandan; davaya konu ödemelerin davalı idareye başvuru tarihi olan 26/06/2019 tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte ödenmesi gerektiği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, … tarih ve …sayılı Encümen kararından sonra, hem Danıştay Ondördüncü Dairesinin 2017/1387 Esas sayılı dosyasında (Danıştay Altıncı Dairesinin 2019/2491 Esas sayılı dosyası), hem de KÜKAB Encümeninin … sayılı kararı ile ilgili itirazda bulundukları Danıştay Ondördüncü Dairesinin (Danıştay Altıncı Dairesine 2019/2473 Esas sayılı ile tevdi edilen) 2016/4582 Esas sayılı dosyasında 15/12/2016 tarihinde “yürütmeyi durdurma istemlerinin reddi” yönünde verilen karar dahi olmasına ve bu karara karşı itirazda bulunmaları neticesinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun YD.

İtiraz No: 2017/247 sayılı dosyasında 25/10/2017 günlü karar ile; “itirazın reddine” karar verilmesine rağmen anılan tarihten sonra dava konusu ödemelerin birlik tarafından yapılmasına imkan bulunmadığı, birlik tarafından, aralarında yapılmış olduğunu beyan ettikleri protokol çerçevesinde dava konusu ödeme taleplerini İl Özel İdaresine yapmaları gerektiği hususu davacıya ve aynı şekilde söz konusu taleplerin yerine getirilmesi adına İl Özel İdaresine de bildirimde bulunulduğu,

ayrıca 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun “dava açma süresi” başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkelerinde 60 gün olduğu.

2. fıkrasında, bu sürenin, idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren başlayacağı, 14. maddesinin 3'üncü fıkrasının (e) bendinde; dava dilekçelerinin süre aşımı yönünden inceleneceği, 15/1-b maddesinde; süre aşımı bulunması halinde davanın reddine karar verileceği hükmüne yer verildiği ve davanın süresinde açılmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Bakılan uyuşmazlıkta, davalı idare tarafından imtiyaz sözleşmesi hükümleri kapsamında tesis edilmiş bir işlemin varlığından söz edilmesi olanaklı olmadığından, uyuşmazlığın Danıştayın ilk derece mahkemesi sıfatıyla bakacağı davalardan olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. Bu itibarla, dosyanın görev yönünden reddine karar verilmesi gerekirken işin esası incelenmek suretiyle verilen kararın bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davaya konusu uyuşmazlığa giden süreçte ilk olarak, "Kütahya Katı Atık Yönetimi Projesi" hakkında; Çevre ve Orman Bakanlığı ÇED ve Planlama Genel Müdürlüğünce … tarih ve … sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu Kararı ve 2. sınıf düzenli depolama için, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ÇED İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce … tarih ve … sayılı çevre ve izin lisans belgesi verilmiştir.

Bunun üzerine davalı tarafından, 5355 sayılı Mahalli İdareler Birliği Kanununun 6. maddesi, 5393 sayılı Belediye Kanununun 15. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendi ve 2575 sayılı Danıştay Kanununun 23. maddesi uyarınca "Katı Atık Toplama ile EKAY Ek Tesisleri Yapımı ve Tesislerin İşletilmesi için 29 yıl süreliğine İmtiyaz Hakkı Verilmesi" amacıyla projeye ait imtiyaz sözleşmesi taslağı hazırlanmıştır.

İmtiyaz sözleşmesi taslağı, 2575 sayılı Kanun'un 24. maddesi uyarınca düşüncesini bildirmesi amacıyla Danıştay Birinci Dairesine gönderilmiş ve anılan sözleşme taslağına ilişkin Danıştay Birinci Dairesinin 22/05/2013 tarih ve E:2013/312, K:2013/707 sayılı kararı ile görüş bildirilmiştir.

