Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2022/2810 K.2023/1013

Dava konusu istem: 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 8. maddesi ile Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerinin ihlal edildiğinden bahisle, aynı Kanun'un 20. maddesinin (r) bendi uyarınca davacı şirketin 175.053,00-TL idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı idari yaptırım kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:.

İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; faaliyetleri sonucu hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atıklarının üretimine, taşınmasına neden olacak özel veya resmi kişi, kurum ve kuruluşlarının bu atıkların üretilmesinde ve taşınmasında izin almakla yükümlü oldukları, izin alma konusunda herhangi bir faaliyet, kişi veya kuruma muafiyet tanınmadığı, uyuşmazlıkta ise izinsiz hafriyat dökümünün davalı idarece somut olarak tespit edildiği,

gerek dava konusu işleme sebep olan fiilin tespit edilmesi esnasında, gerekse açılmış olan dava esnasında, izni vermeye yetkili makam olan İstanbul Büyükşehir Belediyesinden hafriyat taşıma ve dökümüne ilişkin izin alındığına dair bir belge bulunmadığı gibi, daha sonra davacı tarafından da herhangi bir bilgi belge ibraz edilmediği ve işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; istinaf başvurusunda bulunulan mahkeme kararının kaldırılmasını gerektirecek nedenlerin bulunmadığı belirtilerek istinaf isteminin reddine karar verilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 26/01/2022 tarih ve E:2019/13856, K:2022/820 sayılı kararıyla; 2872 sayılı Çevre Kanunu ile Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği'nin ilgili hükümlerine yer verilerek, özel veya resmi tüm kurum ve kuruluşların faaliyetleri sonucu ortaya çıkan hafriyat toprağı ile inşaat ve yıkıntı atıklarını büyükşehir belediyelerinin gösterdiği ve izin verdiği yerler dışına dökmenin yasaklandığı ve bu yöndeki bir faaliyet için gerekli izin ve belgelerin büyükşehir belediyesinden alınması yükümlülüğünün olduğu,

Bununla birlikte, 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun ihlal edilip edilmediği ve ilgilisine idari para cezası verilip verilmeyeceği değerlendirmesi yapılırken, söz konusu faaliyetin bir kamu hizmetinin yerine getirilmesine yönelik olup olmadığının ve çevreyi kirletme sonucunu doğurup doğurmadığının bu faaliyetle sınırlı olarak dikkate alınması gerektiği,

Dosyanın incelenmesinden, İstanbul ili, Esenyurt ilçesi, … Mahallesi, … Caddesi, … Sokak ile … Sokak kesişiminde bulunan alana izinsiz hafriyat toprağı döküldüğü ve alanın geçici depolama alanı olarak kullanıldığından bahisle, davacı şirkete para cezası verildiği,

Davacı tarafından, dava dışı Esenyurt Belediye Başkanlığı ile "Esenyurt Birinci Bölge Parke Yol Yapımı İşi" sözleşmesi imzaladıklarınının, izinsiz depolama yapıldığı iddia edilen Esenyurt ilçesi, …Mahallesi, … Caddesi, … Sokak ile …Sokak kesişiminde bulunan alana, bu iş kapsamında geçici depolama yapılmak üzere Esenyurt Belediye Başkanlığı tarafından izin verildiğinin iddia edildiği,

Esenyurt Belediye Başkanlığı Fen İşleri Müdürlüğü tarafından, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Çevre Koruma Müdürlüğüne hitaben yazılan … tarih ve … sayılı yazıda, … İnşaat Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti. ile imzalanan "Esenyurt Birinci Bölge Parke Yol Yapımı İşi" sözleşmesi kapsamında, …Mahallesi, … Caddesi, … Sokak ile … Sokak kesişiminde bulunan alana, geçici depolama alanı olarak kullanılmak üzere izin verildiğinin belirtildiği,

