Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2021/1489 K.2021/3310

Dava konusu istem: Davacı ile davalı idare arasında 23/12/2013 tarihinde imzalanan "KÜKAB Katı Atık Toplama, Taşıma ile EKAY Ek Tesisleri Yapımı ve Tesislerin İşletilmesi İmtiyaz Sözleşmesi"nin, anılan sözleşmenin 6.3.1., 6.3.2., 6.3.3. maddeleri ve yargı kararlarına dayanılarak feshedilmesi ve sözleşmenin “5.2. Sözleşme Süresi Sonundaki Devir Esasları” hükümlerinin uygulanması yolundaki … tarih ve … sayılı Kütahya İli Yerel Yönetimler Katı Atık Bertaraf Tesisleri Yapma ve İşletme Birliği (KÜKAB) Meclisi Kararından rücu edilerek, anılan sözleşmenin sulhen sona erdirilmesi yolundaki … tarih ve … sayılı davacı şirketin başvurusunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 04/11/2020 tarih ve E:2019/19476, K:2020/10400 sayılı kararıyla;

Entegre atık yönetimi kavramının; atık önleme, atık üretiminin azaltılması, atıkların kaynağında ayrıştırılması, yeniden kullanımı, geri kazanımı, enerjiye dönüştürülmesi ve bertarafı hususlarını içerdiği, atıkların çevreye ve insan sağlığına zararlarının azaltılabilmesi için, atıkların geri dönüşümü ve bertarafı suretiyle atık miktarının en aza indirilmesi ve dolayısıyla, düzenli depolama yapılacak atık miktarının en düşük seviyede gerçekleştirilmesinin atık yönetiminin temelini oluşturduğu,

Dava konusu uyuşmazlığa ilişkin imtiyaz sözleşmesi ile atıkların kaynağında ayrı toplanması, EKAY ek tesislerine ayrı şekilde taşınması, değerlendirilebilen atıkların ayrıştırılması, geri dönüşüm ve geri kazanıma tabi tutulması, değerlendirilemeyen nihai atıkların düzenli depolama tesisinde depolanarak bertaraf edilmesi, kül ve cüruf ile küçük çaplı inşaat/yıkıntı atıklarının çevre mevzuatına uygun biçimde bertaraf edilmesi, ilk etapta en az 100.000 (yüz bin) ton biyobozunur (organik) atık işleyecek kapasitede biyogaz tesisinin kurulması,

elde edilen biyogazı elektrik ve ısı enerjisine çevirecek, kurulu gücü en az 5 (beş) mw kapasitede kojeneratif enerji santralinin kurulması, biyobozunur (organik) atıkların enerji potansiyelinin anaerobik yöntemle biyogazlaştırılması ve biyogazlaştırma sonucunda elde edilen biyogazın, elektrik ve ısı enerjisine dönüştürülmesi, biyogaz tesisinde fermantasyon işlemleri sonucunda açığa çıkan çürütülmüş artıktan kompost (toprak iyileştirici) üretilmesi,

değerlendirilemeyen ve depolanacak olan atık miktarının, organik atıklar için toplanan organik atıkların %25’ini, ambalaj atıkları için toplanan ambalaj atığının %10’unu, toplanan katı atıkların toplam miktarının (kül hariç) %30’unu geçmemesine yönelik çalışma yapılması ve ilgili yönetmeliklerin öngördüğü düzenli depolamaya kabul oranlarının altına indirilmesinin amaçlandığı,

Kamu hizmeti imtiyaz sözleşmelerinin birer idari sözleşme olduğu, bu sözleşme ile kamu hizmetinin idarenin gözetimi ve denetimi altında kurulması ve işletilmesinin amaçlandığı, sözleşmenin tarafları arasında çıkacak uyuşmazlıkların, imtiyaz sözleşmesinde yer alan hükümlere göre çözümlenmesi gerektiği, imtiyaz sahibinin, kamu hizmetini imtiyaz sözleşmesinde belirlenen kurallara uygun olarak yapma ve yürütme yükümlülüğü bulunduğu,

Anılan imtiyaz sözleşmesi ile kurulacak biyogaz tesisi ve kojeneratif enerji santrali yoluyla bertaraf işleminin yapılması suretiyle, depolama sahasında depolama yapılacak atık miktarının en aza indirilmesinin amaçlandığı ve dolayısıyla biyogaz tesisi ile enerji santralinin yapılması işinin, imtiyaz sözleşmesinde belirlenen tesislerin ana unsurunu teşkil ettiği,

Davacının … tarih ve … sayılı dilekçesinde yer alan taleplerin ve dayanağı mücbir sebebe ilişkin iddiaların tamamının, sözleşmenin feshine dayanak olan işlemler ve yine bu işlemlerle bağlantılı olarak davacı hakkında uygulanan yaptırımlar, verilen para cezaları, kesintiler, davalı idare tarafından eksik ödendiği belirtilen fiyat farkları ve alacaklara ilişkin olduğu, söz konusu iddiaların anılan işlemlerin iptali istemiyle açılmış olan davalarda ileri sürüldüğü,