Anılan görüşte; sözleşme taslağına ilişkin, yapılan toplantılarda taraflar arasında varılan mutabakat sonucunda sözleşme kapsamındaki tüm atıkların toplanması işinin yüklenici tarafından yapılmasının kararlaştırıldığı, sözleşme kapsamındaki katı atıkların toplanması işinin sadece yükleniciye verildiği, sözleşme kapsamındaki tüm katı atıkların toplanması işinin tarafların mutabakatı sonucunda yüklenici tarafından yapılması kararlaştırıldığından sözleşmede yer alan aksi yöndeki tüm düzenlemelerin taslaktan çıkarılması,

taraflarca sözleşme kapsamında tüm toplama işinin yüklenici tarafından yapılması kararlaştırıldığından atıkların taşınma ve bertarafı için öngörülen ikinci tarifenin taslaktan çıkarılması yönünde görüş verilmiştir. Danıştay İdari İşler Kurulunun 17/07/2013 tarih ve E:2013/9, K:2013/7 sayılı kararı ile Daire düşüncesinin aynen kabulü yönünde görüş bildirilmiştir.

Anılan sözleşme taslağında, Danıştay Birinci Dairesinin görüşü doğrultusunda çeşitli değişiklikler yapılmış, sözleşme İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı kararı ile uygun görülmüş ve 23/12/2013 tarihinde davacı ile davalı idare arasında anılan sözleşme imzalanmıştır. Daha sonra davalı tarafından, 01/01/2014 tarihinde davacıya yer teslimi yapılmıştır.

Devam eden süreçte, davalı idarenin … tarih ve … sayılı yazısı ile, Kütahya İlindeki köylerin katı atıklarının taşıma ve bertarafının, söz konusu imtiyaz sözleşmesi kapsamında yapılması, sözleşmeye "taşıma+bertaraf" ve "bertaraf" hizmeti için üçüncü bir tarife eklenerek sözleşmenin güncellenmesi yönünde imtiyaz sözleşmesinde değişiklik yapılarak ek hüküm konulması yönünde karar alındığı belirtilerek sözleşme değişikliği taslağı, İçişleri Bakanlığı tarafından Danıştay Birinci Dairesinin görüşüne gönderilmiş, Danıştay Birinci Dairesinin 01/07/2015 tarih ve E:2015/807, K:2015/1091 sayılı kararı ile;

ek hüküm konulmasına dair anılan sözleşme değişikliği taslağına; ilk imtiyaz sözleşmesinde katı atık toplama işinin tamamı yüklenici tarafından yapılacağından, buna ilişkin tüm düzenlemelerin taslaktan çıkarılması, sözleşme kapsamındaki katı atıkların toplanması işinin sadece yükleniciye verildiği, bu hususta tarafların mutabakata vardığı, sözleşmede il özel idaresine ait yerel yönetimlerin katı atıklarının toplama, taşıma ve bertarafı için uygulanacak tarife yönünden bir boşluk bulunmadığı, kül ve cürufların toplanma ve taşınması dışında sözleşmede tek bir tarife belirlendiği,

toplama, taşıma ve bertaraf işlemleri için belirlenen tarifenin il özel idaresi kapsamındaki yerel yönetimlerin katı atıklarının toplanması, taşınması ve bertarafını da kapsamakta olduğundan bahisle anılan sözleşme değişikliğinin uygun görülmediği yönünde görüş verilmiştir.

Danıştay İdari İşler Kurulunun 29/12/2015 tarih ve E:2015/5, K:2015/5 sayılı kararı ile sağlanan mutabakat doğrultusunda oluşan Daire düşüncesinin taraflarca aynen benimsenerek 23/12/2013 tarihinde imtiyaz sözleşmesinin imzalandığından bahisle Daire düşüncesinin aynen kabulü yönünde görüş bildirilmiştir.

Bunun üzerine, … tarih ve ..sayılı KÜKAB Encümeni Kararı ile, Kütahya İl Özel İdaresinin görev alanında bulunan 549 köy ve 109 bağlantısında, kül ve evsel atıkların toplanmasına, taşınmasına ve bertaraf işlemine davacı şirket tarafından en kısa sürede başlanılması gerektiği davacıya bildirilmiştir.