Davacı firmaya geçici depolama izni verildiğine dair anılan yazıya istinaden, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Çevre Koruma Müdürlüğü tarafından Esenyurt Belediye Başkanlığına hitaben yazılan bila tarih ve … sayılı yazıda, Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği gereği, geçici depolama izni verilen firma tarafından gerekli evraklarla birlikte Başkanlıklarına başvurularak izin alınması gerektiğinin belirtildiği,

Davacı firma ile dava dışı Esenyurt Belediye Başkanlığı arasında imzalanan "Esenyurt Birinci Bölge Parke Yol Yapımı İşi" sözleşmesi kapsamında yürütülecek hafriyat toprağı taşıma, depolama gibi sair faaliyetlerin bir kamu hizmetinin yerine getirilmesine yönelik olduğu hususunda bir tereddüt bulunmadığı, bir kamu hizmetinin yerine getirilmesi sırasında yürütülecek faaliyetlerin ise yukarıda da belirtildiği gibi çevreyi kirletme sonucunu doğurmayacağı, dolayısıyla İdare Mahkemesi kararının gerekçesinde belirtilenin aksine bir kamu hizmetinin yerine getirilmesi sırasında yürütülecek faaliyetler için izin alınmasına gerek bulunmadığının, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun birçok kararında belirtildiği,

Uyuşmazlıkta ise, anılan sözleşmeye taraf olan dava dışı Esenyurt Belediye Başkanlığı tarafından, …Mahallesi, … Caddesi, … Sokak ile …Sokak kesişiminde bulunan alanda davacı firmaya geçici depolama izni verilerek, bu durumun davalı idareye bildirildiği, buna karşın, davalı idare tarafından ise, mevzuat gereği geçici depolama izni verilen firma tarafından gerekli evraklarla birlikte başvurularak, izin alınması gerektiğinin belirtildiği,

Bu durumda, uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için, döküm yapılarak geçici depolama yapıldığı tespit edilen alanın, davacı ile davalı arasında imzalanan anılan sözleşmeyle mi belirlendiği, yoksa anılan sözleşme kapsamında yürütülecek faaliyetler sonucu ortaya çıkacak hafriyat toprağının, söz konusu yerde geçici olarak depolanmasına sonradan mı izin verildiği hususunun açıklığa kavuşturulduktan sonra, kararda belirtildiği üzere yürütülen faaliyetin çevreyi kirletme sonucunu doğurup doğurmadığı değerlendirmesi yapılarak, sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeye dayalı olarak verilen kararda, hukuki isabet görülmediği sonucuna varılarak … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; Esenyurt Belediyesi Fen İşleri Müdürlüğü ile davacı şirket arasında 06/05/2015 tarihli Esenyurt Birinci Bölge Parke Yol Yapımı sözleşmesinin bulunduğu, tespit tutanağının tanzim edildiği 10/01/2018 tarihi itibarıyla söz konusu sözleşme süresinin sona erdiği, diğer taraftan dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden döküm yapılan alan ile depolama yapılan alanın farklı olduğunun görüldüğü gerekçesi eklenmek suretiyle istinaf başvurusunun reddi yolundaki ilk kararda ısrar edilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, kamu hizmeti yürütüldüğü esnada gerçekleştirilen fiilin hafriyat dökümü değil, geçici depolama olduğu ve ilgili belediyeden izin alındığı; tespitin yapıldığı tarihte söz konusu sözleşmenin süresinin sona ermediği; fiilin çalışma alanı dışında gerçekleştiğine ve çevreyi kirlettiğine yönelik tespit yapılmadığı; konuyla ilgili emsal yargı kararları bulunduğu; ısrar kararının hukuka uygun olmadığı ve bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, ısrar kararının hukuka ve usule uygun bulunduğu, davacı tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen sebeplerin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı, istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'ÜN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile ısrar kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

