Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2022/2099 K.2022/2669

Dava konusu istem: Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı Genelgesi'nin (Dogo Argentino ırkı yönünden) iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Onuncu Dairesinin 02/03/2022 tarih ve E:2022/12, K:2022/1057 sayılı kararıyla;

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi, 14. maddesinin 3. fıkrasının (c) bendi, 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendine yer verilerek,

İptal davalarının, idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte, her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören kanun koyucunun, iptal davaları için menfaat ihlalini, subjektif ehliyet koşulu olarak getirdiği,

İptal davalarındaki subjektif ehliyet koşulunun, doğrudan doğruya hukuk devletinin yapılandırılması ve sürdürülmesine ilişkin bir sorun olması dolayısıyla, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun iptal davası yoluyla denetlenmesini engellemeyecek bir biçimde anlaşılması gerektiği,

İptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idare hukuku alanında tek yanlı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen işlemlerin, ancak bu idari işlemle doğrudan meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceğinin kabulünün zorunlu olduğu,

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 96. maddesinde, federasyonların, kuruluş amaçları aynı olan en az beş derneğin, amaçlarını gerçekleştirmek üzere üye sıfatıyla bir araya gelmeleri suretiyle kurulacağı, her federasyonun bir tüzüğünün bulunacağı; 5253 sayılı Dernekler Kanunu'nun 2. maddesinde ise, üst kuruluşun, derneklerin oluşturduğu tüzel kişiliği bulunan federasyonları ve federasyonların oluşturduğu konfederasyonları ifade ettiğinin hüküm altına alındığı,

Yasal çerçevesi sendika konfederasyonlarına benzeyen bir üst kuruluş olan dernek federasyonlarının, üyesi olan derneklerin ayrı ayrı dava açabilecekleri düzenlemelere karşı dava açma ehliyetinin bulunmadığı,

Dosyanın incelenmesinden, davacı Federasyon tarafından, dava konusu Genelge'nin kendisine bağlı üye derneklerden olan … Derneğini yakından ilgillendirdiği ileri sürülerek iptali istemiyle bakılan davanın açıldığının anlaşıldığı,

Bakılan uyuşmazlıkta en az beş derneğin bir araya gelerek oluşturduğu davacı Federasyonun, kendi tüzel kişiliğine yönelmeyen dava konusu Tarım ve Orman Başkanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Genelgesi'nin iptalini istemekte doğrudan bir menfaati bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle,

davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, federasyonlarının, FCI tarafından tanınan Dogo Argentino ırkının şecerelendirme işlemlerini yapmaya tek yetkili kuruluş olduğu; federasyonlarının, dava konusu Genelge ile ''tehlike arz edilen hayvanlar'' kategorisine alınan Dogo Argentino ırkına ilişkin olarak kayıt, şecerelendirme, ırk standartları yarışması ve benzeri etkinlikleri düzenleyemeyecek olması nedeniyle bahse konu Genelge'den doğrudan etkilendiği; bahsedilen iş ve işlemlerin söz konusu köpek ırkının derneği tarafından değil, doğrudan federasyonları tarafından gerçekleştirilebildiğinden menfaat ihlalinin bulunmadığının kabul edilemeyeceği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'UN DÜŞÜNCESİ : Dava konusu Genelge ile ''tehlike arz edilen hayvanlar'' kategorisine alınan, Dogo Argentino ırkına ilişkin olarak kayıt, şecerelendirme, ırk standartları yarışması ve benzeri etkinlikleri düzenlemek gibi iş ve işlemlerin söz konusu köpek ırkının derneği tarafından değil doğrudan federasyon tarafından gerçekleştiriliyor olması nedeniyle dava konusu Genelge'ye karşı davacı Federasyonun dava açma ehliyetinin kabulü gerektiği sonucuna varıldığından, davacının temyiz isteminin kabulü ile Daire kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

İLGİLİ MEVZUAT

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 96. maddesinde; "Federasyonlar, kuruluş amaçları aynı olan en az beş derneğin, amaçlarını gerçekleştirmek üzere üye sıfatıyla bir araya gelmeleri suretiyle kurulur. Her federasyonun bir tüzüğü bulunur..." hükmü yer almış, 5253 sayılı Dernekler Kanunu'nun 2. maddesinde üst kuruluş; "Derneklerin oluşturduğu tüzel kişiliği bulunan federasyonları ve federasyonların oluşturduğu konfederasyonları...ifade eder." şeklinde tanımlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Danıştay içtihatlarında, yasal çerçevesi sendika konfederasyonlarına benzeyen bir üst kuruluş olan ve en az beş derneğin bir araya gelerek oluşturduğu dernek federasyonlarının, üyesi olan derneklerin ayrı ayrı dava açabilecekleri, doğrudan kendi tüzel kişiliğine yönelmeyen düzenlemelere karşı dava açma ehliyetinin bulunmadığı, ancak federasyonların tüzel kişiliklerine yönelen düzenlemelere karşı dava açma ehliyetlerinin bulunduğu kabul edilmektedir.

Dosyanın incelenmesinden, davacı … Federasyonunun, 6 Kasım 2017 tarihinde merkezi Belçika'da olan tüm dünyadaki köpek ırklarının ülkeler adına kayıt altına alınması ve kayıtlı ırkların soy kütük belgelerinin uluslararası geçerliliğini, köpek ırklarının gelişimi için, bilimsel ve yönetsel organizasyonların düzenleyicisi olan FCI (Federation Cynologique Internationale) tam üyesi olduğu; FCI'ın her ülkeden bir tane olmak üzere 98 üyesi ve/veya anlaşmalı ortağının bulunduğu ve bunların her birinin kendi soy kütüklerini tuttuğu, ait oldukları ülkede üretilen köpekler için kendi soy kütüğü belgelerini düzenlediği ve kendi hakemlerini yetiştirdiği anlaşılmaktadır.

Davacının temyiz dilekçesinde de, federasyonlarının dava konusu Genelge ile ''tehlike arz edilen hayvanlar'' kategorisine alınan, FCI tarafından tanınan Dogo Argentino ırkının şecerelendirme işlemlerini yapmaya tek yetkili kuruluş olduğu beyan edilerek dilekçe ekinde federasyon tarafından düzenlenen Dodo Argentino ırkı bir köpeğin şecere belgesi sunulduğu, … Federasyonu Tüzüğü'nün 21. maddesinde de şecere gelirlerinin federasyonun gelirleri arasında sayıldığı görülmektedir.

Bu durumda, Dogo Argentino ırkına ilişkin olarak kayıt, şecerelendirme, ırk standartları yarışması ve benzeri etkinlikleri düzenlemek gibi iş ve işlemlerin söz konusu köpek ırkının derneği tarafından değil doğrudan federasyon tarafından gerçekleştiriliyor olması nedeniyle dava konusu Genelge'ye karşı davacı Federasyonun dava açma ehliyeti bulunduğunun kabulü gerektiği sonucuna varılmaktadır.

Bu itibarla, davanın ehliyet yönünden reddi yolundaki Daire kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARŞI OY

X- Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; Danıştay Onuncu Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, temyiz isteminin reddi ile temyize konu kararın onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.