İmtiyaz sözleşmesinin, anılan sözleşmenin 6.3.1, 6.3.2. ve 6.3.3. maddeleri uyarınca feshedilmesi ve sözleşmenin “5.2. Sözleşme Süresi Sonundaki Devir Esasları” hükümlerinin uygulanması yolundaki … tarih ve … sayılı KÜKAB Meclisi kararının iptali istemiyle Dairelerinin E:2019/2572 sayılı dosyasında davacı tarafından açılan davada; 04/11/2020 tarih ve E:2019/2572, K:2020/10392 sayılı kararla davanın reddine karar verildiği,

Davacı tarafından, EKAY ek tesislerinin inşası için "Mekanik Ayırma, Biyokurutma ve Biyometanizasyon Tesisleri İle Fermente Ürün Yönetimi Tebliği" ile "Kompost Tebliği" uyarınca Çevre ve Şehircilik Bakanlığından ön fizibilite onayı alınması gerektiği, atık miktarları ile kompozisyon verileri hatalı olduğundan tesislerin yapımı için Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca ön fizibilite onayı verilmediği, tesislerin yapımının hukuki ve teknik imkansızlıklar sebebiyle imkansız hale geldiği ve yapılamadığı, anılan sebeplerle sözleşmenin 3.8. maddesine göre ek süre verilmesi gerektiği iddia edilmiş ise de;

imtiyaz sahibinin imtiyaza konu kamu hizmetini değişen ve gelişen koşullara uydurma yükümlülüğünün bulunduğu, tesis tamamlandıktan sonra işletilmesi sürecinde kamu hizmetinin değişen koşullara uydurulmasının zorunlu olduğu, ayrıca anılan sözleşme ile de işin yürürlükteki mevzuata uygun olarak yapılacağının düzenlendiği ve bu durumun mevzuat değişikliklerini de kapsadığı,

davacı tarafından Çevre ve Şehircilik Bakanlığına imtiyaz sözleşmesinde belirlenen kapasitedeki tesislerin kurulumuna dair fizibilite raporu sunulmadığı gibi, en geç 23/06/2016 tarihine kadar yapımının tamamlanması gereken EKAY ek tesisleri için davacı tarafından 20/03/2017 tarihli dilekçe ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığına fizibilite raporu ile başvuruda bulunulduğu, Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca biyometanizasyon tesisi ile ilgili olarak davacı tarafından sunulan fizibilite dosyası incelenerek izin verildiği,

anılan Bakanlıkça kurulacak tesislerin teknolojisinde ve kapasitesinde değişiklik yapılması durumunda ilgili mevzuat kapsamında tekrar fizibilite raporu sunulması gerektiğinin belirtildiği, Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca onay verilen ön fizibilite raporunun imtiyaz sözleşmesinde belirtilen kapasiteden daha düşük kapasiteye göre hazırlanmış olan rapora ilişkin olduğu, imtiyaz sözleşmesi değişikliği talebinin kabul edilmemesine karşın EKAY ek tesislerinin yapımına başlanılmadığı ve anılan sözleşme uyarınca davacının tesisleri modüler şekilde kurması gerektiği hususları dikkate alındığında davacının iddialarının yerinde görülmediği,

Davacı tarafından, ömrünü tamamlamış lastikler için geçici depolama alanı ile atık pil ve akümülatör için geçici depolama alanının yapıldığı iddia edilmiş ise de; imtiyaz sözleşmesi kapsamındaki işin ana konusunun enerji üretimi amacıyla EKAY ek tesislerinin yapılması olduğu, anılan tesisler ile atıkların değerlendirilerek enerji üretilmesinin amaçlandığı,

biyogaz tesisi ile enerji santralinin modüler olarak kurulacağı, davacı tarafından yapıldığı iddia edilen ömrünü tamamlamış lastikler için geçici depolama alanı ile atık pil ve akümülatör için geçici depolama alanı konusunda, dosyada yer alan yer teslim tutanağının incelenmesinden "Düzenli Depolama Sahası", "Ambalaj Atıklarını Ayırma Tesisi",

"Organik Atık Ayrıştırma Tesisi" ile tutanakta sayılan yapılar ve ekipmanın yer teslimi ile birlikte davalı idare tarafından davacıya teslim edildiği ve davacı tarafından ambalaj atıklarını ayırma tesisinde oluşturulan ömrünü tamamlamış lastikler için geçici depolama alanı ve atık pil ve akümülatör için geçici depolama alanı için gerekli izinlerin alınmamış olduğu, bu sebeple anılan yerlerin çevre mevzuatına uygun ve Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği ile Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği kapsamında inşa edilmiş tesisler olmadığı dikkate alındığında davacının iddiasına itibar edilmediği,