Davacı tarafından … tarih ve … sayılı KÜKAB Encümeni Kararının iptali istemiyle Danıştay Ondördüncü Dairesinin E:2016/4582 sayılı dosyasında dava açılmıştır.

… tarih ve … sayılı KÜKAB Encümeni kararıyla, … tarih ve … sayılı KÜKAB Encümeni Kararının iptali istemiyle yürütmenin durdurulması talebiyle dava açıldığı belirtilerek, il özel idaresinin atıklarını en yakın transfer istasyonuna kendisinin getirmesi kaydıyla merkez ilçe için taşıma ve bertaraf bedelinin 22,00 TL/ton+KDV, diğer ilçeler için taşıma ve bertaraf bedelinin 47,00 TL/ton+KDV olarak fatura edilmesine, yüklenici tarafından açılan davada yürütmenin durdurulması ile ilgili bir karar verilinceye kadar bu yöntemin izlenmesine karar verildiği davacıya bildirilmiştir.

… tarih ve … sayılı KÜKAB Encümeni Kararıyla; il özel idaresinin atıklarını en yakın transfer istasyonuna kendisinin getirmesi kaydıyla, Mayıs ayı hakedişinden geçerli olmak üzere, merkez ilçe için taşıma ve bertaraf bedelinin 23,33 TL/ton+KDV, diğer ilçeler için taşıma ve bertaraf bedelinin 49,84 TL/ton+KDV olarak fatura edilmesine karar verilmiştir.

… tarih ve … sayılı KÜKAB işlemi ile, … tarih ve … sayılı encümen kararı ekte sunularak anılan encümen kararı doğrultusunda Mayıs ayı hakedişinin düzenlenmesi hususu davacıya bildirilmiştir.

… tarih ve … sayılı KÜKAB Encümeni Kararı ile, Danıştay Ondördüncü Dairesinin 15/12/2016 tarih ve E:2016/4582 sayılı kararıyla yürütmenin durdurulması isteminin reddine karar verildiği, bu karara itiraz edilmesi üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 25/10/2017 tarih ve YD İtiraz No:2017/247 sayılı kararıyla itirazın reddine karar verildiği belirtilerek 23/05/2016 tarih ve 8 sayılı Encümen kararının yürürlükten kalktığı, il özel idaresi kapsamındaki 549 köy ve 109 bağlantısında katı atıkların toplama, taşıma ve bertaraf işinin imtiyaz sözleşmesi çerçevesinde en geç 29/01/2018 tarihine kadar davacı tarafından yapılmaya başlanılması gerektiği belirtilmiştir.

Davacı tarafından … tarih ve … sayılı dilekçe ile, il özel idaresi atıklarının transfer ve bertaraf faaliyetine ek olarak toplama faaliyetine 26/01/2018 tarihinde başlanıldığı, il özel idaresinin atıklarının transfer merkezlerinden düzenli depolama sahasına taşınması ve bertarafının davacı tarafından yapıldığı, Danıştay Ondördüncü Dairesinin E:2016/4582 sayılı dosyasındaki dava konusunun farklı olmasına rağmen, sadece yapılan işlere ilişkin transfer ve bertaraf bedelinin talep edildiği, kantar fişlerine göre 214.547,91 TL+KDV hakedişlerinin yapılmadığı belirtilerek, anılan ödemenin yapılması talep edilmiştir.

… tarih ve …sayılı KÜKAB işlemi ile, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun YD İtiraz No:2017/247 sayılı kararına istinaden işlem yapıldığı belirtilmiştir.

Davacı tarafından verilen … tarih ve … sayılı dilekçe ile, konu hakkında nihai bir karar verilmesi, yani taleplerinin kabulü veya reddi yolunda karar verilmesi talep edilmiştir.

… tarih ve … sayılı KÜKAB işlemi ile, bahse konu dönemlerle ilgili olarak kendi idareleri tarafından atık tonajlarına göre işlem yapılabileceğinin il özel idaresine bildirildiği belirtilmiştir.