10/01/2018 tarihinde düzenlenen tutanakla, davacı şirket tarafından, İstanbul ili, Esenyurt ilçesi, …Mahallesi, … Caddesi, … Sokak ile … Sokak kesişiminde bulunan, imar planında kentsel çalışma alanı ve sanayi alanı olarak belirtilen taşınmazda yapılan denetimde, söz konusu alana dışarıdan izinsiz olarak getirtilen hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atığı, asfalt kırığı gibi malzemelerin getirilerek kaçak döküm yapıldığı, yapılan dökümlerin dere yatağına kayarak tehlike oluşturduğu, ayrıca 01/10/2015 tarihli yazılarına rağmen alanda izinsiz olarak depolama çalışması yapıldığı tespit edilerek, fotoğraflanmış ve bu tutanak dayanak yapılarak davacı şirket para cezası ile cezalandırılmıştır.

Bunun üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2872 sayılı Çevre Kanunu'nun ''Tanımlar'' başlıklı 2. maddesinde, atığın, "herhangi bir faaliyet sonucunda oluşan, çevreye atılan veya bırakılan her türlü maddeyi'' ifade ettiği belirtilmiş; ''Kirletme yasağı'' başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasında, ''Her türlü atık ve artığı, çevreye zarar verecek şekilde, ilgili yönetmeliklerde belirlenen standartlara ve yöntemlere aykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı ortama vermek, depolamak, taşımak, uzaklaştırmak ve benzeri faaliyetlerde bulunmak yasaktır.'' hükmüne yer verilmiş olup ''İdari nitelikli para cezaları'' başlıklı 20. maddesinin (r) bendinde,

bu Kanun'da ve yönetmeliklerde öngörülen usûl ve esaslara, yasaklara veya sınırlamalara aykırı olarak atık toplayan, taşıyan, geçici ve ara depolama yapan, geri kazanan, geri dönüşüm sağlayan, tekrar kullanan veya bertaraf edenlere ya da ithal edenlere idari para cezası verileceği belirtilmiş; aynı maddenin 2. fıkrasının dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan halinde ise "Bu maddenin (k), (l), (r), (s), (t), (u), (v) ve (y) bentlerinde öngörülen idarî para cezaları kurum, kuruluş ve işletmelere üç katı olarak verilir." kuralına yer verilmiştir.

Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği'nin 8. maddesinde, il belediye mücavir alanı içerisinde il ve ilçe belediyelerinin, büyük şehirlerde büyükşehir belediyelerinin, büyükşehir belediyeleri dışında ise ilçe belediyelerinin, hafriyat toprağı, inşaat/yıkıntı atıkları ile doğal afet atıklarının toplanması, geçici biriktirilmesi, taşınması, geri kazanılması ve bertarafı ile ilgili yönetim planı hazırlamakla, hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıklarının toplanması, geçici biriktirilmesi,

taşınması ve bertarafı faaliyetlerini denetlemekle, belediye sınırları içindeki hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıkları geri kazanım tesisleri ile depolama sahalarına izin vermek ve gerektiğinde bu izni iptal etmekle, hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıkları geri kazanım tesisleri sahaları ile depolama sahalarını belirlemek, kurmak/kurdurtmak ve işletmek/işlettirmekle yükümlü oldukları.

13. maddesinde, hafriyat toprağı ile inşaat yıkıntı atıklarının üretici ve taşıyanları tarafından belediyelerin veya mahallin en büyük mülki amirinin gösterdiği ve izin verdiği geri kazanım ve depolama tesisleri dışında, denizlere, göllere, akarsulara veya herhangi bir yere dökülmesi ve dolgu yapılmasının yasak olduğu,

faaliyetleri sonucu hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıklarının üretimine neden olacak özel veya resmi kişi, kurum ve kuruluşların bu atıkların üretilmesinden önce ilgili belediyeye/mahallin en büyük mülki amirlerine başvurarak gerekli izinleri almak, atıklarını bu yönetmeliklerde belirtilen usul ve esaslara göre bu mercilerin göstereceği geri kazanım/depolama sahasına taşınmasını sağlamakla yükümlü oldukları hüküm altına alınmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda ver verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden, özel veya resmi tüm kurum ve kuruluşların faaliyetleri sonucu ortaya çıkan hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarını büyükşehirlerde büyükşehir belediyelerinin gösterdiği ve izin verdiği yerler dışına dökmenin yasaklandığı ve bu yöndeki bir faaliyet için gerekli izin ve belgelerin büyükşehir belediyesinden alınması yükümlülüğünün olduğu anlaşılmaktadır.