Davacı tarafından, davalı idarenin atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti fiyat farklarını ödemediğinden bahisle davalının edimini usulüne uygun olarak ifa etmediği ve ödemezlik definde bulunma haklarının bulunduğu iddia edilmiş ise de; imtiyaz sahibinin devraldığı kamu hizmetini devamlı bir şekilde yürütme yükümlülüğünün bulunduğu, davalı tarafından atık toplama, taşıma ve bertaraf ücretinin ödendiği, ancak davacı tarafından atık toplama, taşıma ve bertaraf ücretinin eksik ödendiğinin iddia edildiği, atık toplama, taşıma ve bertaraf ücretinin güncellenmesine ve yapılan kesintilere ilişkin olarak davacı tarafından dava açıldığı hususları birlikte değerlendirildiğinde davacının bu iddiasının da yerinde görülmediği,

Davacının, atık kompozisyonunun hatalı olduğu, değişiklik süreci devam ederken inşaata başlanılamamasında kusurunun bulunmadığı gibi iddialarının ise, yukarıda belirtilen açıklamalar dikkate alındığında ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmediği,

Bu durumda; imtiyaz sözleşmesinin, anılan sözleşmenin 6.3.1, 6.3.2. ve 6.3.3. maddeleri uyarınca feshedilmesi ve sözleşmenin “5.2. Sözleşme Süresi Sonundaki Devir Esasları” hükümlerinin uygulanması yolundaki … tarih ve … sayılı KÜKAB Meclisi kararının iptali istemiyle açılan davada, Dairelerinin 04/11/2020 tarih ve E:2019/2572, K:2020/10392 sayılı kararıyla davanın reddine karar verildiği, davacı tarafından … tarih ve … sayılı dilekçede belirtilen hususların imtiyaz sözleşmesinin 3.8. maddesi uyarınca süre uzatımı gerektiren hal veya mücbir sebep olarak kabul edilemeyeceği sonucuna varıldığından, davacının sözleşmenin sulhen sona erdirilmesi yolundaki … tarih ve … sayılı başvurusunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, EKAY ek tesislerinin inşaası sürecinde davacıdan kaynaklanmayan, mevzuat değişiklikleri ve davalının gerek ihale öncesi gerekse sözleşme ifa sürecindeki kusurları kaynaklı gecikme olduğu, işin ifasında teknik ve hukuki imkansızlıkların mevcut olduğu, davalı tarafından hazırlanan atık karakterizasyonunun gerçek ile uyumlu olmadığı, tesisler davalı tarafından hatalı tariflendiğinden ve atık miktar ve kompozisyon verilerinin hatalı olduğu ortaya çıktığından sözleşmedeki tesislerin kurulumu için Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca fizibilite onayı verilmediği, daha düşük kapasitede bir tesise onay verildiği,

ömrünü tamamlamış lastikler için depolama alanı ile transfer istasyonlarının yapıldığı, dolayısıyla EKAY ek tesislerinin yapımına başlandığından sözleşmenin 6.3.2. maddesine göre sözleşmenin feshedilemeyeceği, 6.3.3 maddesine göre ise ifa imkansızlığı bulunduğu, sözleşmede biyogaz sistemi tesisinin hatalı belirlendiği, davacının talebi üzerine sistem tipi takdirinin davacıya bırakıldığı, teknik gereklilikler sonucu imtiyaz sözleşmesinde değişiklik süreci devam ederken tesis inşaatına başlanılamamasının davacının kusuru olmadığı,

tesisin sözleşme imzalandıktan sonra yürürlüğe giren 3 ayrı Tebliğe uygun yapılması gerektiğinden mevzuat değişikliklerinin yükümlülükleri ağırlaştırdığı ve tesislerin yapım sürecini geciktirdiği, davalı tarafından 2012 yılından sonraki ücretlerin TEFE ve ÜFE oranında güncellenmediği, dolayısıyla davalının edimini usulüne uygun olarak ifa etmediği, sözleşmenin feshine ilişkin davalı idare işlemine esas olan nedenlerin yerinde olmadığı, dilekçede sayılan mücbir sebepler nedeniyle ifa imkansızlığı olduğundan bahisle sözleşmenin feshine ilişkin anılan işlemden rücu edilerek,

mücbir sebeplerin varlığı nedeniyle sözleşmenin 3.8. maddesine göre sözleşmenin cezasız feshedilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ … 'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;

"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,

b) Hukuka aykırı karar verilmesi,

c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Öte yandan, imtiyaz sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin Danıştay Altıncı Dairesinin 04/11/2020 tarih ve E:2019/2572, K:2020/10392 sayılı kararı Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 23/12/2021 tarih ve E:2021/1474, K:2021/3302 sayılı kararı ile gerekçeli şekilde kesin olarak onanmıştır.