Davacı tarafından verilen … tarih ve … sayılı dilekçe ile, KÜKAB'ın … tarih ve …sayılı yazısı müspet veya menfi cevap içermediğinden ödemelerinin kabulü ile ödemelerinin yapılması talep edilmiştir.

Davacı tarafından verilen … tarih ve …sayılı dilekçe ile, KÜKAB'ın yazılarının müspet veya menfi cevap içermediğinden ödemelerinin kabulü ile 2017 yılı ekim ayı hakedişinin düzenlendiği, ancak davalı tarafından kayda alınmadığı, 2017 yılı Kasım ve Aralık ayları ile 2018 yılı Ocak ayına ilişkin hakedişlerin yapılmadığı belirtilerek anılan hakedişlerin yasal faiziyle birlikte ödenmesi talep edilmiştir.

Son olarak, dava konusu … tarih ve … sayılı KÜKAB işlemi ile, … tarih ve … sayılı encümen kararının iptali istemiyle açılan davada Danıştay Ondördüncü Dairesinin 15/12/2016 tarih ve E:2016/4582 sayılı kararıyla yürütmenin durdurulması isteminin reddi yönünde verilen karar olmasına rağmen, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun YD İtiraz No:2017/247 sayılı dosyasında 25/10/2017 günlü karar ile itirazın reddine karar verilmesine kadar geçen sürede talep edilen yönde uygulama yapıldığı, ancak mahkeme kararlarına uyma mecburiyetinin bulunduğu ve bu kararlar sonrasında kabul edilen bir hakediş olmadığından, söz konusu uygulamaya devam edilmesinin mümkün olmadığı ve davacının talebinin yerine getirilmesine imkan bulunmadığının belirtilmesi üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin 1. fıkrasında idari dava türleri sayılmış ve (a) bendinde; idarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davalarının; (c) bendinde ise tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davaların idari dava olduğu,

2575 sayılı Danıştay Kanununun 24. maddesinin 1. fıkrasının son cümlesinde tahkim yolu öngörülmeyen kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan idari davaları karara bağlama görevinin Danıştay'a ait olduğu hüküm altına alınmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Kurulumuzun E:2021/1490 sayılı dosyasında verilen 23/12/2021 tarih ve K:2021/3297 sayılı karar ile de sabit olduğu üzere sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren Kütahya İl Özel İdaresinin görev alanında bulunan 549 köy ve 109 bağlantısında, kül ve evsel atıkların toplanması, taşınması ve bertarafı işinin davacı şirket tarafından yapılması gerektiğinde tereddüt bulunmamaktadır.

Öte yandan, yukarıda maddi olay kısmında detaylı olarak aktarılan sürecin incelenmesinden; il özel idaresinin atıklarının toplanması noktasında vuku bulan uyuşmazlık nedeniyle açılmış olan davalar sonuçlanıncaya kadar geçici bir çözüm olması amacıyla; … tarih ve … sayılı KÜKAB Encümeni kararının alındığı ve il özel idaresinin atıklarını en yakın transfer istasyonuna kendisinin getirmesi kaydıyla merkez ilçe için taşıma ve bertaraf bedelinin 22,00 TL/ton+KDV, diğer ilçeler için taşıma ve bertaraf bedelinin 47,00 TL/ton+KDV olarak fatura edilmesine, yüklenici tarafından açılan davada yürütmenin durdurulması ile ilgili bir karar verilinceye kadar bu yöntemin izlenmesine karar verildiği ve bu durumun davacıya bildirildiği davacı tarafından bu bildirime göre hareket edildiği anlaşılmaktadır.

Bu durumda, davalı idare tarafından imtiyaz sözleşmesi hükümleri kapsamında tesis edilmiş bir işlemin varlığından söz edilmesi olanaklı olmadığından bakılan uyuşmazlığın Danıştayın ilk derece mahkemesi sıfatıyla bakacağı davalardan olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. Bu itibarla, dosyanın görev yönünden reddine karar verilmesi gerekirken işin esası incelenmek suretiyle verilen kararda hukuki isabet görülmemiştir.