Bununla birlikte, Çevre Kanunu'nun ihlal edilip edilmediğine ve ilgilisinin idari para cezası ile cezalandırılıp cezalandırılmayacağına yönelik değerlendirme yapılırken, söz konusu faaliyetin bir kamu hizmetinin yerine getirilmesine yönelik olup olmadığının ve çevreyi kirletme sonucunu doğurup doğurmadığının bu faaliyetle sınırlı olarak dikkate alınması gerekmektedir.

Dosyanın incelenmesinden, davacı ile Esenyurt Belediye Başkanlığı arasında 06/05/2015 tarihinde, İstanbul ili, Esenyurt ilçesi birinci bölgede muhtelif sokaklarda yürütülmek ve 900 gün içinde geçici kabule hazır hale getirilmek üzere "Esenyurt Birinci Bölge Parke Yol Yapımı" sözleşmesinin imzalandığı; … tarih ve … sayılı yazı ile Esenyurt Belediye Başkanlığı tarafından, anılan sözleşme çerçevesinde yol yapım çalışmalarına başlanacağının İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığına bildirildiği.

İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Çevre Koruma Müdürlüğü tarafından Esenyurt Belediye Başkanlığına hitaben yazılan … tarih ve …sayılı yazıda, geçici depolama izni verilen firma ya da ilçe belediye başkanlığı tarafından gerekli evraklarla birlikte Başkanlıklarına başvurularak Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği gereği izin alınması gerektiğinin belirtildiği. Esenyurt Belediye Başkanlığının … tarih ve … sayılı yazısı ile …Mahallesi,.

Caddesi,. Sokak ile …Sokak kesişiminde bulunan alanın, geçici depolama alanı olarak kullanılmak üzere 18/05/2015 tarihli yazıyla davacı şirkete izin verildiği hususunda İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığına bildirimde bulunulduğu anlaşılmaktadır.

Dava konusu işlemin dayanağı olan 10/01/2018 tarihli tespit tutanağında, hafriyat dökümü eyleminin yol yapım işi alanı dışında ve ihale sözleşmesi süresinin bitiminden sonra gerçekleştiğine ilişkin davalı idarece yapılmış bir tespitin bulunmadığı görülmektedir.

Bu durumda, Çevre Kanunu ile Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre, özel veya resmi tüm kurum ve kuruluşların faaliyetleri sonucu ortaya çıkan hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarını büyükşehir belediyelerinin gösterdiği ve izin verdiği yerler dışına dökülmesi yasaklanmış ve bu yöndeki bir faaliyet için gerekli izin ve belgelerin alınması yükümlülüğü olmakla birlikte; dava konusu işleme dayanak çevre denetim tutanağı, davacı şirket ile ilçe belediyesi arasındaki yol yapım sözleşmesi,

ilçe belediyesi ve büyükşehir belediyesi arasında yapılan yazışmalar ile çevre denetim tutanağında tespit edilen eylemin yol yapım işi alanı dışında ve ihale sözleşmesi süresinin bitiminden sonra gerçekleştiğine ilişkin davalı idarece yapılmış bir tespitin de bulunmadığı dikkate alındığında, dava konusu işleme esas teşkil eden eylemin izinsiz olarak gerçekleştirildiğinden ve çevreyi kirletme sonucu doğurduğundan söz edilemeyeceğinden, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Bu itibarla, temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin ısrar kararında hukuki isabet görülmemiştir.

KARŞI OY

X- … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin temyize konu … tarih ve E:…, K:… sayılı ısrar kararının usul ve hukuka uygun olduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, temyiz isteminin reddi ile ısrar kararının onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.